Rau quả Việt Nam gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế

Kim ngạch duy trì đà tăng, sầu riêng tạo lực đẩy

Theo số liệu của Cục Hải quan, xuất khẩu rau quả Việt Nam trong tháng 9/2026 đạt khoảng 1,13 tỷ USD, giảm 17,8% so với tháng trước và thấp hơn 13,9% so với cùng kỳ năm 2025. Dù giá trị xuất khẩu có dấu hiệu hạ nhiệt, đây vẫn là tháng thứ ba liên tiếp ngành rau quả ghi nhận kim ngạch vượt mốc 1 tỷ USD.

Tính chung 9 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 7,28 tỷ USD, tăng 18,8% so với cùng kỳ năm ngoái. Kết quả này cho thấy sức chống chịu của ngành hàng trước những biến động về nhu cầu và chính sách nhập khẩu, đồng thời phản ánh đóng góp ngày càng lớn của các nhóm sản phẩm chủ lực, từ trái cây tươi đến hàng chế biến.

Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò quan trọng nhất đối với rau quả Việt Nam. Tuy nhiên, diễn biến trong tháng 9 cho thấy mức độ phụ thuộc vào thị trường này vẫn là vấn đề cần lưu tâm. Kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc trong tháng đạt khoảng 845,6 triệu USD, giảm hơn 20% so với tháng 8 và giảm 20,5% so với cùng kỳ năm trước.

Sự suy giảm trong một tháng chưa làm thay đổi vị thế của Trung Quốc, nhưng cho thấy doanh nghiệp cần theo sát biến động tiêu dùng, chủ động điều chỉnh kế hoạch thu hoạch, thu mua và giao hàng. Việc cân đối nguồn cung theo nhu cầu thực tế cũng có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhiều loại trái cây có thời gian bảo quản ngắn, dễ phát sinh áp lực tiêu thụ khi bước vào chính vụ.

Xét trong 9 tháng, Trung Quốc vẫn là thị trường xuất khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam. Theo số liệu được công bố, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt khoảng 4,72 tỷ USD, tăng 22,4% so với cùng kỳ năm 2025, chiếm gần 65% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành. Trong khi đó, Mỹ đạt 484,7 triệu USD, tăng hơn 19%; Hàn Quốc đạt 263,6 triệu USD, tăng 11%; Nhật Bản đạt 193,8 triệu USD, tăng 6%.

Bên cạnh các thị trường chủ lực, nhiều điểm đến như Hà Lan, Australia, Malaysia, Đức, Nga và Canada cũng ghi nhận mức tăng trưởng hai con số. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Campuchia tăng mạnh, trong khi Thái Lan và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) là hai thị trường trong nhóm được thống kê ghi nhận mức giảm.

Sự khởi sắc tại nhiều thị trường cho thấy dư địa phát triển của rau quả Việt Nam không chỉ nằm ở Trung Quốc. Tại Liên minh châu Âu (EU), Việt Nam trong nửa đầu năm 2026 đứng thứ 23 trong số các nguồn cung rau quả ngoài khối, với tốc độ nhập khẩu tăng 26% so với cùng kỳ năm trước. Thị phần của rau quả Việt Nam trong tổng kim ngạch nhập khẩu từ các thị trường ngoài EU cũng tăng từ 0,81% lên 1%.

Một trong những động lực nổi bật nhất của ngành hàng là sầu riêng. Trong 9 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu mặt hàng này đạt khoảng 3,5 tỷ USD, tăng 52% so với cùng kỳ năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc mang về 3,3 tỷ USD, tăng 59%. Nhu cầu tiêu thụ duy trì tích cực, trong khi nguồn cung từ Thái Lan và Malaysia giảm vào một số thời điểm, đã tạo thêm cơ hội cho sầu riêng Việt Nam.

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), tháng 10 vẫn là giai đoạn thu hoạch chính của sầu riêng tại Đắk Lắk, Lâm Đồng và Gia Lai, trong khi vụ sầu riêng mùa hè của Thái Lan đã kết thúc. Với điều kiện thị trường thuận lợi, mặt hàng này được kỳ vọng đóng góp thêm khoảng 1,5-2 tỷ USD vào kim ngạch xuất khẩu trong những tháng cuối năm.

Ngoài sầu riêng, nhu cầu đối với thanh long, dừa tươi, bưởi và các loại trái cây nhiệt đới cũng được kỳ vọng tăng trong quý IV, thời điểm nhiều thị trường châu Á chuẩn bị cho các dịp lễ, Tết. Nếu duy trì được mức xuất khẩu bình quân khoảng 1 tỷ USD mỗi tháng trong ba tháng cuối năm, mục tiêu đưa kim ngạch rau quả cả năm lên 10 tỷ USD có cơ sở để hiện thực hóa.

Chế biến sâu và chuẩn hóa chất lượng để giữ đà tăng trưởng

Cơ hội tăng trưởng đang mở ra, song khả năng duy trì đơn hàng phụ thuộc ngày càng lớn vào chất lượng và mức độ đáp ứng tiêu chuẩn nhập khẩu. Tại các thị trường như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và EU, yêu cầu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, tính đồng nhất của sản phẩm, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ.

Những hạn chế trong quản lý dữ liệu sản xuất, kiểm nghiệm, giám định và cấp chứng nhận có thể khiến doanh nghiệp kéo dài thời gian thông quan, phát sinh chi phí hoặc đối mặt nguy cơ bị cảnh báo, trả hàng. Vì vậy, việc kiểm soát chất lượng cần được triển khai xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ khâu canh tác, thu hoạch đến sơ chế, đóng gói và vận chuyển, thay vì chỉ tập trung kiểm tra khi hàng hóa chuẩn bị xuất cảng.

Đối với ngành rau quả, chuyển dịch từ tăng sản lượng sang nâng cao giá trị đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Các sản phẩm sấy khô, cấp đông nhanh và nước ép hiện chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Nhóm hàng này giúp doanh nghiệp tận dụng nguồn nguyên liệu trong mùa thu hoạch, kéo dài thời gian bảo quản và giảm sức ép tiêu thụ khi nguồn cung tăng cao.

Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng quốc tế đang mở rộng cơ hội cho các sản phẩm chiết xuất tự nhiên phục vụ ngành đồ uống và thực phẩm chức năng. Thị trường tinh chất cam quýt toàn cầu được dự báo tăng từ 17,94 tỷ USD năm 2025 lên 18,77 tỷ USD năm 2026, trước khi đạt 23,72 tỷ USD vào năm 2031, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép hằng năm 4,8%. Các nhà chế biến ngày càng chú trọng chất lượng nguyên liệu đồng đều, công thức nhãn sạch và khả năng khai thác những hợp chất có giá trị từ phụ phẩm nông nghiệp.

Kinh nghiệm của Philippines cũng mang lại gợi ý cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc nâng cao giá trị nông sản. Quốc gia này đã xuất khẩu chính ngạch lô 7.000 kg chuối Cardava, còn gọi là chuối Saba, hấp đông lạnh sang Australia. Chuối được hấp nguyên quả khi đạt độ chín 90-100%, sau đó cấp đông sâu ở nhiệt độ âm 18 độ C, cho phép bảo quản tới một năm mà vẫn duy trì chất lượng sản phẩm.

Mô hình này cho thấy ứng dụng công nghệ chế biến và bảo quản có thể giúp nông sản vượt qua giới hạn về thời gian tiêu thụ, giảm áp lực bán hàng tươi trong giai đoạn thu hoạch rộ và tiếp cận sâu hơn với hệ thống phân phối hiện đại. Đây cũng là hướng đi đáng tham khảo đối với những mặt hàng có sản lượng lớn, mùa vụ tập trung và dễ biến động giá.

Để khai thác hiệu quả các cơ hội, Bộ Công Thương xác định đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng các hiệp định thương mại tự do và đẩy mạnh xúc tiến thương mại là những nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026. Cùng với đó, cơ quan này tiếp tục theo dõi chính sách nhập khẩu, cập nhật cảnh báo về rào cản thương mại và phối hợp với các đơn vị liên quan trong kiểm soát chất lượng, kiểm dịch và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Theo nhận định từ Cục Hải quan, triển vọng xuất khẩu rau quả trong những tháng cuối năm tiếp tục tích cực nhờ nhu cầu tiêu thụ phục hồi tại Trung Quốc, châu Á, châu Âu và châu Mỹ. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành tăng trưởng thực chất, doanh nghiệp cần đầu tư bài bản hơn cho vùng nguyên liệu, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và nâng tỷ trọng chế biến sâu.