Trong bối cảnh kinh tế đang chuyển dịch mạnh theo hướng xanh hóa và phát triển bền vững, việc thiếu các tiêu chí cụ thể để xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG) đang trở thành điểm nghẽn lớn đối với doanh nghiệp. Trước thực tế đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến cho dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ nhằm thiết lập một khung hướng dẫn chi tiết, tạo nền tảng pháp lý rõ ràng cho quá trình triển khai.
Mục tiêu của dự thảo không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện thể chế, mà còn hướng tới thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để các dự án đủ điều kiện có thể tiếp cận chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm - một trong những công cụ tài chính quan trọng nhằm khuyến khích đầu tư bền vững.
Dù xu hướng phát triển xanh và áp dụng ESG đã trở thành yêu cầu tất yếu, quá trình triển khai trên thực tế vẫn gặp không ít trở ngại. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực tư nhân, đang lúng túng trong việc xác định thế nào là một dự án xanh hay dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn. Điều này phần lớn xuất phát từ việc thiếu các hướng dẫn kỹ thuật cụ thể, khiến việc áp dụng các quy định hiện hành gặp khó khăn.
Một ví dụ điển hình là Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg ban hành ngày 4/7/2025, có hiệu lực từ 2/8/2025, mới chỉ dừng lại ở việc quy định tiêu chí môi trường để xác nhận dự án phục vụ phát hành trái phiếu xanh và cấp tín dụng xanh. Tuy nhiên, văn bản này chưa đưa ra định nghĩa rõ ràng và đầy đủ về tiêu chí xanh cũng như cách thức xác định một dự án xanh trong thực tiễn.
Tương tự, với các dự án kinh tế tuần hoàn, dù khung pháp lý tổng thể đã được đề cập trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Nghị định số 08/2022/NĐ-CP và Quyết định số 222/QĐ-TTg về Kế hoạch hành động quốc gia đến năm 2035, nhưng các tiêu chí kỹ thuật cụ thể để nhận diện dự án vẫn chưa được ban hành. Điều này khiến doanh nghiệp khó triển khai hoặc tiếp cận các chính sách khuyến khích hiện có.
Không chỉ dừng ở vấn đề tiêu chí, cơ chế hỗ trợ đầu tư cũng đang là khoảng trống đáng kể. Dù đã có định hướng về tín dụng xanh và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, nhưng các chính sách hỗ trợ cụ thể cho chủ đầu tư vẫn chưa được thiết kế đầy đủ, khiến động lực chuyển đổi chưa thực sự rõ nét.
Chính vì vậy, việc xây dựng một quyết định hướng dẫn chi tiết về xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng ESG được đánh giá là cần thiết và cấp bách. Theo dự thảo, hệ thống tiêu chí sẽ được thiết kế theo hướng đồng bộ với quy định hiện hành, đồng thời tiệm cận thông lệ quốc tế để đảm bảo tính khả thi và minh bạch.
Đáng chú ý, dự thảo phân loại dự án tuần hoàn thành ba nhóm cụ thể. Thứ nhất là dự án thiết kế tuần hoàn, tập trung vào việc giảm khai thác tài nguyên không tái tạo, tối ưu hóa sử dụng nguyên liệu và tiết kiệm năng lượng ngay từ khâu thiết kế, sản xuất. Thứ hai là dự án sử dụng tuần hoàn, khuyến khích các hoạt động như tái sử dụng, sửa chữa, tân trang hoặc chia sẻ sản phẩm nhằm kéo dài vòng đời sử dụng. Thứ ba là dự án phục hồi tài nguyên, hướng đến xử lý, tái chế chất thải và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.
Bên cạnh đó, danh mục dự án được xem xét cũng được mở rộng trên 8 lĩnh vực trọng điểm, bao gồm nông - lâm - thủy sản, năng lượng, khoáng sản, công nghiệp chế biến - chế tạo, xây dựng, giao thông, dịch vụ thương mại - logistics và các khu công nghiệp, đô thị tập trung. Mỗi lĩnh vực đều gắn với các yêu cầu kỹ thuật cụ thể nhằm đảm bảo tính đồng nhất trong đánh giá.
Một điểm nhấn quan trọng khác của dự thảo là việc đưa vào khung tiêu chuẩn ESG với 52 tiêu chí cụ thể. Tùy theo quy mô, doanh nghiệp sẽ phải đáp ứng mức tối thiểu khác nhau. Cụ thể, doanh nghiệp siêu nhỏ cần đảm bảo ít nhất 7/52 tiêu chí, doanh nghiệp nhỏ là 10/52 tiêu chí và doanh nghiệp vừa là 12/52 tiêu chí. Hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh phải đáp ứng tối thiểu 4/52 tiêu chí, trong khi các doanh nghiệp còn lại cần đạt ít nhất 40/52 tiêu chí hoặc được khuyến khích áp dụng đầy đủ trong báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn mực quốc tế.
Việc thiết lập một hệ thống tiêu chí rõ ràng, chi tiết không chỉ giúp doanh nghiệp định hướng đầu tư mà còn góp phần tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, thúc đẩy dòng vốn vào các lĩnh vực bền vững. Khi các “rào cản kỹ thuật” được tháo gỡ, kỳ vọng quá trình chuyển đổi sang kinh tế xanh và tuần hoàn tại Việt Nam sẽ diễn ra nhanh hơn, hiệu quả hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong dài hạn.
