Cảnh giác thủ đoạn sử dụng AI để lừa đảo trên không gian mạng

Thời gian gần đây, hàng loạt vụ việc liên quan đến việc sử dụng AI để giả mạo hình ảnh, giọng nói và video của người thân, bạn bè hoặc cán bộ cơ quan chức năng đã xuất hiện tại nhiều địa phương. Chỉ với vài phút ghi âm hoặc hình ảnh được đăng tải công khai trên mạng xã hội, các đối tượng có thể dùng công nghệ AI để tạo ra những cuộc gọi, đoạn video giống thật đến mức khó phân biệt.

Một trong những chiêu trò phổ biến hiện nay là giả giọng nói người thân để vay tiền khẩn cấp. Các đối tượng thường gọi điện qua mạng xã hội với nội dung như bị tai nạn, đang cấp cứu, cần chuyển tiền gấp hoặc gặp sự cố ở nước ngoài. Do giọng nói được AI tái tạo khá giống người thật nên nhiều người mất cảnh giác và nhanh chóng chuyển tiền theo yêu cầu.

Không chỉ giả giọng nói, công nghệ AI còn được dùng để tạo video “deepfake” nhằm giả mạo lãnh đạo, người nổi tiếng hoặc cơ quan chức năng để quảng cáo đầu tư tài chính, tiền ảo, chứng khoán hoặc bán hàng online. Trong nhiều video, hình ảnh và cử chỉ của nhân vật rất chân thực, khiến người xem dễ tin tưởng và làm theo hướng dẫn của các đối tượng lừa đảo.

Bên cạnh đó, các đối tượng còn lợi dụng AI để tạo ra các website giả mạo, tin nhắn giả hoặc chatbot tự động nhằm tiếp cận người dùng. Với khả năng trả lời nhanh, ngôn ngữ tự nhiên và đánh vào tâm lý người nghe, nhiều nạn nhân đã vô tình cung cấp mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc dữ liệu cá nhân quan trọng.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, AI đang khiến các hình thức lừa đảo trở nên tinh vi hơn rất nhiều so với trước đây. Nếu như trước kia, người dân có thể dễ dàng nhận ra các cuộc gọi giả mạo bởi giọng đọc cứng nhắc hoặc nội dung thiếu tự nhiên thì hiện nay, công nghệ AI có thể mô phỏng gần như hoàn hảo giọng nói, khuôn mặt và cách giao tiếp của một người.

Để tránh trở thành nạn nhân của các chiêu trò lừa đảo sử dụng AI, người dân cần nâng cao cảnh giác khi tiếp nhận thông tin trên không gian mạng. Tuyệt đối không chuyển tiền chỉ qua cuộc gọi hoặc tin nhắn, kể cả khi người gọi có giọng nói giống người thân. Khi nhận được yêu cầu liên quan đến tiền bạc, cần gọi điện xác minh trực tiếp qua số điện thoại quen thuộc hoặc gặp mặt để kiểm chứng thông tin.

Người dân cũng không nên công khai quá nhiều hình ảnh, video hoặc giọng nói cá nhân lên mạng xã hội, bởi đây có thể trở thành “nguồn dữ liệu” để các đối tượng xấu khai thác và tạo nội dung giả mạo bằng AI. Đồng thời, cần thường xuyên cập nhật kiến thức về an toàn thông tin, bảo mật tài khoản mạng xã hội và ngân hàng điện tử.

Trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an tỉnh Đắk Lắk) Thượng tá Nguyễn Quang Vịnh cho biết, sự phát triển nhanh chóng của AI đang tạo ra nhiều thách thức mới cho công tác đấu tranh với tội phạm mạng.

Trước đây các hình thức lừa đảo chủ yếu dựa vào tin nhắn hoặc cuộc gọi thông thường, người dân còn có thể nhận diện qua giọng nói, cách giao tiếp. Nhưng hiện nay, tội phạm công nghệ cao sử dụng AI để giả giọng nói, nhận diện khuôn mặt nhằm lừa đảo, chiếm đoạt tài sản với thủ đoạn ngày càng tinh vi. AI có thể tạo ra hình ảnh, giọng nói như thật khiến nhiều nạn nhân mất cảnh giác. Một số phần mềm còn cho phép tạo video “nói chuyện” với khẩu hình, biểu cảm tự nhiên khiến nhiều người dễ bị đánh lừa.

Không chỉ giả người thân, các đối tượng còn dựng clip giả mạo người nổi tiếng, bác sĩ, chuyên gia tài chính để quảng cáo đầu tư sinh lời, bán thuốc hoặc kêu gọi từ thiện. Theo các chuyên gia an ninh mạng, đây là dạng lừa đảo mới cực kỳ nguy hiểm bởi AI khiến thông tin giả trở nên chân thực hơn bao giờ hết.

Thực tế cho thấy, nhiều đường dây lừa đảo xuyên quốc gia đang sử dụng AI như một “công cụ hỗ trợ” để thực hiện các hành vi phạm tội. Cuối năm 2025, Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Công an tỉnh Đắk Lắk đã triệt phá nhóm đối tượng hoạt động tại Campuchia, sử dụng mạng xã hội để lừa đảo hàng nghìn người trên cả nước, chiếm đoạt hơn 140 tỷ đồng.

Cơ quan công an đề nghị người dân tuyệt đối không chuyển tiền chỉ qua cuộc gọi hoặc video chưa được xác minh. Khi nhận yêu cầu vay tiền, chuyển khoản khẩn cấp từ người thân, cần gọi điện trực tiếp để kiểm tra; hạn chế đăng tải công khai quá nhiều video, giọng nói cá nhân lên mạng xã hội. “Trong thời đại AI bùng nổ, nhiều khi mắt thấy chưa chắc là thật, tai nghe chưa chắc là đúng. Người dân cần nâng cao cảnh giác và trang bị kỹ năng số để tự bảo vệ mình” - Thượng tá Nguyễn Quang Vịnh khuyến cáo.

AI là thành tựu công nghệ mang lại nhiều lợi ích cho xã hội, song nếu bị sử dụng sai mục đích sẽ gây ra nhiều hệ lụy khó lường. Trong bối cảnh các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi, mỗi người dân cần chủ động trang bị kỹ năng nhận diện, nâng cao cảnh giác và sử dụng mạng xã hội một cách an toàn để tự bảo vệ bản thân và gia đình trước các thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao.