ESG và đổi mới sáng tạo mở hướng nâng cao năng suất xanh

Năng suất và phát triển bền vững ngày càng có mối quan hệ chặt chẽ trong quá trình phát triển doanh nghiệp. Trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng tác động trực tiếp tới thị trường và chuỗi cung ứng, ESG đang đặt ra yêu cầu doanh nghiệp chuyển các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị thành những hoạt động cụ thể trong quản lý, sản xuất và kinh doanh.

Tại Hội thảo “Thúc đẩy năng suất xanh thông qua triển khai mô hình ESG trong tổ chức và doanh nghiệp”, thuộc khuôn khổ Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Tổ chức Năng suất châu Á (APO) tổ chức, diễn ra ngày 14/8 tại TP.HCM, vấn đề này được các chuyên gia tập trung phân tích từ góc độ năng suất, kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo và công nghệ.

Phát biểu tại Hội thảo, TS. Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho rằng, ESG không chỉ là câu chuyện về báo cáo hay công bố thông tin. Điều quan trọng là các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị được chuyển hóa thành những hoạt động quản lý và thực tiễn cụ thể trong tổ chức, doanh nghiệp, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và hướng tới phát triển bền vững.

Theo TS. Trần Hậu Ngọc, ESG và chuyển đổi xanh hiện không còn chỉ là vấn đề quan tâm của các tập đoàn đa quốc gia lớn. Những yêu cầu từ thị trường quốc tế, nhà đầu tư, khách hàng và các chuỗi cung ứng toàn cầu đang ngày càng tác động trực tiếp tới doanh nghiệp ở nhiều quy mô.

Việc đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững có thể đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư nguồn lực, nâng cao năng lực và điều chỉnh phương thức quản trị. Tuy nhiên, nếu sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, giảm thiểu lãng phí, tăng cường năng lực quản trị và tận dụng tốt hơn dữ liệu, những thay đổi này có thể góp phần trực tiếp nâng cao năng suất, khả năng thích ứng và năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Theo PGS.TS. Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tuần hoàn (ICED), Đại học Quốc gia TP.HCM cho biết, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững có thể được áp dụng ở nhiều cấp độ khác nhau. Quan trọng là các cấp độ này cần liên kết với nhau để tận dụng lợi thế, gia tăng giá trị và tạo động lực thu hút sự tham gia từ nhiều phía.

Trên thực tế, số doanh nghiệp, đơn vị triển khai các mô hình phát triển bền vững hoặc thực hành kinh tế tuần hoàn vẫn còn hạn chế. Do đó, việc thúc đẩy các giải pháp kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh được đặt ra như một yêu cầu nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm chất thải.

Đáng chú ý, kinh tế tuần hoàn còn được nhìn nhận là một trong những giải pháp hỗ trợ thực hiện mục tiêu Net Zero mà Việt Nam đã cam kết. Theo PGS.TS. Nguyễn Hồng Quân, nếu chỉ tập trung vào các giải pháp sử dụng năng lượng tái tạo, khả năng đóng góp vào mục tiêu này chỉ khoảng 50%. Phần còn lại có thể được thực hiện thông qua các giải pháp về kinh tế tuần hoàn.

Ở góc độ quản trị doanh nghiệp, cách tiếp cận này cho thấy mục tiêu môi trường có thể được gắn với bài toán sử dụng tài nguyên, giảm lãng phí và nâng cao hiệu quả vận hành. Khi các tiêu chí ESG được chuyển hóa thành những chỉ tiêu và hoạt động có thể theo dõi, doanh nghiệp có thêm cơ sở để đánh giá kết quả thay vì chỉ dừng ở việc đáp ứng yêu cầu công bố thông tin.

Bên cạnh kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo được xác định là một động lực quan trọng để doanh nghiệp nâng cao năng suất.

Trong bối cảnh lợi thế truyền thống về lao động chi phí thấp và mở rộng khai thác tài nguyên ngày càng suy giảm, doanh nghiệp buộc phải đổi mới cách nghĩ, cách làm, công nghệ, quy trình, sản phẩm và mô hình kinh doanh. Một sáng kiến giúp giảm thời gian sản xuất, giảm sản phẩm lỗi, tiết kiệm nguyên liệu, nâng cao chất lượng hoặc tạo ra sản phẩm mới đều có thể trực tiếp chuyển hóa thành năng suất và năng lực cạnh tranh.

 

“Đổi mới sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành kết quả cụ thể trong hoạt động của doanh nghiệp. Đó là năng suất cao hơn, chất lượng tốt hơn, chi phí và thời gian được tối ưu, sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn và khả năng cạnh tranh tốt hơn.”, TS. Trần Hậu Ngọc chia sẻ.

Song, TS. Trần Hậu Ngọc cũng nhấn mạnh ba thông điệp lớn. Đó là, thứ nhất, đổi mới sáng tạo phải hướng tới kết quả, không lấy số lượng sáng kiến hay mức độ đầu tư công nghệ làm mục tiêu cuối cùng, mà phải đo bằng giá trị tạo ra và tác động đến năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh.

Thứ hai, doanh nghiệp phải là chủ thể trung tâm của đổi mới sáng tạo. Nhà nước, các viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức tư vấn và hiệp hội cần tạo môi trường, cung cấp tri thức và kết nối nguồn lực để doanh nghiệp có thể đổi mới nhanh hơn và hiệu quả hơn.

Thứ ba, cần hình thành năng lực đổi mới sáng tạo lâu dài trong doanh nghiệp. Đây không phải là một dự án ngắn hạn, mà phải trở thành một phần của văn hóa quản trị và chiến lược phát triển doanh nghiệp.

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa và các công nghệ số đang tiếp tục làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra không chỉ là doanh nghiệp có đổi mới hay không, mà quan trọng hơn là đổi mới như thế nào để tạo ra kết quả thực chất và bền vững.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ, robot trong phát triển bền vững là một yêu cầu cấp thiết. Các sản phẩm robot để phục vụ con người không khó khăn, hầu hết các robot đã được lắp ráp, cài đặt sẵn, chỉ cần được bộ phận kỹ thuật hướng dẫn là có thể sử dụng được ngay.

Từ ESG đến kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo và công nghệ, điểm chung được đặt ra là các mục tiêu phát triển bền vững cần được chuyển hóa thành hành động và kết quả cụ thể. Khi doanh nghiệp đồng thời sử dụng hiệu quả nguồn lực, giảm lãng phí, cải thiện quản trị và đổi mới phương thức sản xuất, ESG có thể trở thành một thành tố của quá trình nâng cao năng suất thay vì được nhìn nhận như một yêu cầu tuân thủ độc lập.

Đây cũng là hướng tiếp cận giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng tốt hơn những yêu cầu ngày càng cao từ thị trường và chuỗi cung ứng, đồng thời củng cố khả năng thích ứng và sức cạnh tranh trong dài hạn.