Trong bối cảnh áp lực phát triển đô thị ngày càng lớn, TP.HCM đang đẩy mạnh hàng loạt giải pháp quản lý tài nguyên nước theo hướng chặt chẽ và đồng bộ, nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đi đôi với bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu. Trọng tâm của chiến lược này là kiểm soát chất lượng nguồn nước mặt, quản lý hiệu quả nước dưới đất và nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo môi trường nước trên toàn địa bàn.
Giai đoạn 2021 - 2025 ghi nhận nỗ lực rõ nét của Thành phố trong việc cải thiện chất lượng nước mặt thông qua việc tăng cường các biện pháp phòng ngừa ô nhiễm, kiểm soát nguồn thải và đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng thoát nước, xử lý nước thải. Nhờ đó, chất lượng nước tại nhiều lưu vực sông chính từng bước được kiểm soát, hạn chế xu hướng gia tăng ô nhiễm so với các giai đoạn trước.
Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, nhiều đoạn sông trên địa bàn đã đạt chất lượng khá tốt, có thể sử dụng cho mục đích cấp nước sinh hoạt sau xử lý. Tuy vậy, vẫn tồn tại một số khu vực bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm hữu cơ, chủ yếu xuất phát từ hoạt động dân sinh, công nghiệp và nông nghiệp tập trung. Đây là những điểm nóng cần tiếp tục được giám sát chặt chẽ trong thời gian tới.
Kết quả quan trắc cho thấy, chỉ số chất lượng nước (WQI) trên sông Sài Gòn dao động trong khoảng 57 đến 93 trong giai đoạn 2021 - 2025, phản ánh mức chất lượng từ trung bình đến rất tốt. Các thông số ô nhiễm khác nhìn chung vẫn nằm trong giới hạn cho phép theo quy chuẩn hiện hành. Điều này cho thấy dòng sông giữ vai trò quan trọng trong cung cấp nguồn nước cho đô thị vẫn đang được kiểm soát tương đối ổn định.
Tương tự, các hệ thống sông khác như sông Bé và sông Thị Vải cũng ghi nhận WQI dao động từ 63 đến 97, cho thấy chất lượng nước ở mức trung bình đến rất tốt, các chỉ tiêu quan trắc phần lớn đáp ứng quy chuẩn. Trong khi đó, sông Đồng Nai và sông Thị Tính có chỉ số WQI dao động từ 70 đến 98, tiếp tục duy trì xu hướng tích cực với chất lượng nước ổn định, đáp ứng yêu cầu sử dụng sau xử lý.
Trước những kết quả này, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM xác định trong thời gian tới sẽ tiếp tục tăng cường hệ thống quan trắc, giám sát tự động và chủ động hơn trong công tác phòng ngừa sự cố ô nhiễm tại các lưu vực sông cũng như các hồ chứa phục vụ cấp nước sinh hoạt. Đồng thời, Thành phố định hướng mở rộng hợp tác quốc tế nhằm tiếp cận công nghệ xử lý nước tiên tiến, chia sẻ kinh nghiệm quản lý tài nguyên nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
Song song đó, việc huy động đa dạng nguồn lực, bao gồm ngân sách nhà nước và vốn ODA, sẽ được đẩy mạnh để đầu tư trang thiết bị, nâng cao năng lực xử lý môi trường và tăng cường khả năng dự báo, cảnh báo thiên tai, ô nhiễm nguồn nước. Các giải pháp quy hoạch, kỹ thuật và quản lý tổng hợp sẽ được triển khai đồng bộ với sự tham gia của cả hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư.
Ở lĩnh vực nước dưới đất, giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy diễn biến tương đối ổn định so với giai đoạn trước. Mực nước ngầm có sự thay đổi nhẹ, chủ yếu chịu tác động từ quá trình đô thị hóa, biến đổi khí hậu và thay đổi nhu cầu khai thác. Tại khu vực TP.HCM cũ, mực nước dưới đất có xu hướng giảm nhẹ, đặc biệt vào mùa khô, phản ánh áp lực khai thác và giảm khả năng thấm tự nhiên do bê tông hóa đô thị.
Trong khi đó, khu vực Bình Dương cũ ghi nhận xu hướng cải thiện khi mực nước có dấu hiệu tăng nhẹ qua từng năm. Đối với khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, các tầng chứa nước nông và trung bình biến động theo mùa, trong đó vùng ven biển bắt đầu xuất hiện dấu hiệu xâm nhập mặn, làm tăng mức độ nhạy cảm của hệ thống nước ngầm vào mùa khô.
Theo phân tích của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, những biến động này chủ yếu xuất phát từ tốc độ đô thị hóa nhanh, sự suy giảm diện tích thấm tự nhiên, thay đổi trong chính sách khai thác và tác động của biến đổi khí hậu đến chế độ mưa và dòng chảy. Tuy nhiên, các thay đổi nhìn chung mang tính cục bộ, chưa tạo ra biến động lớn trên toàn hệ thống.
Dự báo trong thời gian tới, một số khu vực đô thị hóa mạnh có thể tiếp tục ghi nhận xu hướng giảm nhẹ mực nước dưới đất, nhưng sẽ dần ổn định khi hệ thống cấp nước tập trung được mở rộng và nhu cầu khai thác giảm. Việc gia tăng không gian xanh, phát triển hồ điều hòa và các khu vực thấm nước tự nhiên được xem là giải pháp quan trọng giúp duy trì cân bằng thủy văn đô thị.
Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM khẳng định, nếu tiếp tục duy trì hệ thống quan trắc đồng bộ, kiểm soát chặt nguồn thải và thực hiện các giải pháp quản lý nước ngầm theo hướng bền vững, tài nguyên nước dưới đất của Thành phố sẽ tiếp tục được giữ ổn định, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài và thích ứng với các thách thức môi trường trong tương lai.
