Từ kỹ sư công nghệ đến người làm nông
Năm 2013, Đinh Văn Thuận rời công việc trong lĩnh vực công nghệ để trở về quê lập nghiệp. Từ môi trường doanh nghiệp, anh bắt đầu làm quen với cây trồng, vật nuôi và những công việc mà trước đó chủ yếu chỉ biết qua người thân, làng xóm.
Bước vào nông nghiệp không phải cứ làm là có kết quả. Thuận từng thử với cây đinh lăng nhưng hiệu quả không như mong muốn. Sau lần đó, anh không cố bám vào một mô hình đã chọn mà tính toán lại, tìm những cây trồng, vật nuôi phù hợp hơn với điều kiện đất đai và khả năng của gia đình.
Khu sản xuất vì thế cũng dần thay đổi. Từ cây trồng, Thuận mở rộng sang dừa, cây ăn quả, thủy sản rồi nuôi yến. Sau này, anh kết hợp thêm hoạt động trải nghiệm, hướng đến một mô hình có nhiều nguồn thu thay vì phụ thuộc vào một loại sản phẩm.
Điều đáng chú ý là những kiến thức về công nghệ của người kỹ sư năm nào vẫn đi theo Thuận về quê. Với nhà yến, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm, anh sử dụng các thiết bị để theo dõi nhiệt độ, độ ẩm và kiểm soát môi trường. Những công việc trước đây thường được người nuôi xử lý theo cảm nhận thì nay có thêm số liệu để theo dõi, điều chỉnh.
Cách làm ấy cũng được anh áp dụng vào việc đưa sản phẩm ra thị trường. Sản phẩm được quan tâm đến nguồn gốc, truy xuất bằng mã QR; các nền tảng số trở thành một kênh giới thiệu, bán hàng bên cạnh những cách làm truyền thống.
Nhìn khu sản xuất hiện nay, không dễ hình dung rằng người chủ của nó từng làm việc trong lĩnh vực công nghệ. Nhưng Thuận cho rằng kiến thức mình có trước đây không hề trở nên vô ích khi chuyển nghề. Trái lại, nó giúp anh nhìn những công việc quen thuộc của nhà nông theo một cách khác.
Sau nhiều năm gây dựng, mô hình của gia đình anh hiện cho doanh thu khoảng 9 tỷ đồng mỗi năm. Con số này đến từ nhiều loại cây trồng, vật nuôi và hoạt động sản xuất khác nhau, nhưng phía sau đó vẫn là quá trình thử nghiệm và điều chỉnh liên tục.
Với Thuận, trở về quê không có nghĩa là quay lại với cách làm nông của nhiều năm trước. Anh vẫn làm trên mảnh đất ấy, nhưng cố gắng tìm cách để công việc bớt phụ thuộc vào kinh nghiệm đơn thuần, đồng thời chủ động hơn từ khâu sản xuất đến tiêu thụ.
Giữ nghề truyền thống bằng cách làm mới
Con đường của Trương Minh Ngọc khác hẳn. Sau khi xuất ngũ năm 1991, ông trở về quê và gắn bó với nghề mộc truyền thống của gia đình. Khi ấy, công việc chủ yếu dựa vào tay nghề của người thợ, còn xưởng sản xuất chưa có nhiều máy móc như hiện nay.
Từ một cơ sở nhỏ, ông từng bước mở rộng sản xuất, tạo việc làm cho lao động địa phương. Nhưng nghề mộc cũng có lúc lao đao. Khoảng năm 2010, thị trường gỗ biến động khiến cơ sở gặp không ít khó khăn. Những gì đã quen thuộc từ trước không còn đủ để giúp ông giữ nhịp sản xuất.
Ông bắt đầu đi nhiều nơi để học hỏi. Có những chuyến đi chỉ để xem người ta làm một công đoạn nào đó, có chuyến để tìm hiểu cách tổ chức xưởng, cách sử dụng máy móc hay cách tạo ra sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu thị trường. Sau mỗi chuyến đi, ông lại mang một điều gì đó về áp dụng cho cơ sở của mình.
Máy móc được đầu tư thêm, các công đoạn sản xuất được sắp xếp lại, người lao động cũng được hướng dẫn để thích ứng với cách làm mới. Nghề mộc vẫn là nghề cũ, những sản phẩm bằng gỗ vẫn được làm ra, nhưng thời gian và phương pháp sản xuất đã khác.
Từ những sản phẩm quen thuộc, cơ sở của ông mở rộng sang các công trình đòi hỏi kỹ thuật cao hơn, trong đó có nhà gỗ và những công trình phục dựng. Kinh nghiệm của người thợ lâu năm kết hợp với máy móc giúp công việc có thêm nhiều lựa chọn.
Thị trường cũng được ông tiếp cận theo cách khác. Ngoài những mối khách hàng quen, sản phẩm được giới thiệu trên các nền tảng số để tìm thêm khách hàng ở những nơi mà trước đây một cơ sở sản xuất trong làng khó có cơ hội tiếp cận.
Hiện cơ sở của ông Ngọc có doanh thu khoảng 5 tỷ đồng mỗi năm và tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Nhưng điều giữ ông với nghề không chỉ là những con số. Đó còn là mong muốn để nghề mộc của gia đình tiếp tục tồn tại trong điều kiện thị trường đã thay đổi rất nhiều.
Nếu Đinh Văn Thuận đưa tư duy công nghệ vào sản xuất nông nghiệp thì Trương Minh Ngọc đưa máy móc, cách tổ chức và phương thức tiếp cận thị trường mới vào một nghề truyền thống. Hai người không giống nhau về xuất phát điểm, cũng không làm cùng một công việc, nhưng đều phải trả lời cùng một câu hỏi, đó là làm thế nào để công việc của mình không bị bỏ lại khi cuộc sống thay đổi?
Đinh Văn Thuận và Trương Minh Ngọc được vinh danh trong chương trình “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới” cũng từ quá trình sản xuất, kinh doanh và những đóng góp của họ tại địa phương. Nhìn vào hành trình của hai người, có thể thấy sự thay đổi của người nông dân hôm nay không nhất thiết bắt đầu từ những điều lớn lao.
Có khi đó chỉ là việc người làm nông biết sử dụng một thiết bị để theo dõi môi trường nuôi; người thợ mạnh dạn đầu tư một chiếc máy mới; một sản phẩm được đưa lên mạng để tìm khách hàng; hay một người chịu khó đi xa để học thêm một cách làm rồi trở về áp dụng cho xưởng của mình.
Những điều ấy diễn ra ngay trên những mảnh đất quen thuộc, trong những nghề vốn đã có từ lâu. Nhưng chính từ những thay đổi nhỏ đó, cách sản xuất dần khác đi.
Sau 40 năm Đổi mới, người nông dân không chỉ đứng trước câu chuyện làm ra nhiều hơn. Họ còn phải biết làm ra sản phẩm phù hợp với thị trường, giữ được chất lượng và tìm được đường đi cho sản phẩm của mình.
Với Thuận và Ngọc, con đường ấy bắt đầu từ quê nhà. Một người trở về với đất sau những năm làm công nghệ, một người ở lại với nghề của gia đình nhưng không chấp nhận giữ nguyên cách làm cũ. Họ cùng chọn cách học hỏi và thay đổi để tiếp tục sống được bằng công việc mình đã lựa chọn.
Mảnh đất vẫn là mảnh đất ấy, nghề vẫn là nghề ấy. Chỉ có người làm nghề đã khác.
