Đón xuân an toàn: Cảnh giác nguy cơ ngộ độc thực phẩm và rượu bia

Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026 là thời điểm sum họp, khi mâm cơm gia đình thêm phong phú và những cuộc gặp gỡ nối dài bằng chén rượu chúc xuân. Thế nhưng, đằng sau không khí rộn ràng ấy, các cơ sở y tế lại bước vào giai đoạn căng thẳng vì số ca nhập viện do ngộ độc thực phẩm và rượu bia thường gia tăng trong và ngay sau kỳ nghỉ lễ. Chỉ một chút lơ là với thức ăn để lâu ngày hay sử dụng đồ uống có cồn không rõ nguồn gốc cũng đủ khiến niềm vui đoàn viên bị gián đoạn bởi nỗi lo bệnh tật.

Theo ghi nhận từ thực tế điều trị, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến ngộ độc trong dịp Tết xuất phát từ thói quen tích trữ, sử dụng lại thực phẩm không đảm bảo an toàn, ăn uống quá mức trong nhiều bữa tiệc liên tiếp và lạm dụng rượu bia. Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Phan Thảo Lan, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TPHCM), cho biết những ngày đầu năm mới thường chứng kiến lượng bệnh nhân tăng cao vì các triệu chứng liên quan đến tiêu hóa và ngộ độc cồn.

Biểu hiện của ngộ độc thực phẩm khá đa dạng, song thường gặp nhất là đau quặn bụng, buồn nôn, nôn ói, tiêu chảy, kèm theo đau đầu, hoa mắt, chóng mặt. Một số trường hợp có thể sốt, mệt mỏi và chán ăn. Khi xuất hiện các dấu hiệu này sau bữa ăn nghi ngờ không bảo đảm vệ sinh, người bệnh cần được xử trí sớm và đúng cách để tránh biến chứng.

Trong vòng chưa quá 2 giờ kể từ khi ăn phải thực phẩm nghi ngờ và nếu người bệnh còn tỉnh táo, không có bệnh lý về thực quản hoặc dạ dày, có thể cân nhắc kích thích gây nôn nhằm loại bỏ thức ăn còn tồn trong dạ dày. Tuy nhiên, biện pháp này tuyệt đối không áp dụng cho người mất ý thức, trẻ em hoặc phụ nữ mang thai. Song song đó, việc nghỉ ngơi, bù nước bằng cách uống từng ngụm nhỏ và liên tục, đặc biệt là dung dịch Oresol, giúp hạn chế tình trạng mất nước và kiệt sức. Khi triệu chứng thuyên giảm, nên bắt đầu lại bằng các món ăn loãng, nhạt, dễ tiêu; tránh thực phẩm nhiều dầu mỡ, gia vị đậm, cũng như đồ uống chứa cồn hoặc cafein.

Các chuyên gia khuyến cáo cần đến cơ sở y tế ngay nếu có biểu hiện tiêu chảy ra máu, kéo dài hơn 3 ngày, sốt trên 38,9 độ C, nôn ói liên tục, dấu hiệu mất nước như tiểu ít, khô miệng, chóng mặt khi đứng. Việc chậm trễ thăm khám có thể khiến tình trạng diễn tiến nặng hơn.

Bên cạnh thực phẩm, rượu bia được xem là yếu tố nguy cơ hàng đầu trong các ca cấp cứu dịp Tết. Thói quen uống nhiều trong thời gian ngắn, sử dụng rượu khi bụng đói, uống liên tục nhiều ngày hoặc dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc đều tiềm ẩn rủi ro. Đáng lo ngại nhất là ngộ độc rượu chứa methanol - chất có thể gây mù lòa, tổn thương não, suy đa cơ quan, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Ngộ độc rượu bia thường biểu hiện bằng tình trạng da xanh hoặc tím tái, nhất là quanh môi và móng tay; lú lẫn, phản ứng chậm, đi lại khó khăn; nói ngọng, nói không rõ; nôn ói nhiều; thở chậm hoặc không đều; nặng hơn có thể co giật, hôn mê. Riêng với ngộ độc methanol, người bệnh có thể nhìn mờ, nhìn đôi, giảm hoặc mất thị lực.

Khi nghi ngờ có người bị ngộ độc rượu, người xung quanh cần giữ bệnh nhân tỉnh táo, đặt ở tư thế đầu cao. Nếu bệnh nhân bất tỉnh, nên cho nằm nghiêng để phòng hít sặc khi nôn. Trường hợp còn tỉnh, có thể cho uống nước, giữ ấm cơ thể và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí chuyên môn.

Để kỳ nghỉ Tết thực sự trọn vẹn, các chuyên gia y tế nhấn mạnh nguyên tắc ăn chín, uống sôi; lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng; bảo quản đúng cách và tuyệt đối không sử dụng đồ ăn ôi thiu. Với rượu bia, cần hạn chế tối đa, không sử dụng sản phẩm không rõ xuất xứ và tránh tình trạng ép uống trong các buổi tiệc.

Tết là dịp để sum vầy và sẻ chia, nhưng sức khỏe vẫn phải đặt lên hàng đầu. Sự chủ động phòng ngừa và nhận biết sớm dấu hiệu bất thường chính là chìa khóa để mỗi gia đình đón xuân an toàn, thay vì bắt đầu năm mới bằng những ngày nằm viện đáng tiếc.