[eMagazine] Truy xuất nguồn gốc nông sản: Bước tiến mới để nâng tầm hàng Việt

Ngày 30/6 tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức công bố đưa Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam vào hoạt động sau giai đoạn thí điểm với sản phẩm sầu riêng xuất khẩu. Đây được xem là cột mốc quan trọng trong quá trình xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản trên phạm vi quốc gia, hướng tới mục tiêu phát triển nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố uy tín của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Việc vận hành hệ thống không chỉ phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước mà còn tạo nền tảng dữ liệu thống nhất để doanh nghiệp, hợp tác xã, người sản xuất và người tiêu dùng cùng khai thác. Thông qua nền tảng này, thông tin về sản phẩm được xác thực và cập nhật đồng bộ, góp phần tăng cường kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời hỗ trợ mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc lấy dữ liệu làm nền tảng quản lý sẽ giúp nâng cao hiệu quả giám sát chất lượng nông sản, đồng thời tạo điều kiện để các cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc kết nối, chia sẻ dữ liệu trên cùng một hệ thống dùng chung.

Hệ thống được xây dựng với ba hợp phần chính, gồm cổng tra cứu dành cho người dân, hệ thống quản trị phục vụ cơ quan quản lý và các chủ thể trong chuỗi giá trị, cùng ứng dụng trên thiết bị di động nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc truy cập và khai thác thông tin ở mọi thời điểm.

Kết quả kiểm thử cho thấy nền tảng đáp ứng khoảng 1.000 lượt tra cứu mỗi giây, cho phép khoảng 30.000 người dùng quét mã truy xuất đồng thời và xử lý trên 85 triệu lượt quét mỗi ngày. Khả năng tiếp nhận khoảng 50 bản tin dữ liệu có dung lượng 2 MB mỗi giây cũng tạo tiền đề để hệ thống tiếp tục mở rộng khi được triển khai trên phạm vi cả nước.

Đến thời điểm hiện nay, cơ sở dữ liệu đã tích hợp thông tin truy xuất của hơn 18.500 sản phẩm thuộc 181 nhóm hàng từ 170 doanh nghiệp tại 24 trong tổng số 34 tỉnh, thành phố. Riêng với chương trình thí điểm dành cho sầu riêng xuất khẩu, đã có 16 doanh nghiệp tham gia và bước đầu ghi nhận 6 container được xuất khẩu thành công sang thị trường Trung Quốc thông qua hệ thống truy xuất điện tử của Bộ.

Song song với việc mở rộng dữ liệu, hệ thống cũng đang kết nối với các doanh nghiệp sản xuất, chế biến, xuất khẩu, nhập khẩu nông sản, các địa phương đã xây dựng nền tảng truy xuất riêng, đồng thời bảo đảm khả năng liên thông với các bộ, ngành và Trung tâm Dữ liệu quốc gia thuộc Bộ Công an theo đúng quy định về an toàn thông tin và an ninh mạng.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu tất yếu khi các thị trường ngày càng đặt ra tiêu chuẩn cao hơn về minh bạch, chất lượng và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Vì vậy, việc đưa hệ thống vào vận hành sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao giá trị nông sản, đồng thời tăng hiệu quả quản lý trong công tác giám sát, cảnh báo và xử lý các vấn đề liên quan đến chất lượng, an toàn thực phẩm.

Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp để mở rộng phạm vi triển khai, ưu tiên các sản phẩm nông, lâm, thủy sản chủ lực, các mặt hàng xuất khẩu và những sản phẩm có yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm cũng như minh bạch nguồn gốc. Đồng thời, công tác hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân cập nhật, khai thác dữ liệu sẽ tiếp tục được đẩy mạnh nhằm từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp thống nhất, phục vụ chuyển đổi số và phát triển kinh tế số trong lĩnh vực nông nghiệp.

Phát biểu tại lễ công bố, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhận định truy xuất nguồn gốc không còn là yêu cầu riêng đối với một số mặt hàng xuất khẩu mà đã trở thành xu hướng tất yếu trong quản lý chất lượng, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

"Muốn nông nghiệp phát triển bền vững thì buộc phải xây dựng được thương hiệu và làm tốt công tác truy xuất nguồn gốc để chinh phục các thị trường khó tính", Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Theo Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng, việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức đưa Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản vào hoạt động là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của ngành nông nghiệp. Nền tảng này sẽ giúp minh bạch toàn bộ chuỗi sản xuất, xác định rõ nguồn gốc sản phẩm, từ đó góp phần nâng cao chất lượng, giữ vững uy tín và gia tăng giá trị nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ông cho biết trong 6 tháng đầu năm, ngành nông nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò là trụ đỡ của nền kinh tế khi hoàn thành các chỉ tiêu đã đề ra. Sau 5 tháng, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt trên 31 tỷ USD và với tốc độ tăng trưởng hiện nay, mục tiêu xuất khẩu 74 tỷ USD trong năm 2026 hoàn toàn có thể đạt được.

"Mỗi USD xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đều gắn với sinh kế của hàng triệu nông dân, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy phát triển đất nước", Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Theo ông, Việt Nam hiện có khoảng 9 triệu hộ nông dân với quy mô sản xuất còn phân tán, nhỏ lẻ. Đây là thách thức lớn trong quá trình minh bạch hóa chuỗi cung ứng cũng như triển khai truy xuất nguồn gốc trên diện rộng. Vì vậy, việc triển khai cần có lộ trình phù hợp, ưu tiên trước các ngành hàng chủ lực, sản phẩm có giá trị kinh tế cao và phục vụ những thị trường xuất khẩu trọng điểm như Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ.

Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tiêu chuẩn kỹ thuật, hạ tầng dữ liệu và hệ thống truy xuất nguồn gốc để từng bước mở rộng áp dụng đối với các nhóm sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu quản lý chặt chẽ hoặc các quy định nghiêm ngặt từ thị trường nhập khẩu.

Đồng tình với đề xuất nghiên cứu quy định bắt buộc về truy xuất nguồn gốc, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng lưu ý việc triển khai cần hướng tới mục tiêu kiểm soát chất lượng, nâng cao giá trị và năng lực cạnh tranh của nông sản, thay vì tạo thêm gánh nặng về thủ tục hành chính cho doanh nghiệp và người dân.

Ông cũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính; xây dựng cơ chế kết nối, chia sẻ và xác thực dữ liệu đồng bộ, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất tham gia hệ thống theo hướng thuận tiện, dễ áp dụng và phù hợp với thực tiễn.

Việc chính thức đưa Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam vào vận hành không chỉ đánh dấu bước tiến mới trong chuyển đổi số ngành nông nghiệp mà còn tạo nền tảng quan trọng để xây dựng chuỗi giá trị minh bạch, nâng cao sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu.

Trần Huyền