Hà Nội đang xây dựng lộ trình kiểm soát khí thải giao thông với bước đi đầu tiên là thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực trung tâm. Theo dự thảo đề án do UBND TP Hà Nội trình, từ ngày 1/7 đến hết 31/12 trong giai đoạn 1, phường Hoàn Kiếm sẽ được chọn làm nơi triển khai thử nghiệm, với nhiều biện pháp hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là xe máy chạy xăng.
Phạm vi thí điểm tập trung vào 11 tuyến phố thuộc khu vực lõi gồm Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân và Lý Thái Tổ. Khu vực này có diện tích khoảng 0,5 km2, chu vi 3,5 km, với quy mô dân số xấp xỉ 20.000 người. Trong khung giờ dự kiến, xe máy sử dụng xăng sẽ bị hạn chế lưu thông theo từng thời điểm cụ thể nhằm giảm áp lực ô nhiễm không khí.
Cụ thể, các phương tiện xe máy xăng hoạt động vận tải thông qua ứng dụng công nghệ sẽ bị cấm hoàn toàn trong khu vực thí điểm. Đối với xe máy cá nhân, việc lưu thông sẽ bị giới hạn từ 18h đến 24h vào thứ sáu, và từ 6h đến 24h trong hai ngày cuối tuần. Đây được xem là khoảng thời gian có mật độ giao thông cao, đồng thời trùng với thời điểm hoạt động du lịch, dịch vụ tại khu phố cổ tăng mạnh.
Không chỉ xe máy, các loại phương tiện vận tải khác cũng nằm trong diện kiểm soát. Xe tải dưới 2 tấn nếu đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 chỉ được hoạt động ngoài giờ cao điểm. Với xe tải từ 2 đến dưới 3,5 tấn, dù đáp ứng tiêu chuẩn khí thải tương tự, cũng chỉ được phép lưu thông trong khung giờ từ 21h đến 6h sáng hôm sau và phải có sự chấp thuận của cơ quan chức năng. Riêng xe tải trên 3,5 tấn sẽ không được phép hoạt động trong khu vực.
Đối với ôtô chở khách từ 16 chỗ trở lên, ngoại trừ xe buýt và xe đưa đón học sinh, yêu cầu bắt buộc là phải đạt chuẩn khí thải mức 4 khi đi vào khu vực phố cổ và quanh hồ Hoàn Kiếm. Đồng thời, các phương tiện này sẽ bị hạn chế lưu thông vào hai khung giờ cao điểm trong ngày, từ 6h đến 9h sáng và từ 16h đến 19h30 chiều. Các loại xe dưới 16 chỗ sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng phải đáp ứng tiêu chuẩn khí thải tương tự, trong khi xe buýt và xe đưa đón học sinh không nằm ngoài quy định này.
Theo kế hoạch dài hạn, giai đoạn 2 của đề án (năm 2027) sẽ mở rộng phạm vi thí điểm ra các khu vực lân cận, bao gồm cả phường Cửa Nam với 14 tuyến phố bao quanh vùng lõi hiện tại. Đến giai đoạn 3 (2028 - 2029), mô hình vùng phát thải thấp sẽ được áp dụng trên toàn bộ khu vực vành đai 1, với diện tích hơn 26 km2 và dân số khoảng 625.000 người, bao phủ 9 phường trung tâm.
Động thái này nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 57/2025 của HĐND TP Hà Nội về triển khai vùng phát thải thấp, trong bối cảnh chất lượng không khí tại Thủ đô có dấu hiệu suy giảm trong những năm gần đây. Theo đánh giá, khu vực nội đô với mật độ dân cư dày đặc, lưu lượng phương tiện lớn cùng nhiều hoạt động kinh tế - xã hội là điểm nóng về ô nhiễm.
Các nghiên cứu giai đoạn 2023 - 2025 chỉ ra rằng giao thông vận tải đóng góp khoảng 25% lượng bụi mịn PM2.5, trong khi bụi từ xây dựng và đường sá chiếm 20%, hoạt động đốt chiếm 12%, còn lại là bụi thứ cấp và các nguồn khác. Nếu chỉ tính nguồn phát thải nội tại, giao thông thậm chí chiếm tới 59%, cho thấy áp lực lớn từ phương tiện cá nhân đối với môi trường không khí đô thị.
Trong bối cảnh Hà Nội hiện có khoảng 6,9 triệu xe máy, riêng khu vực vành đai 1 đã lên tới khoảng 450.000 phương tiện, việc triển khai vùng phát thải thấp được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để kiểm soát ô nhiễm hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, đề án cũng hướng tới thúc đẩy phát triển giao thông công cộng, khuyến khích sử dụng phương tiện năng lượng sạch và ứng dụng công nghệ trong giám sát khí thải.
Việc thí điểm tại Hoàn Kiếm không chỉ mang ý nghĩa giảm ô nhiễm trước mắt mà còn đóng vai trò thử nghiệm chính sách, làm cơ sở để nhân rộng mô hình sang các khu vực khác trong tương lai. Đây được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị bền vững của Hà Nội.
