Trước thực trạng một số dự án còn bộc lộ hạn chế, làm suy giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực, ngày 28/2/2026, Bộ Xây dựng đã ban hành chỉ thị yêu cầu tăng cường quản lý trong toàn bộ quá trình đầu tư xây dựng, từ chuẩn bị dự án đến vận hành, khai thác và bảo trì công trình. Động thái này nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn lãng phí, bảo đảm đồng vốn đầu tư được sử dụng đúng mục đích, đúng quy định và phát huy hiệu quả cao nhất.
Thực tế cho thấy, những năm qua, lĩnh vực đầu tư xây dựng đã ghi nhận nhiều bước tiến đáng kể cả về quy mô lẫn chất lượng, đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, vẫn còn những dự án bộc lộ bất cập, thậm chí gây lãng phí nguồn lực. Tình trạng đầu tư chưa bám sát quy hoạch, triển khai dàn trải, thiếu vốn trong quá trình thực hiện hoặc hiệu quả thấp vẫn xuất hiện ở một số nơi.
Không ít công trình gặp vướng mắc ngay từ khâu khảo sát, thiết kế do chưa sát thực tiễn, chưa tính toán đầy đủ điều kiện đặc thù của từng vùng, miền. Công tác giải phóng mặt bằng chậm trễ, thiếu hụt vật liệu xây dựng, năng lực nhà thầu hạn chế, cùng với việc xử lý chưa quyết liệt các đơn vị chậm tiến độ đã kéo dài thời gian thực hiện dự án. Một số công trình còn tồn tại khiếm khuyết về chất lượng, ảnh hưởng đến tuổi thọ và hiệu quả khai thác. Theo đánh giá trong chỉ thị, các tồn tại này trực tiếp hoặc gián tiếp làm giảm hiệu quả đầu tư.
Để khắc phục, Bộ trưởng Bộ Xây dựng yêu cầu thủ trưởng các cơ quan, đơn vị quán triệt và thực hiện nghiêm Chỉ thị 08, Công điện 02 của Thủ tướng Chính phủ cùng Thông tư liên tịch số 11; đồng thời tuân thủ chặt chẽ quy định pháp luật về xây dựng và các quy định liên quan trong suốt vòng đời dự án. Tinh thần xuyên suốt là chủ động nhận diện, kịp thời xử lý hoặc kiến nghị xử lý mọi hành vi gây lãng phí, không chấp nhận “vùng cấm”, không có “ngoại lệ”.
Với UBND các tỉnh, thành phố, Bộ đề nghị chỉ đạo các sở, ngành và địa phương phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư, xây dựng kế hoạch giải phóng mặt bằng ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, bảo đảm đáp ứng tiến độ. Các vướng mắc thuộc thẩm quyền cần được tháo gỡ kịp thời, đặc biệt tại những dự án chậm tiến độ kéo dài.
Công tác thanh, quyết toán kinh phí giải phóng mặt bằng phải được đẩy nhanh theo đúng quy định; những dự án đã hoàn thành nhiều năm nhưng chưa quyết toán cần tập trung xử lý dứt điểm. Đồng thời, địa phương phải phối hợp xác định nhu cầu và kế hoạch sử dụng vật liệu xây dựng thông thường như cát, đất, đá, đáp ứng tiến độ thi công.
Ở khâu quyết định chủ trương đầu tư và phê duyệt dự án, chỉ thị đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về trình tự, thủ tục và thẩm quyền. Mục tiêu, quy mô, sơ bộ tổng mức đầu tư, thời gian thực hiện phải được nghiên cứu, tính toán đúng quy định pháp luật. Việc nâng khống tổng mức đầu tư, gây mất cân đối và khó khăn trong bố trí vốn kế hoạch đầu tư công bị nghiêm cấm.
Đặc biệt, trong quá trình lập, thẩm tra, thẩm định và phê duyệt dự án, tổng mức đầu tư, thiết kế và dự toán, các hành vi thông đồng, móc ngoặc để hợp thức hóa hồ sơ, làm sai lệch kết quả, tăng khống khối lượng, đơn giá, áp đặt chỉ định mỏ vật liệu hoặc nguồn gốc, xuất xứ đều bị cấm tuyệt đối. Cơ quan, cá nhân không được quyết định đầu tư khi chưa có quyết định chủ trương đầu tư của cấp có thẩm quyền; không được điều chỉnh dự án, điều chỉnh thiết kế sai thẩm quyền hoặc vượt mức vốn đã được phê duyệt.
Bên cạnh đó, việc lựa chọn nhà thầu phải được xây dựng kế hoạch tổng thể, phù hợp đặc điểm dự án, địa giới hành chính, yếu tố kỹ thuật và tiến độ thực hiện. Hoạt động đấu thầu cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm lựa chọn được nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm theo quy định pháp luật và hồ sơ mời thầu. Mọi hành vi dàn xếp, thông thầu hoặc đưa ra điều kiện bất hợp lý trái quy định đều bị nghiêm cấm.
Sau khi khởi công, các nhà thầu phải bố trí đầy đủ nguồn lực, tổ chức thi công ngay, bảo đảm tiến độ theo biểu chi tiết đã được chấp thuận; chủ động tập kết vật liệu với khối lượng lớn khi cần thiết để tránh gián đoạn. Với những gói thầu hoặc dự án chậm tiến độ, cơ quan có thẩm quyền phải xác định rõ nguyên nhân, triển khai ngay giải pháp khắc phục và kiên quyết xử lý nhà thầu vi phạm theo hợp đồng, không để tình trạng chậm tiến độ kéo dài do thiếu quyết liệt trong xử lý.
Thông điệp được nhấn mạnh là siết chặt kỷ cương trong toàn bộ chuỗi đầu tư xây dựng, từ phê duyệt chủ trương đến thi công, quyết toán và khai thác. Khi trách nhiệm được làm rõ, quy trình được tuân thủ nghiêm và sai phạm bị xử lý không khoan nhượng, hiệu quả đầu tư mới được bảo đảm, góp phần sử dụng tiết kiệm, hợp lý từng đồng vốn của Nhà nước và xã hội.
