Mở rộng dư địa cho thị trường dịch vụ kế toán
Một trong những nội dung đáng chú ý trong dự thảo Nghị quyết về cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện do Bộ Tài chính xây dựng là đề xuất bãi bỏ quy định kinh doanh có điều kiện đối với dịch vụ kế toán. Nội dung này được nêu trong hồ sơ thẩm định vừa được Bộ Tư pháp công bố.
Theo dự thảo, khoảng 60 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ được xem xét loại bỏ khỏi danh mục quy định tại Phụ lục IV của Luật Đầu tư 2025. Trong nhóm lĩnh vực do Bộ Tài chính quản lý, các ngành được đề xuất cắt giảm gồm kinh doanh dịch vụ kế toán, tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm, đại lý bảo hiểm, kinh doanh hàng miễn thuế, casino và đặt cược.
Nếu được thông qua, dịch vụ kế toán sẽ chuyển từ nhóm ngành nghề kinh doanh có điều kiện sang cơ chế quản lý như một ngành nghề thông thường. Điều này đồng nghĩa với việc các yêu cầu liên quan đến điều kiện hành nghề và tổ chức kinh doanh sẽ được nới lỏng đáng kể.
Hiện nay, Luật Kế toán 2015 quy định khá chặt chẽ đối với tổ chức muốn cung cấp dịch vụ kế toán. Tùy từng loại hình doanh nghiệp, các đơn vị phải đáp ứng nhiều tiêu chí về số lượng kế toán viên hành nghề, tỷ lệ vốn góp, tư cách người đại diện pháp luật cũng như điều kiện nhân sự quản lý.
Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, doanh nghiệp phải có tối thiểu hai thành viên góp vốn là kế toán viên hành nghề; người đại diện theo pháp luật hoặc người điều hành doanh nghiệp cũng phải sở hữu chứng chỉ hành nghề. Các yêu cầu tương tự được áp dụng với công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân. Trong khi đó, chi nhánh doanh nghiệp kế toán nước ngoài tại Việt Nam còn phải đáp ứng thêm những điều kiện liên quan đến tư cách pháp lý tại quốc gia nơi đặt trụ sở chính.
Theo đánh giá của Bộ Tài chính, những quy định hiện hành đang tạo ra không ít rào cản đối với sự phát triển của thị trường dịch vụ kế toán. Thực tế, số lượng kế toán viên được cấp chứng chỉ tại Việt Nam hiện chỉ hơn 2.000 người, trong khi số người đăng ký hành nghề thực tế khoảng 500 người tại gần 190 đơn vị cung cấp dịch vụ.
Con số này được cho là chưa tương xứng với nhu cầu của cộng đồng doanh nghiệp. Hiện khu vực doanh nghiệp nhỏ, vừa và siêu nhỏ chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước, tương đương hơn 940.000 doanh nghiệp. Đây là nhóm có nhu cầu lớn về dịch vụ kế toán thuê ngoài nhưng thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn cung phù hợp.
Vì vậy, cơ quan soạn thảo cho rằng việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh sẽ giúp mở rộng lực lượng cung cấp dịch vụ, tăng tính cạnh tranh của thị trường và tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp. Thay vì kiểm soát bằng điều kiện gia nhập thị trường, hoạt động kế toán sẽ được quản lý thông qua hệ thống chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán và các quy định chuyên ngành hiện hành.
Dù đề xuất theo hướng cởi mở hơn, các quy định xử lý vi phạm trong lĩnh vực kế toán vẫn được duy trì. Luật Kế toán hiện hành đã quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm như làm giả chứng từ, khai man số liệu, che giấu tài sản, hủy tài liệu kế toán trái quy định, cho thuê chứng chỉ hành nghề hoặc tổ chức kinh doanh khi chưa đáp ứng yêu cầu pháp luật.
Bộ Tài chính cũng cho rằng mô hình này phù hợp với xu hướng quốc tế. Tại nhiều quốc gia, không tồn tại chứng chỉ kế toán viên riêng biệt mà chủ yếu sử dụng chứng chỉ kiểm toán viên cho cả hoạt động kế toán và kiểm toán. Đồng thời, dịch vụ kế toán thường được xem là ngành nghề kinh doanh thông thường thay vì ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
Điều chỉnh cách quản lý lĩnh vực bảo hiểm và các ngành liên quan
Bên cạnh dịch vụ kế toán, dự thảo còn đề cập đến việc rà soát lại nhóm ngành bảo hiểm gồm kinh doanh tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm và đại lý bảo hiểm. Theo Bộ Tài chính, thay vì tách riêng thành nhiều ngành nghề kinh doanh có điều kiện, các hoạt động này được đề xuất tích hợp vào khái niệm chung là “hoạt động kinh doanh bảo hiểm”, ngoại trừ dịch vụ phụ trợ bảo hiểm.
Cơ quan soạn thảo cho biết Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành đã xác định hoạt động kinh doanh bảo hiểm bao gồm kinh doanh bảo hiểm, tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm cùng các hoạt động liên quan như đại lý bảo hiểm và môi giới bảo hiểm. Vì vậy, xét về bản chất, đây đều là các mắt xích nằm trong cùng một chu trình hoạt động.
Trên cơ sở đó, việc rà soát và cắt giảm các điều kiện kinh doanh được thực hiện theo nguyên tắc loại bỏ những yêu cầu trùng lặp hoặc không còn cần thiết, đồng thời bảo đảm không làm phát sinh khoảng trống trong công tác quản lý nhà nước. Tuy nhiên, Bộ Tài chính nhấn mạnh hoạt động kinh doanh bảo hiểm vẫn cần được duy trì cơ chế quản lý chặt chẽ do đây là lĩnh vực có vai trò đặc biệt đối với nền kinh tế. Bảo hiểm được xem là công cụ bảo vệ hàng triệu khách hàng cá nhân, doanh nghiệp trước các rủi ro trong sản xuất kinh doanh, thiên tai và những biến cố khó lường.
Không chỉ vậy, nhiều dự án quy mô lớn của quốc gia như sân bay, thủy điện, giàn khoan hay vệ tinh đều có sự tham gia của các doanh nghiệp bảo hiểm. Vì thế, việc cắt giảm điều kiện quản lý quá mức có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của thị trường và làm suy giảm khả năng bảo vệ của hệ thống tài chính.
Bộ Tài chính cho rằng điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực bảo hiểm vẫn đóng vai trò như một lớp bảo vệ cần thiết đối với nền kinh tế. Đồng thời, việc duy trì các tiêu chuẩn quản lý cũng giúp Việt Nam đáp ứng các cam kết và chuẩn mực quốc tế khi là thành viên của Hiệp hội các nhà quản lý bảo hiểm ASEAN (AIRM) từ năm 1998 và Hiệp hội Quốc tế các nhà Quản lý Bảo hiểm (IAIS) từ năm 2007.
