Phiên chợ độc đáo
Chợ Nhe ở xã Gia Hanh - cái tên đã được nhiều người biết đến đặc biệt là với lái buôn, người mua trâu, bò quanh khu vực Nghệ An và Hà Tĩnh từ nhiều thập niên qua.
Với những người thường xuyên tham gia phiên chợ này cũng không nắm rõ phiên chợ này có từ năm nào. Nhưng theo lái buôn ở đây, chợ có từ những năm 1960 về trước, vào thời kháng chiến chống Pháp, Mỹ. Thế nhưng ai cũng xác nhận, đây là chợ mua bán trâu, bò “độc nhất, vô nhị” ở Hà Tĩnh và nổi danh cả khu vực miền Trung khi có giới buôn, người tứ xứ tìm đến.
Theo đó, mỗi tháng, Chợ trâu bò họp vào các ngày là: 2, 7, 12, 17, 22 và 27 Âm lịch trong tháng. Mỗi phiên kéo dài từ sáng sớm đến khoảng 10 giờ trưa là tan chợ.
Với những phiên chợ trâu bò, thì nhộn nhịp và tâp nập nhất là những phiên chợ vào tháng cuối năm. Dù thời tiết có thuận lợi hay mưa, gió rét thì lúc trời còn chưa tỏ mặt người nhưng con đường dẫn đến Chợ Nhe đã tấp nập, thấp thoáng ánh đèn pin và tiếng còi xe máy, ô tô chở trâu bò đến để họp chợ.
Anh Trường, xã Gia Hanh (tỉnh Hà Tĩnh) một thương lái thường xuyên tham gia phiên chợ trâu bò chia sẻ: 'Tôi tham gia chợ trâu bò này từ năm 2010 đến nay. Thường ngày, tôi đến các địa phương khác để mua trâu bò về bán lại và tham gia chợ trâu bò tại chợ Nhe này. Những phiên chợ trước, có nhiều trâu bò to hơn để người ta mua bò về phục vụ thịt cho thị trường tết, phiên chợ hôm nay chủ yếu là bán bò nhỏ để người dân mua về nuôi. Hôm nay, tôi bán được 10 con bò nhỏ".
Tham gia phiên chợ trâu bò cuối năm tại Chợ Nhe, ông Thanh (trú xã Đông Kinh, tỉnh Hà Tĩnh) kéo xe chở theo 3 con bê tìm vị trí trong chợ để “bày hàng”. Ông đã tham gia phiên chợ trâu bò này đã 20 năm nay và nhiều năm qua, dù mùa đông hay mùa hè, nắng hay mưa, ông Mậu vẫn đều đặn đến Chợ Nhe để kiếm lời từ việc buôn bán gia súc.
Tờ mờ sáng, trên bãi đất rộng cả nghìn mét vuông ở một góc của Chợ Nhe. Từ những chiếc xe tải, xe kéo, các chủ trâu bò dắt những con trâu bò xuống bãi để người mua đến xem và trả giá. Ở góc chợ Nhe, những con gia súc với đủ độ tuổi, kêu rống lên từng hồi lẫn trong tiếng chào nhau, bàn tán và tiếng ngã giá giữa chủ và khách. Tạo nên không khí náo nhiệt, đông đúc của phiên chợ.
Với những thương lái tham gia phiên chợ đặc biệt này, họ vừa kiếm thêm ít lời vừa để giao lưu vơi các thương lái đến từ các địa phương khác.
Tham gia phiên chợ này vừa có cả các thương lái từ trong và ngoài địa phương đến để mua, bán trâu bò. Nhiều người cho rằng đến chợ trâu bò tại đây dễ lựa chọn trâu bò nhất bởi có hàng trăm con trâu, bò to, nhỏ khác nhau được đưa từ khắp nơi về đây để chọn. Việc mua bán lại diễn ra nhanh, không thách giá cao, được sẽ bán, không thì mang về chờ phiên chợ sau. Cũng có nhiều người dân tìm đến đây mua trâu bò về để nuôi.
Vợ chồng ông Linh đến từ xã Hồng Lộc (tỉnh Hà Tĩnh) sáng 22/12 đã vượt hơn 20km đến chợ để chọn mua bê về nuôi, sau một lúc xem xét cũng đã lựa chọn được 2 con và phân khởi ra về.
Anh Linh chia sẻ: Vì không có thời gian đi tìm mua bê về nuôi nên vợ chồng tôi đên Chợ Nhe để lựa chọn. Trâu bò ở đây được các thương lái lựa chọn từ trong dân rồi nên đỡ mất công đi tìm. Rất vui vì sáng nay chúng tôi cũng chọn được con bê ưng y để về nuôi.
“Chốt” bằng cái đập tay
Những người đến Chợ Nhe để mua bán trâu, mỗi người có một mục đích, nhu cầu khác nhau. Nếu người mua về nuôi thường họ xem xét kỹ càng hơn, họ sẽ chọ những con bò có "Mồm gầu dai, tai lá mít, đít lồng bàn" như kinh nghiệm của dân gian. Còn nếu mua về nuôi thì họ chỉ việc chọn những con bò to béo, đạt lượng thịt.
Việc mua bán trâu, bò tại chợ này diễn ra đơn giản, song cũng rất độc lạ. Theo quan sát, quá trình mua bán, mỗi nhóm sẽ có 3 - 5 người, sau khi xem xét con bò và ưng ý, bên mua sẽ trả giá. Khi bên mua đồng ý mức giá, người bán sẽ đập tay. Sau khi giao đủ tiền, con vật sẽ được đưa lên xe chủ mới ra về.
Hơn 40 năm mua bán gia súc tại chợ, ông Nguyễn Văn Kiệm (xã Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) cho biết, tại chợ ngoài việc mua bán trâu, bò còn nổi danh bởi câu chuyện “xem tướng” con vật. Đây cũng là nghề hái ra tiền bởi người mua thường tìm chọn các con vật hiền lành, ăn tạp, dễ nuôi, chóng lớn, tránh mua nhầm những con kén ăn, máu nóng hay húc người, phản chủ...
Theo đánh giá của những người tham gia chợ trâu bò dịp cuối năm 2025 này, gia trâu bò có tăng hơn so với trước.
Ông Kiệm chia sẻ: Người mua khi cần mua con trâu, bò về nuôi sẽ lại nhờ "thầy tướng. Khi thầy phán đã chọn được con vật ưng ý, nên mua thì người mua sẽ trả công cho “thầy” từ 100 -150 ngàn đồng/lượt, nếu gặp khách "sộp" có khi được trả thù lao từ 200 - 300 ngàn đồng. Ngoài ra, người có kinh nghiệm còn giúp người mua xác định giá trị trâu, bò chính xác hơn, tránh bị người bán nói thách rồi mua đắt.
Lãnh đạo UBND xã Gia Hanh cho biết: Chợ Nhe đã tồn tại gần 100 năm nay. Hiện nay, Chợ Nhe mỗi tháng tổ chức 12 phiên vào các ngày âm lịch, trong đó có 6 phiên chính bán trâu, bò vào các ngày 2, 7,12,17, 22 và 27, còn lại bán lợn, gà, hàng hóa nông sản địa phương.
Ông Đường Tùng Lâm - Trưởng BQL Chợ Nhe cho biết: Để kiểm soát, phòng dịch bệnh cho trâu, bò, địa phương đã yêu cầu lái buôn từ tỉnh khác về khi mang gia súc đến chợ phải có giấy tờ xác nhận đầy đủ khi đi qua các trạm kiểm dịch. Còn ở địa phương, giữa xã này với xã kia, cơ quan chức năng tổ chức tiêm phòng dịch một năm 2 lần cho trâu, bò và cấp cho chủ nuôi giấy tờ liên quan. Ban quản lý chợ sẽ căn cứ vào các giấy tờ này để kiểm soát, ai không chấp hành sẽ xử phạt. Và khi việc mua ban hoàn tất, BQL chợ sẽ cấp phiếu xác nhận để vận chuyển trâu bò về.
Hiện nay, đây có lẽ là chợ duy nhất ở Hà Tĩnh mua bán trâu, bò đến thời điểm này. Với nhiều người, đến chợ Nhe không chỉ buôn bán trâu, bò. Họ đến đây còn để tham khảo giá cả thị trường, trao đổi kinh nghiệm chăm sóc, vỗ béo con vật hay chọn giống. Cũng có người đi chợ là một thói quen, thú vui để xem trâu, bò và chứng kiến cảnh thương lái trao đổi rôm rả, đập tay chốt giá. Tất cả những điều đó góp phần duy trì, gìn giữ nét văn hóa họp chợ phiên bán buôn trâu, bò độc đáo nơi miền quê của Hà Tĩnh.
