Phòng bệnh dại từ sớm, không để trả giá bằng tính mạng

Chiều 25/9, tại phường Buôn Ma Thuột, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phối hợp Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức Hội nghị rà soát và thúc đẩy công tác phòng, chống bệnh dại năm 2026.

Hội nghị có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương; các đơn vị chuyên môn thuộc hai bộ; đại diện ngành Y tế, Chăn nuôi và Thú y các tỉnh, thành phố cùng một số tổ chức quốc tế.

Không để “khoảng trống” trong phòng bệnh

Thạc sĩ, bác sĩ Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), nhấn mạnh bệnh dại là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm. Tuy nhiên, đây cũng là bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả nếu nguồn bệnh trên động vật được kiểm soát, đàn chó được tiêm vaccine đầy đủ và người bị phơi nhiễm được xử trí, điều trị dự phòng đúng và kịp thời.

Những năm qua, công tác phòng, chống bệnh dại đã được triển khai với nhiều chủ trương, chính sách và hướng dẫn chuyên môn. Tuy nhiên, tại một số địa phương, việc tổ chức thực hiện vẫn còn những hạn chế. Quản lý đàn chó, mèo chưa chặt chẽ; tình trạng chó thả rông còn xảy ra; tỷ lệ tiêm vaccine phòng dại cho đàn chó chưa đồng đều; việc tuyên truyền, kiểm tra và thực hiện các quy định đối với người nuôi chó có nơi chưa thường xuyên. Những hạn chế này tạo ra nguy cơ tồn tại nguồn bệnh trong cộng đồng, nhất là tại những địa bàn có tỷ lệ nuôi chó cao, khu vực nông thôn, miền núi và vùng còn khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Số liệu được đưa ra tại hội nghị cho thấy tính chất nghiêm trọng của vấn đề. Năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 80 người tử vong do bệnh dại. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, số người tử vong đã vượt 50 trường hợp. Không chỉ gây tổn thất về tính mạng, bệnh dại còn tạo gánh nặng đáng kể cho người dân. Mỗi năm, khoảng 950.000 người phải tiêm vaccine phòng dại sau khi bị chó, mèo cắn, với tổng chi phí ước khoảng 1.000 tỷ đồng.

Đáng lưu ý, bệnh dại khác với nhiều bệnh truyền nhiễm ở chỗ khi các triệu chứng lâm sàng xuất hiện, khả năng tử vong gần như chắc chắn. Vì vậy, phòng bệnh từ nguồn lây và xử trí ngay sau phơi nhiễm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Từ thực tế đó, kiểm soát bệnh dại không thể chỉ đặt trên vai ngành Y tế. Việc quản lý đàn chó, mèo, tiêm vaccine cho vật nuôi, giám sát dịch bệnh trên động vật phải được thực hiện đồng thời với giám sát ca bệnh trên người và điều trị dự phòng cho người bị phơi nhiễm.

Liên thông dữ liệu, đồng bộ hành động

Tại hội nghị, các đại biểu tập trung rà soát kết quả phòng, chống bệnh dại trên động vật giai đoạn 2022-2026 và công tác phòng, chống bệnh dại trên người. Nội dung thảo luận cũng đi sâu vào quản lý đàn chó, mèo; tiêm phòng; giám sát, xét nghiệm và xử lý ổ dịch; quản lý người bị phơi nhiễm cũng như cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa ngành Y tế và thú y.

Một trong những yêu cầu được đặt ra là khắc phục tình trạng thông tin về động vật mắc bệnh, người bị chó, mèo cắn và các ổ dịch chưa được liên thông đầy đủ. Khi dữ liệu được cập nhật, chia sẻ kịp thời, cơ quan chức năng có thể nhận diện sớm khu vực nguy cơ, tổ chức xử lý nguồn bệnh, chủ động bảo vệ người dân.

Hội nghị cũng trao đổi về mô hình quản lý tích hợp các trường hợp bị động vật cắn, kinh nghiệm phối hợp giữa y tế và thú y tại một số địa phương; đồng thời đánh giá những khoảng cách giữa kết quả thực hiện với mục tiêu đề ra, nhận diện nguyên nhân, các điểm nghẽn cần tháo gỡ. Trong giai đoạn 2026-2030, yêu cầu đặt ra là chuyển mạnh từ xử lý khi có ca bệnh sang chủ động phòng ngừa nguy cơ. Chính quyền địa phương cần phát huy vai trò trong quản lý đàn chó, mèo; rà soát, thống kê đầy đủ vật nuôi, hộ nuôi; kiểm tra việc chấp hành quy định về nuôi, quản lý và tiêm phòng.

Cùng với đó, công tác tiêm vaccine cho đàn chó cần được tổ chức thường xuyên, có tiêm bổ sung, hạn chế bỏ sót vật nuôi. Việc nâng tỷ lệ bao phủ vaccine không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của cơ quan thú y mà cần sự tham gia của chính quyền cơ sở, người nuôi.

Khả năng cung ứng vaccine phòng dại cho cả người và động vật cũng cần được bảo đảm, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. Khi người dân bị chó, mèo cắn, việc tiếp cận vaccine và huyết thanh kháng dại nếu có chỉ định phải thuận lợi, kịp thời, tránh để yếu tố khoảng cách địa lý hoặc điều kiện kinh tế trở thành rào cản đối với điều trị dự phòng.

Ngành Y tế và ngành Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục được yêu cầu củng cố cơ chế phối hợp theo cách tiếp cận “Một sức khỏe”. Theo đó, sức khỏe con người, sức khỏe động vật và môi trường được xem xét trong một mối liên hệ thống nhất; thông tin về ca bệnh, ổ dịch và nguy cơ phải được chia sẻ nhanh chóng để các lực lượng cùng hành động. Công tác truyền thông cũng cần được đổi mới, chuyển từ cung cấp thông tin đơn thuần sang hướng dẫn và thúc đẩy thay đổi hành vi. Người nuôi cần chủ động đưa chó, mèo đi tiêm vaccine, quản lý vật nuôi, không để chó thả rông; cộng đồng cần nhận biết nguy cơ và có cách xử trí đúng khi bị động vật cắn.

Đặc biệt, khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi mắc bệnh dại cắn, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị dự phòng. Không tự xử lý vết thương theo kinh nghiệm hoặc chờ theo dõi tại nhà, bởi mỗi khoảng thời gian trì hoãn đều có thể làm tăng rủi ro. Phòng, chống bệnh dại vì thế cần bắt đầu từ những việc rất cụ thể: một mũi vaccine đúng lịch cho vật nuôi, một hệ thống quản lý đàn chó, mèo đầy đủ, một thông tin dịch tễ được chuyển đến đúng nơi và một quyết định đi khám kịp thời sau khi bị cắn.

Khi chính quyền, ngành Y tế, thú y và cộng đồng cùng chủ động từ trước khi nguy cơ trở thành ca bệnh, mục tiêu giảm tử vong do bệnh dại mới có thể được thực hiện một cách bền vững.