Không khí lạnh dồn dập, miền Bắc bước vào đợt rét sâu, núi cao tiệm cận 0 độ C

Bước sang những ngày đầu tháng 1/2026, thời tiết tại miền Bắc và Bắc Trung Bộ đang trải qua một giai đoạn được đánh giá là khắc nghiệt bậc nhất của mùa đông năm nay. Không khí lạnh cường độ mạnh, sau khi biến tính, đã tạo nên trạng thái thời tiết đối lập rõ rệt giữa ngày và đêm: ban ngày nắng hanh, khô rát, nhưng khi đêm xuống, nền nhiệt giảm nhanh, gây rét buốt kéo dài. Đáng chú ý, mức chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm tại nhiều khu vực có thể lên tới 15-18 độ C.

Theo các chuyên gia khí tượng, nguyên nhân chính của hiện tượng này là sự chi phối mạnh mẽ của áp cao lục địa ở tầng thấp. Khối không khí lạnh khô làm suy giảm nghiêm trọng lượng hơi ẩm trong khí quyển, khiến bầu trời quang mây kéo dài. Ban ngày, bức xạ mặt trời chiếu trực tiếp xuống mặt đất, gây cảm giác nắng gắt dù nền nhiệt không quá cao. Độ ẩm tương đối vào buổi trưa tại nhiều nơi chỉ dao động khoảng 35-40%, tạo nên kiểu thời tiết hanh khô rõ rệt, làm da dẻ nứt nẻ, đường hô hấp dễ bị kích ứng và nguy cơ cháy rừng ở vùng núi luôn ở mức cảnh báo cao.

Trái ngược hoàn toàn với ban ngày, khi màn đêm buông xuống, việc thiếu lớp mây che phủ khiến nhiệt lượng tích tụ ban ngày nhanh chóng phát tán ngược ra không gian. Hiện tượng “phát xạ nhiệt bề mặt” khiến nhiệt độ giảm sâu chỉ trong vài giờ. Tại khu vực đồng bằng Bắc Bộ, nhiệt độ ban đêm phổ biến ở mức 10-12 độ C. Trong khi đó, các tỉnh trung du và miền núi ghi nhận mức nhiệt thấp hơn, khoảng 6-9 độ C.

Đáng lo ngại nhất là các khu vực núi cao trên 1.500m như Fansipan, Phia Oắc hay Mẫu Sơn, nơi nhiệt độ có thể giảm về ngưỡng 0 độ C, thậm chí thấp hơn. Cơ quan khí tượng thủy văn cảnh báo khả năng xuất hiện băng giá và sương muối tại những khu vực này là rất lớn. Sương muối hình thành dưới dạng các tinh thể băng sắc nhọn bám trực tiếp lên bề mặt lá cây, gây tổn thương nghiêm trọng cho rau màu, hoa và cây trồng, đặc biệt trong bối cảnh nhiều địa phương đang bước vào giai đoạn chuẩn bị nguồn hàng phục vụ dịp Tết.

Không chỉ miền Bắc chịu tác động, đợt không khí lạnh này còn ảnh hưởng tới khu vực Trung Bộ. Từ Quảng Trị đến Đà Nẵng và phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Gia Lai, gió Đông Bắc hoạt động mạnh kết hợp địa hình đã gây ra mưa rào rải rác. Mưa kèm theo nền nhiệt thấp khiến cảm giác rét trở nên nặng nề hơn, đặc biệt vào ban đêm và sáng sớm. Ở khu vực cao nguyên Trung Bộ, như Đà Lạt hay Pleiku, địa hình cao khiến không khí lạnh tác động rõ rệt hơn, nhiệt độ ban đêm giảm sâu, đòi hỏi người dân và du khách phải chuẩn bị trang phục giữ ấm khi di chuyển ngoài trời.

Khoảng chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm đang đặt ra nhiều rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng. Các chuyên gia y tế cảnh báo, thời điểm sáng sớm, khi nhiệt độ xuống mức thấp nhất, là lúc nguy cơ xảy ra đột quỵ ở người cao tuổi gia tăng do mạch máu co thắt đột ngột. Trẻ nhỏ cũng dễ mắc các bệnh về hô hấp nếu không được giữ ấm đầy đủ.

Dự báo cho thấy trạng thái “nắng hanh ban ngày, rét buốt ban đêm” sẽ còn duy trì trong khoảng 3-5 ngày tới. Đáng lưu ý, vào khoảng 1-2 ngày cuối của giai đoạn từ đêm 14/1 đến ngày 22/1, Bắc Bộ có khả năng đón thêm một đợt không khí lạnh tăng cường rất mạnh. Khi đó, nền nhiệt tiếp tục giảm, vùng núi có nơi rét đậm, rét hại, kèm nguy cơ băng giá.

Trong bối cảnh thời tiết diễn biến phức tạp, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân miền núi chủ động che chắn chuồng trại, bảo vệ đàn gia súc và có biện pháp chống rét cho cây trồng. Người già, trẻ nhỏ cần hạn chế ra ngoài vào sáng sớm, giữ ấm cổ và ngực. Với các tuyến giao thông đèo dốc vùng cao, nguy cơ sương mù dày và trơn trượt do băng giá đòi hỏi các phương tiện phải hết sức thận trọng khi lưu thông.