Thị trường Mỹ siết thuế, cá tra Việt Nam thêm áp lực cạnh tranh

Mức thuế nhiều doanh nghiệp tăng hàng trăm phần trăm

Ngày 12/8/2026, DOC công bố kết quả cuối cùng POR21 đối với lệnh áp thuế chống bán phá giá cá tra, cá basa đông lạnh của Việt Nam, áp dụng cho giai đoạn từ ngày 1/8/2023 đến 31/7/2024. Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký  Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kết quả chính thức lần này là diễn biến không thuận lợi đối với các doanh nghiệp thuộc diện rà soát. So với mức sơ bộ được DOC đưa ra hồi tháng 2/2026, thuế chống bán phá giá của các doanh nghiệp đều có sự gia tăng đáng kể.

Cụ thể, Bien Dong Seafood Co., Ltd. phải chịu mức thuế 1 USD/kg, thay vì 0,29 USD/kg như kết quả sơ bộ. Như vậy, mức thuế đã tăng gần 245%. Trong khi đó, NTSF Seafoods JSC có mức thuế tăng từ 0,07 USD/kg lên 0,38 USD/kg, tương đương hơn 440%.

Đối với nhóm hai doanh nghiệp không được điều tra riêng gồm Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu thủy sản Cần Thơ (CASEAMEX) và Công ty Cổ phần Nam Việt (NAVICO), mức thuế cũng được điều chỉnh từ 0,23 USD/kg lên 0,84 USD/kg, tăng khoảng 265%.

Diễn biến tại POR21 càng đáng chú ý khi đặt cạnh kết quả của lần rà soát trước. Tại POR20, Bien Dong được áp dụng mức thuế 0 USD/kg. Sáu doanh nghiệp được hưởng mức thuế riêng gồm CASEAMEX, Dai Thanh, Dong A, HungCa 6, NAVICO và NTSF cũng không phải chịu thuế chống bán phá giá. Trong khi thuế riêng của nhiều doanh nghiệp tăng mạnh, DOC vẫn giữ nguyên mức thuế suất toàn quốc dành cho Việt Nam ở mức 2,39 USD/kg.

Theo quy định trong thông báo của DOC, những doanh nghiệp Việt Nam từng được điều tra hoặc rà soát và đã có mức thuế riêng nhưng không thuộc nhóm POR21 sẽ tiếp tục sử dụng mức riêng được công bố tại lần rà soát gần nhất của doanh nghiệp.

Ngược lại, những doanh nghiệp chưa được xác định đủ điều kiện hưởng mức thuế riêng sẽ phải áp dụng mức toàn quốc 2,39 USD/kg. VASEP lưu ý các doanh nghiệp thuộc nhóm này cần kiểm tra kỹ mức tiền ký quỹ đối với các lô hàng mới, đồng thời đối chiếu mã hồ sơ với CBP/DOC trước khi xuất khẩu để hạn chế rủi ro.

VASEP cho biết, mức thuế cuối cùng thay đổi sau khi DOC tiếp nhận và xem xét ý kiến, phản biện từ các bên liên quan. Những điều chỉnh về dữ liệu cũng như phương pháp tính toán sau giai đoạn sơ bộ được cho là đã tác động đáng kể đến biên độ thuế cuối cùng.

Tuy nhiên, để làm rõ nguyên nhân khiến mức thuế tăng cũng như xác định mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đối với từng doanh nghiệp, cần tiếp tục nghiên cứu các tài liệu giải trình và kết quả tính toán chi tiết do DOC công bố.

Cá tra cần thêm dư địa từ các thị trường khác

Việc thị trường Mỹ gia tăng áp lực thuế diễn ra trong lúc xuất khẩu thủy sản Việt Nam vẫn giữ được tốc độ tăng trưởng tương đối tích cực. Theo VASEP, trong tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 1,02 tỷ USD, tăng 4,8% so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung 7 tháng, con số này đạt khoảng 6,78 tỷ USD, tăng 11,5%. Riêng cá tra, xuất khẩu trong 7 tháng đạt khoảng 1,35 tỷ USD. Trước đó, trong nửa đầu năm, mặt hàng này mang về khoảng 1,1 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ. Riêng tháng 6 đạt 209,1 triệu USD, tăng 7,7%.

Mỹ vẫn là một trong những thị trường quan trọng đối với cá tra Việt Nam. Trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá tra sang Mỹ đạt 106 triệu USD, tăng 4% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, riêng tháng 4 đạt 38 triệu USD, tăng 20%, đánh dấu lần đầu tiên thị trường này ghi nhận tăng trưởng dương sau một thời gian dài suy giảm.

Trong bối cảnh đó, việc thuế chống bán phá giá tại POR21 được điều chỉnh tăng có thể khiến chi phí xuất khẩu vào Mỹ cao hơn, đồng thời buộc doanh nghiệp phải tìm cách nâng hiệu quả sản xuất và duy trì lợi thế về giá. Kiểm soát chất lượng, cải thiện năng suất, tối ưu chuỗi cung ứng và chủ động theo dõi các thay đổi trong chính sách thương mại sẽ trở thành những yêu cầu quan trọng hơn.

VASEP đánh giá chặng đường còn lại của năm 2026 vẫn đan xen giữa cơ hội và thách thức. Việc mở rộng thị trường được xem là một trong những hướng đi cần thiết để giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn. Bên cạnh việc duy trì các thị trường truyền thống, doanh nghiệp có thể khai thác thêm dư địa tại Trung Quốc, các nước châu Á, Đông Nam Á và thị trường nội địa.

Đa dạng hóa sản phẩm và kênh phân phối cũng cần được triển khai song song với việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong điều kiện các rào cản thương mại có xu hướng gia tăng, doanh nghiệp không chỉ phải kiểm soát chi phí mà còn cần chủ động thích ứng với các quy định mới tại từng thị trường.

VASEP nhận định: “Nếu các thị trường lớn duy trì nhu cầu ổn định, đồng thời những điểm nghẽn về thuế, thương mại và chi phí từng bước được tháo gỡ, mục tiêu đưa xuất khẩu thủy sản năm 2026 vượt 12 tỷ USD vẫn có cơ sở. Tuy nhiên, khả năng đạt mức cao hơn sẽ phụ thuộc đáng kể vào diễn biến chính sách tại Hoa Kỳ và sức phục hồi của các thị trường tiêu thụ trong những tháng cuối năm”.

Với riêng cá tra, kết quả POR21 cho thấy yếu tố chính sách thương mại tiếp tục có ảnh hưởng lớn đến triển vọng xuất khẩu. Trong thời gian tới, khả năng duy trì tăng trưởng sẽ không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu tại Mỹ mà còn nằm ở năng lực mở rộng thị trường, kiểm soát chi phí và thích ứng nhanh với các thay đổi về thuế, thương mại của doanh nghiệp Việt Nam.