Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) đang đứng trước bước chuyển quan trọng khi định hướng hoạt động được đặt theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, chủ động đầu tư và tiến tới hình thành Quỹ Đầu tư quốc gia.
Định hướng này được thể hiện xuyên suốt tại Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, Kết luận số 18/KL-TW ngày 02/4/2026 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV và Quyết định số 1505/QĐ-Ttg ngày 06/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước giai đoạn 2026-2030.
Theo các chuyên gia, việc hình thành Quỹ Đầu tư quốc gia trên nền tảng kế thừa và nâng cấp SCIC là cần thiết để tăng khả năng tích tụ, tập trung nguồn lực, đáp ứng yêu cầu đầu tư lớn của nền kinh tế trong giai đoạn mới, nhất là khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng "hai con số".
PGS.TS Trần Đình Thiên, Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam đánh giá, "lập Quỹ đầu tư quốc gia là việc tuyệt đối cần thiết, bối cảnh hiện nay là không thể lùi bước. Nếu lùi là chúng ta đánh mất thời cơ, đánh mất cơ hội huy động nguồn lực và giảm khả năng bắt kịp xu thế của khu vực".
Trong khi đó, TS. Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính, Bộ Tài chính cho rằng, Việt Nam cần một tầm nhìn đầu tư dài hạn và những nhà đầu tư chiến lược quốc gia, đủ sức dẫn dắt dòng vốn vào hạ tầng công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số.
Việc sớm chuyển đổi SCIC thành Quỹ Đầu tư quốc gia được các chuyên gia nhìn nhận trong mối liên hệ với nhu cầu vốn ngày càng lớn của nền kinh tế. Mô hình mới có thể tạo điều kiện tập trung nguồn lực, chuẩn bị danh mục đầu tư, đồng thời mở rộng hợp tác và đồng đầu tư với các định chế tài chính trong nước và quốc tế.
Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, cho biết, cơ sở hạ tầng sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư lớn và dư địa tài khóa hạn chế, việc huy động nguồn vốn tư nhân dài hạn sẽ là yếu tố then chốt.
Tuy nhiên, theo bà Mariam J. Sherman, các nhà đầu tư dài hạn cần các tổ chức có uy tín, các dự án có tính khả thi về mặt tài chính, cơ chế quản trị minh bạch và cam kết lâu dài của Chính phủ.
Nhóm Ngân hàng Thế giới đang phối hợp với Chính phủ Việt Nam nhằm củng cố khuôn khổ này và hỗ trợ huy động nguồn vốn tư nhân ở quy mô lớn. Trong quá trình đó, một tổ chức trong nước như SCIC có thể đóng vai trò quan trọng thông qua việc cùng tham gia đầu tư, chia sẻ một số rủi ro nhất định, phát đi tín hiệu về sự tin tưởng và góp phần thiết lập các cấu trúc tài chính mà các nhà đầu tư khác có thể tham gia.
Theo Quyết định 1505/QĐ-Ttg, trong giai đoạn 2026 - 2027, SCIC chuyển đổi hoạt động thành Quỹ đầu tư quốc gia. Từ năm 2028 - 2030, SCIC tích lũy nguồn lực cho hoạt động đầu tư kinh doanh vốn, tập trung vào kết cấu hạ tầng, các dự án lớn và quan trọng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và những lĩnh vực có ý nghĩa đối với các cân đối lớn của nền kinh tế.
Việc chuyển đổi mô hình sẽ kéo theo yêu cầu thay đổi đồng bộ về con người, cơ chế, phương thức quản trị và cách thức đánh giá hiệu quả. Khi danh mục đầu tư được mở rộng sang những lĩnh vực mới, quy trình ra quyết định cần đủ nhanh để nắm bắt cơ hội, đồng thời đủ chặt chẽ để bảo toàn vốn nhà nước.
Định hướng mới cũng đặt ra cách tiếp cận khác đối với nguồn vốn nhà nước. Thay vì chỉ được nhìn nhận như một tài sản cần bảo toàn, vốn nhà nước có thể được tổ chức lại, tái phân bổ và sử dụng chủ động hơn để tạo ra năng lực mới cho doanh nghiệp và nền kinh tế.
Việc hình thành Quỹ đầu tư quốc gia vì thế không chỉ là sự thay đổi về mô hình tổ chức của SCIC, mà còn gắn với cách thức Nhà nước tập trung và sử dụng nguồn lực để tạo thêm động lực tăng trưởng.
Nền tảng cho quá trình chuyển đổi này được hình thành qua 20 năm hoạt động của SCIC. Theo Chủ tịch HĐTV SCIC Nguyễn Chí Thành, tính đến hết tháng 6/2026, Tổng công ty ghi nhận lợi nhuận trước thuế lũy kế hơn 121.100 tỷ đồng, nộp ngân sách hơn 111.700 tỷ đồng, gấp hơn 3 lần số vốn nhà nước tiếp nhận ban đầu và có vốn chủ sở hữu trên 70.000 tỷ đồng. Bên cạnh đó, ROE bình quân cả giai đoạn đạt 13,2%/năm; riêng 5 năm gần đây, ROE đạt 14%/năm.
Quy mô tổ chức cũng tăng mạnh so với thời điểm mới thành lập. Doanh thu tăng 93 lần, lợi nhuận sau thuế tăng 94 lần, vốn chủ sở hữu tăng 19 lần và tổng tài sản tăng 14 lần. Danh mục vốn đang nắm giữ hiện vượt 203.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 7,8 tỷ USD.
Vai trò đầu tư của SCIC cũng được thể hiện qua việc tham gia cung cấp vốn tại những thời điểm thị trường không dễ dàng đáp ứng nhu cầu. Tính đến cuối năm 2025, tổng số vốn SCIC đã giải ngân cho hoạt động đầu tư đạt 64.037 tỷ đồng, tương đương hơn 2 tỷ USD. Tổng công ty đã đầu tư vào các lĩnh vực năng lượng, tài chính, hàng không và nhiều ngành kinh tế quan trọng khác.
Từ nền tảng nguồn lực và kinh nghiệm tích lũy sau 20 năm, việc chuyển sang mô hình Quỹ đầu tư quốc gia sẽ mở ra một giai đoạn hoạt động mới của SCIC, với trọng tâm là nâng cao năng lực đầu tư, tập trung nguồn vốn vào các lĩnh vực ưu tiên và tăng khả năng tham gia vào những dự án có quy mô lớn, có ý nghĩa đối với tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.
