Sau giai đoạn thí điểm với sản phẩm sầu riêng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) đã chính thức đưa Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam vào vận hành từ ngày 1/7/2026. Đây được xem là một dấu mốc quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của ngành nông nghiệp, khi dữ liệu được lựa chọn làm nền tảng cho công tác quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm cũng như phát triển thị trường tiêu thụ.
Sự kiện không chỉ đánh dấu việc hoàn thiện một nền tảng công nghệ cấp quốc gia mà còn mở ra cách tiếp cận mới trong quản trị chuỗi giá trị nông sản. Thay vì phụ thuộc vào hồ sơ giấy tờ như trước, toàn bộ thông tin từ vùng nguyên liệu, sản xuất, đóng gói, chế biến cho tới phân phối và xuất khẩu sẽ được số hóa, liên thông và xác thực trên cùng một hệ thống.
Hệ sinh thái dữ liệu kết nối toàn chuỗi giá trị
Theo Bộ NN&MT, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản được thiết kế gồm ba hợp phần chính, bao gồm nền tảng để người dân tra cứu thông tin sản phẩm, hệ thống quản trị phục vụ cơ quan quản lý và doanh nghiệp cùng ứng dụng trên thiết bị di động.
Điểm nổi bật của hệ thống là khả năng bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu thông qua chữ ký số điện tử và công nghệ chuỗi khối. Đồng thời, sản phẩm được định danh theo tiêu chuẩn GS1 quốc tế và mã QR GS1 Digital Link, giúp việc chia sẻ, xác thực dữ liệu diễn ra đồng bộ, không phụ thuộc vào một đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ duy nhất.
Kết quả kiểm thử cho thấy nền tảng có thể xử lý khoảng 1.000 lượt tra cứu mỗi giây, hỗ trợ 30.000 người quét mã đồng thời, tiếp nhận hơn 85 triệu lượt quét tem truy xuất mỗi ngày cùng khoảng 50 bản tin dữ liệu dung lượng 2 MB mỗi giây. Đây được xem là nền tảng kỹ thuật đủ khả năng mở rộng trên phạm vi cả nước.
Đến thời điểm hiện tại, hệ thống đã tích hợp dữ liệu của hơn 18.500 sản phẩm thuộc 181 nhóm hàng, với sự tham gia của 170 doanh nghiệp tại 24 trong tổng số 34 tỉnh, thành phố. Riêng chương trình thí điểm truy xuất điện tử đối với sầu riêng xuất khẩu đã có 16 doanh nghiệp tham gia và bước đầu ghi nhận 6 container được xuất khẩu thành công sang thị trường Trung Quốc.
Song song với đó, hệ thống cũng đang kết nối với các địa phương đã triển khai truy xuất nguồn gốc, các doanh nghiệp sản xuất, chế biến, xuất nhập khẩu nông sản cũng như các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ. Việc liên thông với Trung tâm Dữ liệu quốc gia thuộc Bộ Công an và các bộ, ngành liên quan được thực hiện theo đúng quy định về an toàn thông tin và an ninh mạng.
Minh bạch dữ liệu trở thành lợi thế cạnh tranh của nông sản Việt
Trong nhiều năm qua, lợi thế của nông sản Việt thường được nhắc đến ở năng suất, chất lượng hay giá thành. Tuy nhiên, khi xu hướng tiêu dùng toàn cầu thay đổi, những yếu tố này dù vẫn giữ vai trò quan trọng nhưng chưa còn đủ để tạo khác biệt.
Người tiêu dùng hiện không chỉ quan tâm sản phẩm có ngon hay an toàn mà còn muốn biết nguồn gốc xuất xứ, quy trình sản xuất, đơn vị canh tác cũng như việc tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng. Đối với các thị trường nhập khẩu, khả năng chứng minh đầy đủ hành trình của sản phẩm từ vùng trồng đến bàn ăn đang trở thành điều kiện gần như bắt buộc.
Trong bối cảnh đó, truy xuất nguồn gốc được xem như "tấm hộ chiếu" giúp nông sản Việt thuận lợi hơn khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc vận hành hệ thống mới không chỉ mang lại lợi ích cho người tiêu dùng thông qua khả năng kiểm chứng thông tin sản phẩm mà còn giúp các doanh nghiệp sản xuất chân chính khẳng định uy tín trên thị trường. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng có thêm công cụ để giám sát, cảnh báo và xử lý nhanh các vấn đề phát sinh liên quan đến chất lượng hoặc an toàn thực phẩm.
Một giá trị khác không kém phần quan trọng là khả năng bảo vệ thương hiệu nông sản Việt trước tình trạng giả mạo nguồn gốc, hàng nhái hoặc lợi dụng chỉ dẫn xuất xứ vốn vẫn xuất hiện ở nhiều mặt hàng đặc sản. Tuy nhiên, giới chuyên môn cũng cho rằng hiệu quả của nền tảng không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn nằm ở chất lượng dữ liệu đầu vào. Một hệ thống hiện đại sẽ khó phát huy tác dụng nếu thông tin được cập nhật thiếu chính xác hoặc chỉ mang tính hình thức. Chính vì vậy, tính minh bạch không được tạo ra bởi phần mềm mà phải bắt nguồn từ ý thức của người sản xuất, trách nhiệm của doanh nghiệp cùng sự kiểm tra, giám sát thường xuyên của cơ quan quản lý.
Theo Bộ NN&MT, thời gian tới sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi triển khai đối với các nhóm nông, lâm, thủy sản chủ lực, sản phẩm xuất khẩu và những mặt hàng có yêu cầu cao về chất lượng cũng như truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó là việc hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân chuẩn hóa dữ liệu, khai thác hiệu quả hệ thống để từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp thống nhất.
Khi mỗi sản phẩm đều sở hữu một "lý lịch số" đáng tin cậy, giá trị của nông sản Việt sẽ không chỉ được khẳng định bằng chất lượng mà còn bằng sự minh bạch có thể kiểm chứng. Đây được kỳ vọng sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao thương hiệu nông sản Việt Nam, thúc đẩy chuyển đổi số ngành nông nghiệp và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
