Việc chuẩn bị đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam vừa ghi nhận một điều chỉnh quan trọng khi Bộ Xây dựng quyết định giao Ban Quản lý dự án Thăng Long đảm nhiệm vai trò chủ đầu tư lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, thay cho Ban Quản lý dự án Đường sắt như trước đây. Sự thay đổi này được xem là bước đi nhằm tái cơ cấu nhiệm vụ, bảo đảm tiến độ và chất lượng công tác chuẩn bị cho một trong những dự án hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay.
Theo quyết định của Bộ Xây dựng, toàn bộ hồ sơ, tài liệu, dữ liệu tài chính cùng các kết quả nghiên cứu liên quan đến dự án đã được chuyển giao đầy đủ sang Ban Quản lý dự án Thăng Long. Song song với đó, các địa phương có tuyến đường sắt đi qua cũng đã được thông báo về việc thay đổi đầu mối phụ trách, qua đó thống nhất lại cơ chế phối hợp trong giai đoạn lập báo cáo khả thi. Bộ Xây dựng đề nghị các tỉnh, thành rà soát và điều chỉnh thành phần Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng cũng như tổ giúp việc tại địa phương, bảo đảm sự đồng bộ trong quá trình triển khai các bước tiếp theo.
Việc điều chuyển nhiệm vụ được lý giải là nhằm giảm áp lực cho Ban Quản lý dự án Đường sắt, trong bối cảnh đơn vị này đang cùng lúc đảm nhận nhiều dự án quan trọng khác. Cụ thể, Ban Quản lý dự án Đường sắt hiện được giao lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cho các tuyến Hà Nội - Đồng Đăng, Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, cũng như tuyến vành đai phía Đông Hà Nội đoạn Ngọc Hồi - Lạc Đạo. Việc phân bổ lại đầu việc được kỳ vọng sẽ giúp các đơn vị tập trung nguồn lực, tránh dàn trải, qua đó nâng cao hiệu quả chuẩn bị đầu tư.
Trước đó, ngay từ đầu tháng 1, Bộ Xây dựng đã thành lập Ban Chỉ đạo triển khai Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam cùng các tổ chuyên môn và tổ chuyên gia phục vụ công tác nghiên cứu, chuẩn bị và triển khai. Ban Chỉ đạo gồm 18 thành viên, do Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh làm Trưởng ban. Đây được xem là bộ máy điều phối then chốt, có nhiệm vụ định hướng chiến lược, tháo gỡ các vướng mắc lớn và bảo đảm sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong suốt quá trình chuẩn bị và triển khai dự án.
Về tiến độ, Chính phủ đã đặt ra yêu cầu cụ thể đối với Bộ Xây dựng trong việc lựa chọn tư vấn quốc tế lập Báo cáo nghiên cứu khả thi. Theo đó, công tác lựa chọn tư vấn phải hoàn thành trong tháng 1 và kết quả báo cáo Chính phủ trước ngày 15/1/2026.
Không chỉ dừng ở việc thuê tư vấn, Bộ Xây dựng còn được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Ngoại giao cùng các cơ quan liên quan để rà soát hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn trong nước và quốc tế. Quá trình này bao gồm việc nghiên cứu kinh nghiệm triển khai đường sắt tốc độ cao của các quốc gia đi trước, đồng thời đối chiếu với điều kiện kinh tế - kỹ thuật và thực tiễn của Việt Nam nhằm lựa chọn công nghệ phù hợp, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả lâu dài.
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam được xác định là công trình hạ tầng chiến lược quốc gia, có quy mô đặc biệt lớn. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, tương đương 67 tỷ USD. Tuyến đường sắt có chiều dài 1.541 km, bắt đầu từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) và kết thúc tại ga Thủ Thiêm (TP HCM), đi qua địa phận 20 tỉnh, thành phố. Theo phương án đề xuất, tuyến được thiết kế đường đôi, khổ ray tiêu chuẩn 1.435 mm, tốc độ thiết kế lên tới 350 km/h.
Trên toàn tuyến dự kiến bố trí 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa, đáp ứng nhu cầu vận tải hành khách tốc độ cao đồng thời từng bước tham gia vận chuyển hàng hóa phù hợp. Khi hoàn thành, tuyến đường sắt này không chỉ rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa hai đầu đất nước, mà còn tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy liên kết vùng và tái cấu trúc hệ thống giao thông quốc gia theo hướng hiện đại, bền vững.
Việc chuyển giao đơn vị lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, cùng với việc kiện toàn bộ máy chỉ đạo và đặt ra các mốc tiến độ cụ thể, cho thấy dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị với quyết tâm cao. Đây được xem là tiền đề quan trọng để dự án sớm được hiện thực hóa, đáp ứng kỳ vọng về một trục giao thông xương sống mới cho đất nước trong tương lai.
