Năm 2026 đánh dấu thời điểm khởi động Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài đang diễn ra chậm hơn kỳ vọng, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực và mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Theo Chỉ thị số 27/CT-TTg do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký ban hành ngày 25/6/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn nước ngoài, đồng thời triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại kéo dài trong công tác giải ngân.
Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, tính đến ngày 15/6/2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công nguồn nước ngoài theo hình thức ghi thu - ghi chi mới đạt 9,99% kế hoạch được giao. Trong đó, các địa phương giải ngân đạt 9,37%, còn khối bộ, ngành đạt 10,79%. Đối với nguồn vốn cho vay lại của địa phương, tỷ lệ giải ngân chỉ đạt 8,98%. Đáng chú ý, vẫn còn một số bộ, cơ quan trung ương và địa phương chưa giải ngân được đồng vốn nào.
Ưu tiên vốn cho dự án trọng điểm, loại bỏ dự án kém hiệu quả
Để cải thiện tình hình, Thủ tướng yêu cầu việc phân bổ vốn ODA và vốn vay ưu đãi phải bảo đảm nguyên tắc tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên cho các dự án quan trọng quốc gia, công trình trọng điểm, dự án có khả năng tạo sức lan tỏa lớn và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế dài hạn cũng như phát triển cân bằng giữa các vùng, miền.
Song song với đó, các bộ, ngành và địa phương phải rà soát toàn diện nhu cầu vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, đánh giá kỹ hiệu quả kinh tế - xã hội, năng lực hấp thụ vốn, khả năng trả nợ, tính khả thi và tính bền vững của từng dự án trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.
Thủ tướng cũng yêu cầu kiên quyết không đề xuất các khoản vay hoặc chương trình đầu tư chưa thực sự cần thiết, hiệu quả thấp, thiếu tính khả thi hoặc có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí. Đồng thời, không để xảy ra tình trạng đăng ký nhu cầu vốn vượt quá khả năng thực hiện, phân bổ vốn dàn trải hoặc triển khai các dự án không thể hoàn thành đúng tiến độ cam kết.
Việc nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư cũng được đặt ra như một yêu cầu bắt buộc. Đối với các dự án đang trong quá trình đàm phán, chuẩn bị ký kết hiệp định vay với các nhà tài trợ nước ngoài, các cơ quan phải chủ động hoàn thiện hồ sơ, giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà thầu, chuẩn bị đầy đủ điều kiện triển khai để có thể thực hiện ngay sau khi hiệp định được ký kết.
Bộ Tài chính được giao chủ động tháo gỡ thủ tục, hướng tới giải ngân 100%
Bên cạnh việc nâng cao chất lượng lựa chọn dự án, Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành và địa phương phân loại dự án theo mức độ giải ngân để điều hành nguồn vốn hiệu quả hơn. Theo đó, vốn sẽ được ưu tiên bố trí cho các dự án có tiến độ giải ngân tốt, các công trình trọng điểm cần sớm hoàn thành đưa vào khai thác và các dự án sắp hết thời hạn giải ngân theo quy định của hiệp định vay.
Đối với các dự án chưa đủ điều kiện giải ngân, Thủ tướng yêu cầu không bố trí vốn nước ngoài trong kế hoạch hằng năm. Đồng thời, các cơ quan để xảy ra tình trạng chậm giải ngân kéo dài nhưng không có giải pháp khắc phục sẽ không được xem xét phê duyệt dự án mới.
Nhằm bảo đảm tiến độ giải ngân, các bộ, ngành và địa phương phải nhanh chóng phân bổ chi tiết kế hoạch vốn cho từng dự án, chủ động điều chuyển vốn từ các dự án giải ngân chậm sang các dự án có khả năng giải ngân tốt và có nhu cầu bổ sung vốn. Cùng với đó là khẩn trương hoàn tất các thủ tục đầu tư, xây dựng, bảo đảm nguồn vật liệu thi công và bố trí đầy đủ vốn đối ứng để tạo khối lượng hoàn thành phục vụ giải ngân.
Người đứng đầu các cơ quan chủ quản cũng được yêu cầu trực tiếp chỉ đạo xử lý những dự án có tỷ lệ giải ngân thấp, kéo dài nhiều năm hoặc phải gia hạn hiệp định vay nhiều lần; đồng thời xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm của từng tập thể, cá nhân và xây dựng phương án xử lý cụ thể.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Chỉ thị là yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát toàn bộ quy trình từ khâu lựa chọn dự án, chuẩn bị đầu tư, phân bổ vốn đến triển khai và giải ngân. Các hành vi tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, thông thầu, nâng khống tổng mức đầu tư, nâng khống giá trị hợp đồng hay gây thất thoát, lãng phí trong quá trình sử dụng vốn ODA sẽ bị phát hiện và xử lý nghiêm theo quy định.
Kết quả giải ngân cũng sẽ trở thành một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân có liên quan. Những trường hợp cố tình làm chậm tiến độ hoặc để xảy ra thất thoát, lãng phí sẽ bị kiểm điểm và xử lý trách nhiệm.
Đáng chú ý, Thủ tướng giao Bộ Tài chính chủ động làm việc với các nhà tài trợ nhằm đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thủ tục giải ngân vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài. Trên cơ sở báo cáo của các bộ, ngành và địa phương, Bộ Tài chính sẽ xử lý kịp thời các nội dung thuộc thẩm quyền, đồng thời tăng cường theo dõi, giám sát, đôn đốc tiến độ triển khai các chương trình, dự án sử dụng vốn vay nước ngoài.
Cơ quan này cũng có trách nhiệm tổng hợp những khó khăn, vướng mắc phát sinh, đặc biệt đối với các dự án chậm tiến độ kéo dài, để kịp thời đề xuất giải pháp với Thủ tướng Chính phủ. Mục tiêu đặt ra là tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý và sử dụng vốn ODA, bảo đảm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công được giao hằng năm, qua đó góp phần tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn 2026-2030.
