Trước áp lực gia tăng từ biến động giá xăng dầu trên thị trường thế giới, Bộ Xây dựng đã kiến nghị một loạt giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp vận tải nhằm giảm bớt chi phí khai thác. Trong đó đáng chú ý là đề xuất giảm 50% phí cất hạ cánh và điều hành bay đối với ngành hàng không, đồng thời miễn hoặc giảm phí ra vào cảng, bến thủy nội địa để giúp doanh nghiệp ứng phó với chi phí nhiên liệu tăng cao.
Theo báo cáo gửi Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn, Bộ Xây dựng cho biết tình hình xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Giá dầu thô và các sản phẩm xăng dầu liên tục tăng, gây tác động trực tiếp tới chi phí vận tải cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh của nhiều lĩnh vực.
Trong ngành hàng không, nhiên liệu hiện chiếm khoảng 35-40% tổng chi phí vận hành của các hãng bay. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí khai thác của doanh nghiệp cũng bị đẩy lên đáng kể. Bên cạnh đó, tình trạng một số quốc gia đóng cửa hoặc hạn chế không phận như Iran, Iraq, Kuwait, Qatar, UAE và Israel buộc nhiều hãng hàng không phải điều chỉnh lộ trình bay. Việc bay vòng hoặc sử dụng các hành lang thay thế khiến thời gian bay kéo dài, phát sinh thêm phí điều hành bay, phụ phí bảo hiểm rủi ro và nhiều chi phí liên quan khác.
Hiện giá nhiên liệu hàng không MOPS Jet A-1 tại Singapore đang giao dịch quanh mức 160,57 USD/thùng và được dự báo có thể tiếp tục tăng lên gần 170 USD/thùng trong tháng 3 do nguồn cung còn hạn chế và căng thẳng địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Theo đánh giá của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), khi giá Jet A-1 tăng, chi phí khai thác của các hãng bay có thể tăng thêm khoảng 50-60%. Trong trường hợp giá nhiên liệu vượt ngưỡng 200 USD/thùng, tổng chi phí của doanh nghiệp hàng không có thể tăng trên 70%.
Không chỉ hàng không, lĩnh vực vận tải biển và đường thủy nội địa cũng chịu áp lực lớn từ giá nhiên liệu. Theo Bộ Xây dựng, chi phí nhiên liệu trong hoạt động vận tải đường thủy và hàng hải chiếm khoảng 30-40% tổng chi phí vận hành. Nếu giá nhiên liệu tăng 20%, cước vận tải biển có thể tăng khoảng 15%, trong khi vận tải đường thủy nội địa có thể tăng khoảng 18%.
Đối với các tuyến vận tải biển quốc tế đi qua khu vực Trung Đông, nhiều tàu buộc phải thay đổi lộ trình để tránh khu vực xung đột. Điều này khiến hành trình kéo dài thêm từ 14 đến 20 ngày so với bình thường. Đồng thời, các hãng tàu còn phải chịu thêm phụ phí rủi ro chiến tranh, dao động từ 2.000 đến 4.000 USD cho mỗi container. Theo ghi nhận nhanh của Bộ Xây dựng, giá dịch vụ vận tải quốc tế trên một số tuyến đã tăng mạnh, trong đó tuyến từ TP.HCM đi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Mỹ và châu Âu có mức tăng khoảng 2–3 lần so với trước.
Trong khi đó, vận tải đường bộ, lĩnh vực có vai trò quan trọng trong chuỗi logistics cũng chịu tác động rõ rệt từ giá nhiên liệu. Xăng dầu hiện chiếm khoảng 30-40% chi phí vận hành của doanh nghiệp vận tải ô tô. Khi giá nhiên liệu tăng, nhiều doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá cước, kéo theo chi phí logistics tăng và ảnh hưởng đến giá thành hàng hóa.
Thống kê tại nhiều địa phương cho thấy mức tăng giá cước vận tải đường bộ khá lớn. Nhóm tăng mạnh nhất, trên 30%, bao gồm 7 tỉnh, thành phố như Ninh Bình (tăng tới 50%), Quảng Ninh và Vĩnh Long (đến 33,3%), Tuyên Quang (đến 33%), Lào Cai (đến 33%), Thừa Thiên Huế (đến 31%) và Cà Mau (đến 30%). Đáng chú ý, các tỉnh miền núi như Lai Châu, Điện Biên và Lào Cai ghi nhận mức tăng cước cao nhất, có tuyến tăng tới 50% do điều kiện địa hình phức tạp khiến mức tiêu hao nhiên liệu lớn hơn.
Tại các trung tâm logistics lớn, áp lực chi phí cũng đang gia tăng. Thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh ghi nhận giá cước vận chuyển hàng hóa và container tăng trung bình từ 10–24%, gây ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của chuỗi cung ứng tại khu vực cảng biển.
Trước những tác động lan rộng này, Bộ Xây dựng đã đề xuất Chính phủ xem xét nhiều biện pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và ổn định thị trường vận tải. Bộ kiến nghị Bộ Tài chính nghiên cứu trình cấp có thẩm quyền phương án giảm thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu trong một khoảng thời gian phù hợp để giảm bớt áp lực chi phí.
Ngoài ra, cơ quan này cũng đề xuất triển khai các chính sách hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp vận tải, trong đó có việc giảm 50% phí cất hạ cánh và phí điều hành bay đối với ngành hàng không; miễn hoặc giảm lệ phí ra vào cảng, bến thủy nội địa đối với phương tiện thủy. Đồng thời, nhiên liệu phục vụ hoạt động vận tải cũng được kiến nghị bổ sung vào danh mục hàng hóa được giảm thuế giá trị gia tăng từ mức 10% xuống mức thấp hơn trong giai đoạn phù hợp.
Bộ Xây dựng cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo các đơn vị trực thuộc cũng như Sở Xây dựng tại các địa phương theo dõi sát diễn biến giá nhiên liệu và những tác động đến chi phí vận tải. Trên cơ sở đó, các cơ quan quản lý sẽ kịp thời tổng hợp, báo cáo và đề xuất các giải pháp điều hành nhằm hạn chế ảnh hưởng tiêu cực tới hoạt động vận tải cũng như đời sống của người dân.
