Thế nhưng, phía sau những dòng xe hàng tấp nập ấy còn có một sản vật bình dị đang âm thầm góp phần làm nên diện mạo kinh tế của vùng đất này – đó là cây chuối Mật mốc.
Hiện nay, toàn xã Lao Bảo có 885,4 ha chuối Mật mốc với 504 hộ dân tham gia sản xuất. Năng suất bình quân đạt khoảng 8–10 tấn/ha, tạo nguồn thu nhập quan trọng cho hàng trăm hộ gia đình, đặc biệt là đồng bào Vân Kiều, Pa Kô sinh sống ở khu vực biên giới.
Đối với người dân nơi đây, chuối không chỉ là một loại cây trồng mà còn là sinh kế gắn bó qua nhiều thế hệ. Những đồi chuối xanh trải dài trên các sườn đồi, ven suối hay dọc các tuyến đường vào bản làng đã trở thành hình ảnh quen thuộc của miền viễn biên Quảng Trị.
Khác với nhiều loại cây trồng đòi hỏi vốn đầu tư lớn, chuối Mật mốc thích nghi tốt với điều kiện đất đai, khí hậu và tập quán canh tác của người dân địa phương. Sau thời gian chăm sóc không quá dài, cây chuối cho thu hoạch quanh năm, giúp nhiều hộ có nguồn thu để trang trải cuộc sống, nuôi con ăn học và từng bước cải thiện kinh tế gia đình.
Không ít gia đình người Vân Kiều, Pa Kô xem chuối là "cây xóa đói giảm nghèo". Từ những diện tích nhỏ ban đầu, nhiều hộ đã mạnh dạn mở rộng vùng trồng, hình thành các khu sản xuất tập trung. Đặc biệt, vào thời điểm cận Tết Nguyên đán, Lao Bảo trở thành một trong những vùng cung ứng chuối lớn của khu vực miền Trung. Hàng nghìn xe tải của thương lái từ khắp mọi miền đất nước đổ về thu mua chuối phục vụ thị trường Tết, tạo nên không khí mua bán sôi động trên khắp các tuyến đường của vùng biên.
Tuy nhiên, phía sau những mùa thu hoạch là không ít nỗi trăn trở của người trồng chuối. Theo nhiều hộ dân, diện tích chuối đã được canh tác liên tục trong nhiều năm khiến đất đai ngày càng bạc màu, độ phì giảm, dẫn đến năng suất và chất lượng chuối không còn như trước. Chuối quả tươi hiện nay chưa đáp ứng tốt yêu cầu ngày càng cao của thị trường về mẫu mã, kích cỡ và chất lượng.
Bên cạnh đó, giá chuối trong vài năm trở lại đây liên tục giảm mạnh. Có thời điểm giá thu mua chỉ còn khoảng 1.000–2.000 đồng/kg, khiến nhiều hộ dân không có lãi, thậm chí thua lỗ sau khi trừ chi phí sản xuất. Giá cả bấp bênh khiến người dân chưa mạnh dạn đầu tư thâm canh, cải tạo vườn chuối hay áp dụng các tiến bộ kỹ thuật mới.
Ông Lê Bá Cường, Phó Chủ tịch UBND xã Lao Bảo cho biết: "Cây chuối Mật mốc đã gắn bó với người dân Lao Bảo từ nhiều năm nay và trở thành một trong những cây trồng quan trọng của địa phương. Không chỉ mang lại thu nhập, cây chuối còn giúp nhiều hộ dân, đặc biệt là đồng bào vùng biên, có thêm động lực để ổn định cuộc sống và phát triển kinh tế. Điều chúng tôi mong muốn là người dân không chỉ bán được chuối mà còn bán được giá trị của sản phẩm thông qua việc nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Việc triển khai các mô hình ứng dụng khoa học, kỹ thuật mới là cơ hội để địa phương từng bước thay đổi phương thức sản xuất, hướng đến phát triển vùng chuối theo hướng bền vững. Tuy nhiên, để làm được điều đó cần có thời gian, sự đồng hành của các cơ quan chuyên môn và đặc biệt là sự đồng thuận, mạnh dạn đổi mới của người dân."
Trước yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển vùng nguyên liệu bền vững, mô hình trồng chuối Mật mốc bằng cây giống nuôi cấy mô đang được các ngành chuyên môn quan tâm nghiên cứu.
Vừa qua, Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thuộc Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Trị đã có buổi làm việc với UBND xã Lao Bảo và các hộ dân tham gia xây dựng mô hình nhằm thống nhất phương án phối hợp khảo sát, tiêu chí lựa chọn hộ dân và địa điểm triển khai mô hình thâm canh chuối Mật mốc nuôi cấy mô.
Trong bối cảnh đó, việc triển khai mô hình cần có sự đồng hành của các cơ quan chuyên môn thông qua hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn quy trình canh tác, đánh giá hiệu quả kinh tế và xây dựng cơ chế liên kết tiêu thụ sản phẩm. Khi người dân nhìn thấy hiệu quả thực tế, việc nhân rộng mô hình sẽ có nhiều thuận lợi hơn.
Những năm gần đây, chính quyền địa phương cùng các ngành chức năng cũng đã quan tâm hỗ trợ người dân xây dựng vùng nguyên liệu, chuyển giao kỹ thuật canh tác, tăng cường liên kết sản xuất và tiêu thụ, từng bước hình thành chuỗi giá trị cho sản phẩm chuối Mật mốc. Mục tiêu không chỉ là nâng cao năng suất mà còn hướng đến sản xuất bền vững, đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Giữa nhịp phát triển sôi động của cửa khẩu, những đoàn xe container vẫn ngày đêm ngược xuôi trên Quốc lộ 9, mang theo dòng chảy thương mại của khu vực. Song song với đó, những vườn chuối xanh mướt vẫn lặng lẽ sinh sôi, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và giữ chân người dân trên vùng đất biên cương.
Có thể nói, nếu Cửa khẩu Quốc tế Lao Bảo là biểu tượng của giao thương và hội nhập, thì cây chuối Mật mốc chính là biểu tượng của sức sống, của sự cần cù và khát vọng vươn lên của đồng bào các dân tộc nơi miền viễn biên. Từ những buồng chuối nặng trĩu không chỉ kết tinh mồ hôi của người nông dân, mà còn gửi gắm niềm tin về một tương lai phát triển bền vững khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và sự đồng hành của chính quyền cùng người dân được phát huy hiệu quả, đưa thương hiệu chuối Mật mốc Lao Bảo ngày càng vươn xa.
