Phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh đã có cuộc trao đổi với ông ông Bùi Quốc Dung, phụ trách kỹ thuật công nghệ - Công ty Cổ phần Môi trường Năng lượng Xanh Asian Bắc Giang là đơn vị đang trực tiếp tham gia xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
Phóng viên: Thưa ông, doanh nghiệp đang đóng vai trò như thế nào trong hệ thống xử lý rác thải tại Bắc Ninh?
Ông Bùi Quốc Dung: Theo tôi, doanh nghiệp giữ vai trò trực tiếp biến chủ trương của tỉnh thành năng lực xử lý thực tế hằng ngày. Nếu không có doanh nghiệp đầu tư công nghệ, tổ chức vận hành, duy trì nhân lực, kiểm soát môi trường và chịu trách nhiệm đầu ra thì hệ thống xử lý rác rất khó vận hành ổn định.
Trong bối cảnh Bắc Ninh là tỉnh công nghiệp, mật độ dân cư cao, tốc độ đô thị hóa nhanh, áp lực rác thải tăng liên tục, doanh nghiệp không chỉ làm nhiệm vụ thu gom, vận chuyển, xử lý mà còn phải tham gia giải bài toán công nghệ, tài chính, môi trường và đồng thuận xã hội. Nói ngắn gọn, doanh nghiệp là lực lượng thực thi ở tuyến đầu.
Tuy nhiên, cũng phải nói thẳng rằng doanh nghiệp chỉ phát huy hết vai trò khi có cơ chế rõ, giá dịch vụ phù hợp, thủ tục đồng bộ và sự giám sát minh bạch từ cơ quan quản lý và cộng đồng.
Phóng viên: Với đặc thù là tỉnh công nghiệp, đâu là áp lực lớn nhất trong xử lý rác?
Ông Bùi Quốc Dung: Áp lực lớn nhất là khối lượng rác tăng nhanh, tính chất rác phức tạp hơn và yêu cầu môi trường ngày càng cao. Bắc Ninh không chỉ có rác sinh hoạt từ khu dân cư mà còn có áp lực từ khu, cụm công nghiệp, làng nghề, hoạt động thương mại - dịch vụ và quá trình đô thị hóa.
Khó nhất hiện nay không chỉ là “có nơi xử lý hay không”, mà là xử lý bằng công nghệ nào cho phù hợp, chi phí nào xã hội chịu được, và mức độ an toàn môi trường nào người dân chấp nhận được. Khi rác chưa được phân loại tốt từ đầu nguồn, độ ẩm cao, thành phần biến động lớn thì doanh nghiệp rất khó tối ưu công nghệ, khó ổn định chi phí và đầu ra sản phẩm sau xử lý.
Phóng viên: Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ đốt rác phát điện. Đây có phải hướng đi tối ưu?
Ông Bùi Quốc Dung: Đốt rác phát điện là một hướng đi quan trọng, nhưng không nên coi là phương án duy nhất hay mặc nhiên tối ưu cho mọi địa bàn. Mỗi công nghệ đều có điều kiện áp dụng riêng.
Với đốt phát điện, ưu điểm là xử lý được khối lượng lớn, giảm nhanh thể tích rác. Nhưng đi kèm là yêu cầu rất cao về vốn đầu tư, vận hành liên tục, kiểm soát khí thải, xử lý tro bay, xỉ đáy, cũng như đòi hỏi nguồn rác đầu vào phải đủ lớn và tương đối ổn định. Nếu áp dụng không đúng quy mô, không đúng tính chất rác hoặc không đủ năng lực quản trị thì hiệu quả kinh tế và môi trường sẽ bị ảnh hưởng.
Theo tôi, hướng đi đúng là tỉnh lựa chọn công nghệ trên nguyên tắc phù hợp với đặc điểm rác thải, quỹ đất, năng lực tài chính, yêu cầu môi trường và khả năng vận hành thực tế; không nên tiếp cận theo kiểu một công nghệ dùng cho mọi bài toán.
Phóng viên: Người dân vẫn lo ngại các nhà máy xử lý rác gây ô nhiễm thứ cấp. Doanh nghiệp giải quyết vấn đề này ra sao?
Ông Bùi Quốc Dung: Đây là phản ứng có thể hiểu được. Người dân lo ngại mùi, nước rỉ rác, khí thải, tiếng ồn, xe vận chuyển và nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, môi trường sống. Nếu doanh nghiệp chỉ nói về công suất và công nghệ mà không giải quyết được nỗi lo đó thì rất khó tạo đồng thuận.
Tôi cho rằng doanh nghiệp phải nhìn nhận đây không phải là rào cản đơn thuần, mà là yêu cầu chính đáng về minh bạch và trách nhiệm xã hội. Muốn triển khai được dự án, doanh nghiệp phải chứng minh bằng thiết kế, bằng vận hành thực tế, bằng số liệu quan trắc, bằng cơ chế giám sát mở và bằng thái độ cầu thị với cộng đồng.
Nói thật, nhiều khi khó khăn không nằm ở việc người dân phản đối, mà nằm ở chỗ doanh nghiệp giải thích chưa đủ rõ, thông tin chưa đủ sớm, hoặc trước đó xã hội đã có những bài học chưa tốt từ một số dự án môi trường. Muốn tháo gỡ, phải làm thật, nói thật và kiểm chứng được.
Phóng viên: Về cơ chế, chính sách, đâu là khó khăn lớn nhất với doanh nghiệp?
Ông Bùi Quốc Dung: Khó khăn lớn nhất là bài toán đồng bộ giữa đầu tư, giá dịch vụ và thủ tục. Doanh nghiệp xử lý rác phải bỏ vốn lớn, thời gian thu hồi dài, rủi ro xã hội cao, nhưng trong nhiều trường hợp cơ chế giá dịch vụ xử lý chưa phản ánh đầy đủ chi phí thực tế của công nghệ, chi phí kiểm soát môi trường, chi phí tài chính và chi phí duy trì vận hành an toàn.
Ngoài ra, quá trình chuẩn bị đầu tư thường liên quan nhiều thủ tục về đất đai, môi trường, xây dựng, phòng cháy, điện, giao thông kết nối… Nếu thiếu sự đồng bộ giữa các khâu thì doanh nghiệp rất dễ bị kéo dài thời gian, tăng chi phí và mất cơ hội đầu tư.
Doanh nghiệp không ngại bị quản lý chặt. Điều doanh nghiệp cần là quy định rõ ràng, tiêu chí minh bạch, thời gian xử lý thủ tục hợp lý và hợp đồng dịch vụ đủ ổn định để yên tâm đầu tư dài hạn.
Phóng viên: Theo ông, đâu là “nút thắt” lớn nhất hiện nay?
Ông Bùi Quốc Dung: Theo tôi, nút thắt lớn nhất hiện nay là sự chưa đồng bộ giữa tính cấp bách của bài toán rác thải với cơ chế triển khai thực tế. Rác phát sinh mỗi ngày, áp lực xã hội là ngay lập tức, nhưng để một dự án xử lý đi vào vận hành ổn định thì cần thời gian hoàn thiện thủ tục, tạo đồng thuận cộng đồng, bố trí quỹ đất, chốt đơn giá dịch vụ và kiểm chứng công nghệ.
Nói cách khác, nhu cầu thì rất gấp, nhưng cơ chế để chuyển nhu cầu đó thành năng lực xử lý thực tế đôi khi còn chậm. Khi nút thắt này chưa được tháo đồng bộ thì cả tỉnh, người dân và doanh nghiệp đều chịu áp lực.
Phóng viên: Trong dài hạn, doanh nghiệp đặt mục tiêu gì?
Ông Bùi Quốc Dung: Trong dài hạn, doanh nghiệp mong muốn cùng tỉnh xây dựng hệ thống xử lý rác theo hướng hiện đại, minh bạch và giảm dần phụ thuộc vào chôn lấp. Mục tiêu không chỉ là “xử lý hết rác”, mà là xử lý an toàn hơn, hiệu quả hơn, giảm phát thải thứ cấp, tận dụng tài nguyên trong rác tốt hơn và giảm gánh nặng môi trường về lâu dài.
Về phía doanh nghiệp, chúng tôi mong muốn đầu tư bài bản, làm công nghệ thực chất, nâng cao năng lực vận hành, tăng tính tự động hóa, minh bạch số liệu môi trường và từng bước tham gia vào mô hình kinh tế tuần hoàn. Làm môi trường bây giờ không thể chỉ dừng ở xử lý cuối đường ống; phải tiến tới quản trị tổng thể từ đầu vào, công nghệ xử lý đến đầu ra sau xử lý.
Phóng viên: Theo ông, Bắc Ninh có thể tiến tới không chôn lấp rác hay không?
Ông Bùi Quốc Dung: Theo tôi, Bắc Ninh hoàn toàn có thể tiến tới giảm mạnh chôn lấp và từng bước đưa chôn lấp về vai trò rất hạn chế. Nhưng để nói “không chôn lấp” theo nghĩa tuyệt đối ngay trong ngắn hạn thì phải nhìn rất thực tế: điều đó phụ thuộc vào phân loại rác tại nguồn, hạ tầng trung chuyển, lựa chọn công nghệ phù hợp, cơ chế giá, giám sát môi trường và tính đồng thuận xã hội.
Hướng đi đúng là giảm chôn lấp trực tiếp tối đa, chỉ giữ chôn lấp như phương án cuối cùng đối với phần chất trơ hoặc phần không thể tái sử dụng, tái chế hay xử lý theo công nghệ phù hợp. Nếu tỉnh kiên trì theo hướng này, có lộ trình rõ và lựa chọn đúng đối tác có năng lực, tôi cho rằng mục tiêu giảm sâu chôn lấp là khả thi.
Kết lại, tôi cho rằng Bắc Ninh đang đi đúng hướng khi quan tâm mạnh hơn đến bài toán môi trường và xử lý rác thải. Doanh nghiệp rất mong được đồng hành với tỉnh trên tinh thần thẳng thắn, trách nhiệm và cùng giải quyết bài toán chung vì lợi ích lâu dài của người dân và sự phát triển bền vững của địa phương.
Trân trọng cảm ơn ông!
