Hoàn thiện khung pháp lý, bám sát định hướng cải cách an sinh
Nghị định số 374/2025/NĐ-CP được ban hành ngày 31/12/2025 nhằm quy định chi tiết các điều khoản của Luật Việc làm năm 2025 liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp. Đây được xem là bước tiếp theo trong lộ trình hoàn thiện chính sách an sinh thị trường lao động, đồng bộ với các chủ trương lớn của Đảng và Quốc hội trong giai đoạn mới.
Về cơ sở chính trị, pháp lý, chính sách bảo hiểm thất nghiệp được đặt trong tổng thể cải cách hệ thống an sinh xã hội. Nghị quyết 28-NQ/TW năm 2018 về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 45% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia bảo hiểm thất nghiệp, đồng thời yêu cầu sửa đổi chính sách theo hướng hỗ trợ tốt hơn cho doanh nghiệp và người lao động, hạn chế gian lận, trục lợi quỹ.
Giai đoạn 2023-2025, nhiều nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đổi mới chính sách xã hội, thúc đẩy chuyển đổi số, hoàn thiện pháp luật và phát triển kinh tế tư nhân. Trong đó có các Nghị quyết số 42, 57, 66, 68 và Kết luận 155 liên quan đến tổ chức bộ máy, phát triển khoa học công nghệ và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.
Luật Việc làm năm 2025, được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 16/6/2025 và có hiệu lực từ 1/1/2026 (thay thế Luật Việc làm 2013), đã bổ sung nhiều điểm mới về bảo hiểm thất nghiệp, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung. Nghị định 374 ra đời để cụ thể hóa các quy định này, bảo đảm tính thống nhất và khả thi khi triển khai trên thực tế.
Thực tiễn hơn 16 năm thực hiện bảo hiểm thất nghiệp cho thấy đây là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh, không chỉ hỗ trợ thu nhập khi người lao động mất việc mà còn gắn với tư vấn, giới thiệu việc làm, đào tạo lại kỹ năng, hỗ trợ chuyển đổi nghề. Chính sách này góp phần ổn định thị trường lao động và bảo đảm an sinh xã hội trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động.
Mở rộng đối tượng, tăng hỗ trợ học nghề và duy trì việc làm
Một trong những điểm đáng chú ý của khung chính sách mới là mở rộng diện bao phủ bảo hiểm thất nghiệp. Theo tinh thần của Luật Việc làm năm 2025 và được Nghị định hướng dẫn cụ thể, người lao động làm việc theo hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên, kể cả người làm việc không trọn thời gian, thuộc diện bắt buộc tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Quy định này giúp tăng độ bao phủ, tiệm cận thực tế thị trường lao động linh hoạt.
Về mức đóng, chính sách mới cho phép áp dụng mức đóng bảo hiểm thất nghiệp linh hoạt, tối đa bằng 1% tiền lương tháng. Cơ chế này tạo dư địa điều hành phù hợp theo từng giai đoạn, góp phần cân đối quỹ và hỗ trợ doanh nghiệp khi cần thiết.
Nghị định cũng bổ sung quy định giảm tiền đóng bảo hiểm thất nghiệp đối với người sử dụng lao động khi tuyển mới và sử dụng người lao động là người khuyết tật. Đây được xem là bước đi mang tính khuyến khích, gắn chính sách bảo hiểm với mục tiêu bao trùm và công bằng xã hội.
Ở chiều hỗ trợ người lao động, nhiều nội dung mới được cụ thể hóa như: bổ sung đối tượng được tư vấn, giới thiệu việc làm đối với người đang bị tạm dừng hưởng trợ cấp thất nghiệp; bổ sung hỗ trợ tiền ăn trong thời gian người lao động tham gia khóa đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề. Các quy định về chuyển nơi hưởng, tạm dừng, tiếp tục hoặc chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp cũng được chuẩn hóa quy trình.
Đáng chú ý, chính sách hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động tại doanh nghiệp được điều chỉnh theo hướng rõ điều kiện, thủ tục và trách nhiệm. Điều này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong đào tạo lại lao động, hạn chế sa thải khi gặp khó khăn sản xuất – kinh doanh.
Nghị đinh quy định toàn diện các nội dung về bảo hiểm thất nghiệp
Nghị định 374/2025/NĐ-CP gồm 9 chương, 46 điều, quy định tương đối toàn diện các nội dung về bảo hiểm thất nghiệp.
Chương I quy định những vấn đề chung như phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và khái niệm người đang đóng bảo hiểm thất nghiệp. Đối tượng áp dụng bao gồm người lao động, người sử dụng lao động thuộc diện bắt buộc tham gia; cơ quan bảo hiểm xã hội; Sở Nội vụ các tỉnh, thành; tổ chức dịch vụ việc làm công và các tổ chức, cá nhân liên quan.
Chương II tập trung vào tham gia và đóng bảo hiểm thất nghiệp, làm rõ mức đóng, căn cứ đóng, thời gian đóng và trách nhiệm đóng; trong đó có cơ chế giảm mức đóng với một số trường hợp đặc thù.
Chương III và IV quy định cụ thể về tư vấn, giới thiệu việc làm cũng như hỗ trợ người lao động tham gia đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề, từ hồ sơ, mức hỗ trợ đến trình tự, thủ tục thực hiện.
Chương V hướng dẫn chi tiết về trợ cấp thất nghiệp, bao gồm quy trình nộp hồ sơ, mức và thời gian hưởng, các trường hợp tạm dừng, tiếp tục, chấm dứt hưởng, chuyển nơi hưởng và nghĩa vụ thông báo tìm kiếm việc làm.
Chương VI quy định việc hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động, làm rõ điều kiện, mức hỗ trợ và trách nhiệm tổ chức thực hiện.
Chương VII quy định về chi tổ chức và hoạt động bảo hiểm thất nghiệp.
Chương VIII quy định quyền và nghĩa vụ của người lao động; quyền và trách nhiệm của người sử dụng lao động; quyền và trách nhiệm của tổ chức dịch vụ việc làm công; quyền và trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội; quyền và trách nhiệm của Sở Nội vụ, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính.
Chương IX quy định về điều khoản chuyển tiếp, tổ chức thực hiện, hiệu lực thi hành và trách nhiệm thi hành.
Việc ban hành Nghị định trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn bộ máy hành chính cũng nhằm điều chỉnh lại chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan liên quan trong tổ chức thực hiện bảo hiểm thất nghiệp, bảo đảm thông suốt, tránh chồng chéo.
Theo định hướng chung, Nghị định mới không chỉ cụ thể hóa luật mà còn hướng tới đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh số hóa quy trình, sử dụng hiệu quả Quỹ bảo hiểm thất nghiệp. Qua đó, chính sách được kỳ vọng sẽ tiếp cận người lao động nhanh hơn, đúng đối tượng hơn, đồng thời tăng hiệu quả quản trị thị trường lao động trong giai đoạn mới.
