Đây cũng là vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn “Lắng nghe tiếng nói chủ thể sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu, sản phẩm OCOP Nghệ An”, do Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Hội Nông dân tỉnh tổ chức.
Nhiều “nút thắt” phía sau sản phẩm OCOP
Nghệ An hiện có 588 sản phẩm OCOP từ 3 - 5 sao, gồm 545 sản phẩm 3 sao, 40 sản phẩm 4 sao và 3 sản phẩm 5 sao. Có 106 xã, phường đang có sản phẩm OCOP còn thời hạn.
Toàn tỉnh có 357 chủ thể có sản phẩm được công nhận OCOP, gồm 171 hộ kinh doanh với 249 sản phẩm, 86 hợp tác xã với 155 sản phẩm, 56 doanh nghiệp vừa và nhỏ với 133 sản phẩm và 44 tổ hợp tác với 51 sản phẩm.
Sự phát triển của các chủ thể đã góp phần khai thác nguồn nguyên liệu tại chỗ, tạo việc làm và mở thêm hướng nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn. Tuy nhiên, khi sản phẩm bước ra khỏi phạm vi làng xã để cạnh tranh trên thị trường rộng hơn, những hạn chế cũng dần bộc lộ.
Câu chuyện của OCOP vì thế không còn đơn thuần là “làm ra sản phẩm” hay “đạt sao”, mà chuyển sang một bài toán khó hơn: sản phẩm có bán được hay không, bán ở đâu, bán với giá trị như thế nào và làm sao để duy trì sức cạnh tranh lâu dài.
Tại diễn đàn, những vấn đề được các chủ thể chia sẻ đều xuất phát từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Trong đó, thiếu vùng nguyên liệu ổn định, quy mô sản xuất còn nhỏ, khó tiếp cận nguồn vốn, hạn chế về công nghệ chế biến và bảo quản là những trở ngại phổ biến.
Không ít chủ thể cũng gặp khó trong việc hoàn thiện tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Khi sản phẩm muốn vào hệ thống phân phối lớn, siêu thị hoặc tiếp cận các thị trường ngoài tỉnh, những yêu cầu này càng trở nên khắt khe.
Thị trường cũng là một bài toán không dễ giải. Việc đưa sản phẩm đi quảng bá, trưng bày tại các hội chợ, sự kiện mới chỉ giúp tăng nhận diện. Điều quan trọng hơn là sau những hoạt động xúc tiến đó, sản phẩm có ký được hợp đồng, có đơn hàng ổn định và hình thành được thị trường lâu dài hay không.
Chính vì vậy, yêu cầu liên kết đang trở nên cấp thiết. Người nông dân không thể tự mình giải quyết toàn bộ các khâu từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. HTX cần liên kết với doanh nghiệp; doanh nghiệp cần vùng nguyên liệu và thị trường; trong khi các cơ quan quản lý, nhà khoa học cần tham gia hỗ trợ về chính sách, công nghệ và tiêu chuẩn.
Một chuỗi liên kết đủ chặt sẽ giúp sản phẩm OCOP giảm tình trạng sản xuất manh mún, nâng cao chất lượng và tạo khả năng đáp ứng những đơn hàng lớn, ổn định hơn.
Chuyển từ “đạt sao” sang “tạo giá trị”
Từ thực tế được các chủ thể phản ánh, vấn đề đặt ra với chương trình OCOP Nghệ An trong giai đoạn tới là cần thay đổi cách tiếp cận. Việc phát triển sản phẩm không nên chỉ dừng ở mục tiêu tăng số lượng hoặc nâng hạng sao, mà phải hướng đến hiệu quả thực chất và khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Phát biểu tại diễn đàn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ đề nghị các cấp, ngành và chủ thể sản xuất chuyển từ tư duy chú trọng số lượng sang nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị sản phẩm.
Theo đó, tỉnh sẽ tập trung xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ xuất phát từ nhu cầu thực tế của nông dân, HTX và doanh nghiệp; đồng thời chú trọng hình thành vùng nguyên liệu ổn định, tăng cường liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.
Công nghệ chế biến, bảo quản, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và sở hữu trí tuệ cũng được xác định là những khâu cần được đầu tư mạnh hơn. Đây là điều kiện để các sản phẩm không chỉ đáp ứng thị trường trong tỉnh mà còn có khả năng mở rộng thị trường ngoài tỉnh và từng bước tiếp cận xuất khẩu.
Một hướng khác được tỉnh đặt ra là thay đổi cách làm xúc tiến thương mại. Thay vì chỉ dừng ở quảng bá, trưng bày sản phẩm, hoạt động xúc tiến cần hướng đến kết nối trực tiếp với doanh nghiệp chế biến, hệ thống phân phối, siêu thị và sàn thương mại điện tử; tiến tới ký kết hợp đồng và hình thành đầu ra ổn định.
Đối với những sản phẩm có tiềm năng, tỉnh ưu tiên hỗ trợ nâng hạng lên OCOP 4 sao, 5 sao, qua đó tạo điều kiện tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao hơn.
Lắng nghe để tháo gỡ đúng chỗ
Điểm đáng chú ý của diễn đàn lần này là những khó khăn của chủ thể được đưa trực tiếp đến các cơ quan quản lý, ngân hàng, doanh nghiệp và đơn vị liên quan để trao đổi, giải đáp. Đây được xem là bước quan trọng nhằm chuyển những vướng mắc từ thực tế sản xuất thành những vấn đề cụ thể cần được tháo gỡ bằng chính sách.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan tham mưu xây dựng Đề án phát triển sản phẩm OCOP Nghệ An giai đoạn 2026-2030. Đề án cần tập trung vào những khâu then chốt như phát triển vùng nguyên liệu, đổi mới công nghệ, chế biến sâu, sở hữu trí tuệ và mở rộng thị trường.
Hội Nông dân tỉnh được yêu cầu tổng hợp, phân loại các kiến nghị của chủ thể, chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết và theo dõi kết quả. Cùng với đó, các sở, ngành và chính quyền địa phương cần nâng cao trách nhiệm trong kết nối, hỗ trợ các chủ thể sản xuất.
Khi những “nút thắt” được tháo gỡ, OCOP mới thực sự trở thành động lực nâng giá trị nông sản, thúc đẩy kinh tế nông thôn và tạo sinh kế bền vững cho người dân./.
