Để gìn giữ màu xanh ấy, phía sau những cánh rừng nguyên sinh là sự cống hiến thầm lặng của lực lượng kiểm lâm - những người ngày đêm bảo vệ tài nguyên rừng, bảo tồn thiên nhiên và giữ gìn sự cân bằng sinh thái cho đảo ngọc. Công việc của kiểm lâm ở Cát Bà không chỉ đơn thuần là tuần tra, kiểm soát rừng mà còn là nhiệm vụ bảo vệ một kho tàng thiên nhiên vô giá.
Anh Phạm Văn Phúc Phó Giám đốc vườn quốc gia Cát Bà trực tiếp đưa chúng tôi cơ sở. Từ bến Cái Bèo đến trạm kiểm lâm Việt Hải có 6,5km ca nô lượn vòng qua những mỏm đá vôi vạch một đường trắng xoá trong làn nước xanh như ngọc bích của vịnh Lan Hạ, sở dĩ tôi đề cập khoảng cách là vì một bất ngờ trạm không có sóng truyền hình, mạng điện thoại lúc có lúc không, cả trạm có 7 anh em có một máy thu thanh cũng xọt xà xọt xẹt. Tôi từng đi công tác ở Đồng Văn, Mèo Vạc của vùng cao Tuyên Quang nên hiểu thế nào là sự bất tiện của vùng “không phủ sóng”.
Từ trạm Việt Hải chúng tôi lại di chuyển một chặng đường dài để đến trạm Giỏ Cùng, trạm này cách Cái Bèo 20km, trạm chỉ có 3 anh em trên một nhà bè như lồng cá. Tưởng nơi đây đã “sơn cùng thuỷ tận” nhưng anh em cho biết có trạm còn xa hơn. Đã đến lúc lãnh đạo các cấp phải xem bảo đảm thông tin liên lạc là nhiệm vụ cấp bách để anh em hoàn thành nhiệm vụ và phải có sóng truyền hình để cán bộ kiểm lâm và nhân dân cập nhật thông tin và nâng cao chất lượng đời sống tinh thần. Tôi thật sự bất ngờ khi thấy ở ngay địa bàn khu du lịch trọng điểm của cả nước vẫn có vùng lõm không có mạng di động.
Trên diện tích hàng chục nghìn héc-ta rừng và vùng đệm, lực lượng kiểm lâm phải thường xuyên tổ chức tuần tra, phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp như khai thác gỗ trái phép, săn bắt động vật hoang dã, xâm lấn đất rừng hay gây cháy rừng. Mỗi chuyến tuần tra có thể kéo dài nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày, băng qua những dãy núi đá vôi hiểm trở, những con đường mòn cheo leo giữa rừng sâu hay các khu vực ít người đặt chân tới.
Địa hình đặc thù của Cát Bà khiến công việc của kiểm lâm trở nên gian nan hơn nhiều nơi khác. Những cánh rừng trên núi đá vôi có độ dốc lớn, nhiều hang động, vực sâu và hệ thống đường đi phức tạp. Vào mùa hè, thời tiết nóng bức, độ ẩm cao; mùa mưa lại tiềm ẩn nguy cơ sạt lở và trơn trượt. Dù vậy, các cán bộ kiểm lâm vẫn kiên trì bám địa bàn, thực hiện nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao. Đối với họ, mỗi chuyến đi là một lần kiểm tra sức khỏe, ý chí và lòng yêu nghề.
Không chỉ bảo vệ cây rừng, lực lượng kiểm lâm còn là những người canh giữ sự sống của muôn loài động vật hoang dã. Cát Bà là nơi cư trú của nhiều loài quý hiếm như voọc Cát Bà, sơn dương, cầy hương, mèo rừng, các loài chim đặc hữu cùng hàng trăm loài bò sát, lưỡng cư. Kiểm lâm thường xuyên phối hợp với các tổ chức bảo tồn để theo dõi quần thể động vật, ghi nhận sự biến động về số lượng, môi trường sống và các nguy cơ tác động. Những dữ liệu này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chương trình bảo tồn lâu dài.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của kiểm lâm là phòng cháy, chữa cháy rừng. Vào mùa khô, chỉ một tàn thuốc lá hoặc một đám lửa nhỏ cũng có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng đối với hệ sinh thái rừng. Vì vậy, lực lượng kiểm lâm luôn duy trì chế độ trực gác, tăng cường tuần tra tại các khu vực có nguy cơ cao, kiểm tra các tuyến du lịch và tuyên truyền cho người dân cũng như du khách về ý thức bảo vệ rừng. Khi có cháy rừng xảy ra, họ là những người có mặt sớm nhất, trực tiếp tham gia dập lửa trong điều kiện vô cùng nguy hiểm.
Bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, kiểm lâm Cát Bà còn đóng vai trò là những tuyên truyền viên tích cực. Họ thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương, trường học và các tổ chức xã hội để nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Những buổi nói chuyện chuyên đề, các hoạt động ngoại khóa, chương trình trồng cây hay chiến dịch làm sạch môi trường đã góp phần giúp người dân hiểu rõ hơn giá trị của rừng và trách nhiệm chung trong việc bảo tồn thiên nhiên.
Sự phát triển mạnh mẽ của du lịch trên đảo Cát Bà mang lại nhiều cơ hội cho kinh tế địa phương nhưng cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác bảo vệ rừng. Lượng du khách ngày càng tăng kéo theo áp lực lên môi trường tự nhiên, nguy cơ xả rác, tác động đến sinh cảnh và hệ động thực vật. Trong hoàn cảnh đó, lực lượng kiểm lâm không chỉ làm nhiệm vụ quản lý mà còn hướng dẫn du khách tham quan có trách nhiệm, góp phần xây dựng hình ảnh du lịch sinh thái bền vững.
Có những câu chuyện cảm động về sự hy sinh thầm lặng của những người giữ rừng. Nhiều cán bộ kiểm lâm phải xa gia đình trong thời gian dài để bám chốt, thực hiện nhiệm vụ ở những khu vực xa xôi. Có người nhiều năm gắn bó với rừng, thuộc từng con suối, từng lối mòn và xem rừng như ngôi nhà thứ hai của mình. Họ chấp nhận những khó khăn, thiếu thốn về điều kiện sinh hoạt, đối mặt với hiểm nguy từ thiên nhiên và các đối tượng vi phạm để đổi lấy sự bình yên cho màu xanh của rừng.
Trong thời đại biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành vấn đề toàn cầu, vai trò của kiểm lâm càng trở nên quan trọng. Mỗi cánh rừng được bảo vệ không chỉ góp phần duy trì nguồn nước, điều hòa khí hậu, chống xói mòn đất mà còn là lá chắn tự nhiên trước những tác động tiêu cực của môi trường. Những nỗ lực của lực lượng kiểm lâm Cát Bà vì thế không chỉ có ý nghĩa đối với địa phương mà còn đóng góp vào mục tiêu bảo tồn thiên nhiên của quốc gia và thế giới.
Ngày nay, cùng với sự hỗ trợ của khoa học công nghệ như thiết bị định vị GPS, hệ thống camera giám sát, phần mềm quản lý tài nguyên rừng và các chương trình nghiên cứu bảo tồn, công tác kiểm lâm tại Cát Bà ngày càng hiệu quả hơn. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là con người - những cán bộ kiểm lâm tận tụy, giàu trách nhiệm và đầy tâm huyết với nghề.
Màu xanh của rừng quốc gia Cát Bà hôm nay là kết quả của nhiều thế hệ người làm công tác bảo vệ rừng. Đó là màu xanh của những cánh rừng nguyên sinh bền bỉ trước thời gian, màu xanh của hy vọng về một môi trường trong lành cho các thế hệ mai sau và cũng là màu xanh được gìn giữ bởi những bước chân không mỏi của lực lượng kiểm lâm. Dẫu công việc còn nhiều khó khăn, vất vả, họ vẫn lặng lẽ cống hiến, như những người lính nơi tuyến đầu của công cuộc bảo tồn thiên nhiên.
Những người kiểm lâm ở Cát Bà không chỉ bảo vệ cây rừng hay động vật hoang dã, mà còn bảo vệ những giá trị vô giá mà thiên nhiên ban tặng cho con người. Họ chính là những người giữ màu xanh cho rừng, giữ sự sống cho hệ sinh thái và giữ niềm tin về một tương lai phát triển hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Trong tiếng gió rừng và tiếng sóng biển đảo ngọc, hình ảnh những người kiểm lâm vẫn âm thầm hiện diện, bền bỉ và tận tụy như chính màu xanh bất tận của rừng quốc gia Cát Bà.
