Nghệ An là tỉnh có diện tích đất nông nghiệp lớn, với hơn 1,47 triệu ha, chiếm gần 89,5% diện tích tự nhiên. Trong đó, diện tích đất trồng lúa duy trì khoảng 182.000 ha mỗi năm. Tuy nhiên, sản xuất lúa thời gian qua gặp nhiều thách thức do tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai như lũ lụt, hạn hán, tình trạng thiếu nước tưới diễn ra thường xuyên.
Trước yêu cầu cấp thiết đó, năm 2024, Dự án “Tưới ngập - khô xen kẽ - Giải pháp giảm phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa bền vững” chính thức được triển khai tại Nghệ An. Dự án có sự phối hợp của Tổ chức Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ, Công ty TNHH Green Carbon Japan Vietnam cùng nhiều đơn vị liên quan.
Trong quá trình triển khai, Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An đóng vai trò cầu nối quan trọng, tham mưu UBND tỉnh ban hành các chủ trương, cơ chế nhằm tạo hành lang pháp lý cho các mô hình thí điểm sản xuất lúa giảm phát thải. Đồng thời, Sở xây dựng kế hoạch cụ thể, lồng ghép nội dung vào đề án sản xuất theo từng vụ, từng năm; phối hợp tổ chức các hội thảo, tập huấn để đánh giá hiệu quả và hoàn thiện quy trình thực hiện.
Để đảm bảo triển khai hiệu quả, Sở đã phân công Phòng Quản lý kỹ thuật và Khoa học công nghệ phối hợp với Diễn đàn Thị trường nông nghiệp giám sát quá trình thực hiện dự án.
Ban đầu, việc tiếp cận với các khái niệm như khí metan, tín chỉ carbon hay kỹ thuật tưới “ngập - khô xen kẽ” còn khá mới mẻ đối với nhiều nông dân. Trước thực tế đó, các đơn vị liên quan đã tổ chức nhiều lớp tập huấn, hội thảo nhằm hướng dẫn cụ thể kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (Alternate Wetting and Drying - AWD) – phương pháp quản lý nước tiên tiến giúp giảm đáng kể lượng nước tưới so với cách làm truyền thống.
Theo phương pháp này, ruộng lúa được để khô trong một khoảng thời gian nhất định trước khi tưới lại, giúp cây lúa thích nghi tốt hơn với điều kiện khắc nghiệt, đồng thời tăng khả năng chống chịu hạn.
Sau 2 năm triển khai (2024 - 2025), dự án đã được áp dụng trong 4 vụ sản xuất liên tiếp với tổng diện tích khoảng 19.000 ha tại 40 xã trên địa bàn tỉnh. Năm 2026, mô hình tiếp tục được nhân rộng.
Dù mới ở giai đoạn thí điểm, dự án đã mang lại những kết quả tích cực. Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ giúp tiết kiệm từ 20 - 50% lượng nước tưới, qua đó giảm chi phí và công lao động cho nông dân.
Không chỉ vậy, phương pháp này còn hạn chế môi trường yếm khí trong đất, tạo điều kiện cho bộ rễ lúa phát triển khỏe, cây cứng, giảm nhánh vô hiệu, từ đó nâng cao năng suất. Đặc biệt, lượng phát thải khí metan giảm từ 40 - 60% so với phương pháp tưới ngập truyền thống, góp phần bảo vệ môi trường.
Theo bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, dự án phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh. Việc sản xuất lúa giảm phát thải, tạo tín chỉ carbon thông qua kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ là bước đi quan trọng trong lộ trình chuyển đổi xanh, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Với những kết quả bước đầu khả quan, mô hình này được kỳ vọng sẽ tiếp tục được nhân rộng, góp phần nâng cao giá trị hạt gạo Nghệ An theo hướng bền vững và thân thiện với môi trường./.
