Chuỗi liên kết nâng tầm nông sản và tạo sinh kế bền vững
Việt Nam hiện là một trong ba quốc gia xuất khẩu quế lớn nhất thế giới. Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), năm 2024 cả nước xuất khẩu 99.874 tấn quế, đạt kim ngạch 274,5 triệu USD, tăng 11,7% về lượng và 5,2% về giá trị so với năm 2023. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm vẫn xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô hoặc sơ chế, khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng.
Trên những sườn núi Trà My, cây quế từ bao đời đã trở thành sinh kế của đồng bào miền núi. Thế nhưng, phía sau hương thơm đặc trưng ấy vẫn là nỗi trăn trở về bài toán tiêu thụ ổn định và nâng cao giá trị sản phẩm do chủ yếu xuất khẩu thô. Trong khi đó, tại vùng Gò Nổi, nghề làm hương truyền thống đang đứng trước sức ép của sản phẩm công nghiệp giá rẻ và sự thiếu vắng lớp nghệ nhân kế cận. Hai vùng đất, hai câu chuyện khác nhau nhưng cùng chung một khát vọng: tìm hướng đi mới để giữ nghề, nâng giá trị sản vật và tạo sinh kế bền vững.
Xuất phát từ thực tiễn này, Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp và Du lịch Sinh thái Gò Nổi đã ký kết hợp tác với HTX Quế Trà My để hình thành chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến thành phẩm. Thay vì chỉ tiêu thụ vỏ quế hoặc tinh dầu thô, quế Trà My được chế biến sâu thành Hương Đất Việt Hồng Phúc - dòng hương sinh thái sử dụng hoàn toàn bột quế tự nhiên, keo bời lời và tăm tre, nói không với hóa chất, phẩm màu hay hương liệu tổng hợp. Mỗi nén hương sạch ra đời không chỉ mang hương thơm đặc trưng của đại ngàn mà còn trực tiếp giải quyết đầu ra ổn định cho cây quế, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế hợp tác địa phương.
HTX Nông nghiệp và Du lịch Sinh thái Gò Nổi xây dựng thành công thương hiệu Hương Đất Việt Hồng Phúc - dòng hương sinh thái được phát triển từ quế Trà My, hướng tới mục tiêu bảo tồn giá trị văn hóa, nâng cao giá trị nông sản và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.
Tích hợp văn hóa bản địa vào sản phẩm du lịch trải nghiệm
Điều tạo nên sự khác biệt của Hương Đất Việt Hồng Phúc không chỉ nằm ở nguyên liệu tự nhiên hay quy trình sản xuất sạch, mà ở cách dự án lựa chọn gia tăng giá trị cho sản phẩm thông qua văn hóa bản địa. Thay vì đơn thuần đưa ra thị trường một dòng hương sinh thái, HTX hướng đến xây dựng một sản phẩm mang đậm dấu ấn của vùng đất và con người xứ Quảng.
Trong mỗi nén hương là sự kết nối hài hòa giữa hương quế Trà My, phù sa Thu Bồn và bàn tay tài hoa của những người thợ làng nghề Gò Nổi. Đi cùng sản phẩm là câu chuyện về truyền thống thờ cúng tổ tiên, đạo hiếu và những giá trị văn hóa tinh thần đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Chính yếu tố văn hóa cốt lõi này đã nâng tầm sản phẩm vượt ra ngoài giá trị sử dụng thông thường để trở thành một sản phẩm mang bản sắc địa phương.
Không dừng lại ở việc phát triển sản phẩm thương mại, HTX Nông nghiệp và Du lịch Sinh thái Gò Nổi còn lựa chọn một hướng đi đột phá: biến nghề làm hương truyền thống thành sản phẩm du lịch trải nghiệm thông qua mô hình "workshop di động".
Thay vì đầu tư không gian cố định và thụ động chờ đợi, HTX chủ động đưa các nghệ nhân, nguyên liệu cùng những câu chuyện văn hóa đến tận các khách sạn, homestay, khu nghỉ dưỡng và các điểm lưu trú.
Tại các buổi trải nghiệm này, du khách không chỉ được tự tay se những nén hương từ bột quế Trà My, mà còn được lắng nghe hành trình của cây quế, hiểu sâu hơn về nghề truyền thống và tín ngưỡng thờ cúng của người Việt. Mỗi buổi workshop nhờ đó trở thành cuộc gặp gỡ văn hóa bản địa chân thực, sinh động thông qua sự tương tác trực tiếp với các nghệ nhân.
Hướng đi này hoàn toàn phù hợp với đà tăng trưởng mạnh mẽ của ngành du lịch thành phố Đà Nẵng sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính.
Theo đại diện HTX, mô hình này tạo ra chuỗi giá trị đa bên cùng hưởng lợi. Nghệ nhân có thêm việc làm và thu nhập để giữ lửa nghề; người nông dân có đầu ra nguyên liệu ổn định; trong khi các cơ sở lưu trú và doanh nghiệp lữ hành sở hữu thêm sản phẩm dịch vụ khác biệt để kéo dài thời gian lưu trú của khách. Đây được xem là hướng tiếp cận hiệu quả, phù hợp với định hướng phát triển du lịch xanh, du lịch trải nghiệm và công nghiệp văn hóa mà thành phố đang ưu tiên thúc đẩy.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, giá trị văn hóa đang trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của các sản phẩm địa phương. Từ sự liên kết chặt chẽ giữa miền núi và đồng bằng, mỗi nén hương không chỉ chuyên chở hương thơm núi rừng mà còn mang theo khát vọng gìn giữ di sản để tạo dựng sinh kế bền vững cho hôm nay và mai sau.
Giá trị lớn nhất mà dự án mang lại chính là khơi dậy niềm tự hào về tài nguyên bản địa, tạo động lực để người dân gắn bó với nghề truyền thống, chứng minh rằng những giá trị bình dị khi được kết nối đúng cách vẫn có thể trở thành nguồn lực kinh tế mạnh mẽ trong thời kỳ hội nhập.
