Hàng nghìn cơ sở nhà, đất biến động sau sắp xếp bộ máy
Thông tin trên được nêu tại Thông báo số 2779 ngày 8/8/2026 về kết luận thanh tra chuyên đề việc sắp xếp, xử lý cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tại Bộ Tài chính. Kết luận do Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt ký ban hành.
Theo Thanh tra Chính phủ, quá trình kiện toàn tổ chức bộ máy đã làm thay đổi đáng kể quy mô tài sản nhà, đất thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính. Việc hợp nhất Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tiếp nhận một phần hoặc toàn bộ chức năng, nhiệm vụ từ các cơ quan khác cùng với việc tổ chức lại hệ thống Thuế, Hải quan, Kho bạc Nhà nước, Dự trữ Nhà nước, Thống kê, Bảo hiểm xã hội Việt Nam và các đơn vị liên quan khiến số lượng cơ sở nhà, đất phát sinh biến động lớn.
Tại ngày 1/3/2025, Bộ Tài chính quản lý 4.581 cơ sở nhà, đất, với tổng diện tích đất hơn 8,83 triệu m2 và diện tích nhà khoảng 6,15 triệu m2. Sau đó, trong khoảng thời gian từ ngày 1/3/2025 đến 30/4/2026, có 1.943 cơ sở được xác định dôi dư, không còn nhu cầu sử dụng. Đến ngày 30/4/2026, số cơ sở do Bộ Tài chính quản lý còn 3.080, trong đó 396 cơ sở dôi dư chưa hoàn tất xử lý.
Đến khi kết thúc thanh tra vào ngày 22/6/2026, quy mô tài sản tiếp tục được thu gọn, còn 2.892 cơ sở. Dù vậy, vẫn còn 198 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa được xử lý hoàn toàn. Đáng chú ý, trong số này có 189 cơ sở được đánh giá là có khả năng xử lý ngay, với tổng diện tích hơn 331.771 m2 đất và trên 208.165 m2 sàn xây dựng.
Thanh tra Chính phủ cho rằng việc xử lý phần lớn cơ sở dôi dư đã được Bộ Tài chính triển khai thông qua các phương án điều chuyển, chuyển giao và xử lý tài sản. Tuy nhiên, tiến độ tại một số trường hợp vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, dẫn đến một lượng đáng kể nhà, đất công chưa được đưa vào sử dụng hoặc hoàn tất bàn giao.
Hàng trăm cơ sở chậm bàn giao, nhiều tài sản chưa được sử dụng
Tình trạng đáng chú ý nhất là 131 trong tổng số 198 cơ sở dôi dư chưa xử lý xong đang ở trạng thái bỏ trống. Trong nhóm này, 10 cơ sở đã không được sử dụng quá một năm, với tổng diện tích hơn 5.500 m2 đất và khoảng 3.700 m2 sàn xây dựng.
Theo kết luận thanh tra, những cơ sở này còn tồn tại các vấn đề liên quan đến hồ sơ pháp lý, ranh giới, chênh lệch giữa diện tích trên giấy tờ và thực tế, tình trạng lấn chiếm hoặc lịch sử pháp lý chưa được giải quyết đầy đủ. Trong khi đó, 121 cơ sở khác đang bỏ trống dưới một năm và tiếp tục chờ phương án xử lý hoặc bàn giao. Ngoài nhóm này, Thanh tra Chính phủ còn ghi nhận 66 cơ sở đang được sử dụng tạm thời hoặc chỉ sử dụng một phần trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục chuyển giao.
Không chỉ tồn tại ở những cơ sở chưa có phương án cuối cùng, việc bàn giao tài sản đã có hướng xử lý cũng diễn ra chậm. Thanh tra Chính phủ xác định 545 cơ sở bị chậm ban hành quyết định chuyển giao về địa phương, dù trước đó đã có văn bản thống nhất tiếp nhận của chủ tịch UBND tỉnh.
Bên cạnh đó, tại 392 cơ sở, các đơn vị được giao quản lý và sử dụng tài sản chưa phối hợp kịp thời với cơ quan chức năng địa phương để thực hiện bàn giao. Có thêm 24 cơ sở đã được ban hành quyết định xử lý nhưng đến thời điểm kết thúc thanh tra vẫn chưa hoàn tất việc tiếp nhận, bàn giao và đã quá thời hạn theo quy định.
Những tồn tại này được Thanh tra Chính phủ đánh giá là khiến tiến độ sắp xếp, xử lý nhà, đất dôi dư chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra tại Công điện số 39/CĐ-TTg ngày 14/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Kết luận thanh tra cũng chỉ ra cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan. Một số cơ sở được hình thành từ nhiều năm trước nên hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ hoặc có sự khác biệt giữa giấy tờ và hiện trạng. Đây là những yếu tố khiến quá trình xác định hiện trạng, hoàn thiện thủ tục và bàn giao kéo dài.
Ở khía cạnh quản lý, một số đơn vị trực thuộc chưa thực hiện đầy đủ việc kiểm kê, rà soát và báo cáo tình hình sử dụng tài sản. Dữ liệu về nhà, đất tại một số nơi cũng chưa được cập nhật đầy đủ vào Phần mềm Quản lý tài sản nội ngành và Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công. Việc điều chỉnh giảm dữ liệu đối với những cơ sở đã được chuyển giao, điều chuyển cũng chưa được thực hiện kịp thời.
Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm đối với các tồn tại, hạn chế thuộc về các đơn vị trực thuộc Bộ Tài chính cùng những tổ chức, tập thể và cá nhân có liên quan. Trên cơ sở đó, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Tài chính rà soát tổng thể các cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý, nhanh chóng hoàn thiện phương án xử lý và chấn chỉnh công tác quản lý, sử dụng tài sản công.
Đặc biệt, Bộ Tài chính được yêu cầu đẩy nhanh việc xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, tập trung giải quyết những cơ sở sử dụng kém hiệu quả, sai mục đích, bỏ hoang hoặc xuống cấp nhằm hạn chế nguy cơ lãng phí tài sản Nhà nước.
Cùng với đó, Bộ Tài chính phải làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả và nguyên nhân của từng tồn tại, đồng thời xác định trách nhiệm cụ thể của các tổ chức, cá nhân liên quan. Trường hợp có đủ căn cứ, việc xem xét xử lý phải được thực hiện theo đúng quy định pháp luật.
