Hơn 445 tỷ USD hàng hóa luân chuyển, cán cân thương mại vẫn nghiêng về nhập siêu

Xuất khẩu tăng tốc nhờ nhóm công nghiệp chế biến

Bất chấp những biến động của kinh tế toàn cầu, hoạt động thương mại hàng hóa của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026 vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ. Theo số liệu từ cơ quan thống kê và hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh sự phục hồi tích cực của sản xuất, thương mại và các hoạt động xuất khẩu.

Trong cơ cấu thương mại, xuất khẩu tiếp tục là động lực quan trọng của nền kinh tế. Tính chung 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng trong tháng 5, xuất khẩu đạt 46,93 tỷ USD, tăng 2,1% so với tháng trước và tăng 18% so với cùng kỳ năm ngoái.

Động lực chính của tăng trưởng xuất khẩu tiếp tục đến từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Khối này mang về 172,16 tỷ USD trong 5 tháng, tăng 24,7% và chiếm gần 80% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp trong nước đạt 43,5 tỷ USD, tăng 2,5%, tương đương hơn 20% tổng kim ngạch.

Nhìn vào cơ cấu hàng hóa, nhóm công nghiệp chế biến tiếp tục đóng vai trò chủ lực với giá trị xuất khẩu đạt 193,71 tỷ USD, chiếm tới 89,8% tổng kim ngạch. Các nhóm hàng nông, lâm sản đạt 15,79 tỷ USD; thủy sản đạt 4,67 tỷ USD, trong khi nhóm nhiên liệu và khoáng sản chỉ đóng góp khoảng 1,49 tỷ USD.

Đáng chú ý, trong 5 tháng đầu năm đã có 26 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, trong đó 7 mặt hàng vượt mốc 10 tỷ USD, chiếm gần 70% tổng giá trị xuất khẩu. Điều này cho thấy sự tập trung ngày càng rõ nét vào các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực.

Dữ liệu của cơ quan hải quan cũng cho thấy bức tranh tích cực trong nửa cuối tháng 5. Kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 25,88 tỷ USD, tăng 6,4% so với kỳ trước. Nổi bật nhất là nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với giá trị khoảng 7,35 tỷ USD, tăng hơn 18%. Bên cạnh đó, xuất khẩu điện thoại và linh kiện tăng gần 22%, còn máy móc, thiết bị và dụng cụ phụ tùng tăng trên 11%.

Nhóm ngành truyền thống cũng ghi nhận kết quả khả quan. Dệt may đạt khoảng 1,79 tỷ USD trong kỳ, tăng hơn 5%, trong khi giày dép đạt khoảng 1,13 tỷ USD. Ngược lại, nhóm năng lượng suy giảm mạnh khi xuất khẩu dầu thô giảm hơn 81% và xăng dầu giảm trên 21%, làm hạn chế phần nào tốc độ tăng trưởng chung. Diễn biến này cho thấy nhu cầu từ các thị trường nhập khẩu đang dần cải thiện, đặc biệt đối với các sản phẩm công nghệ, điện tử và hàng hóa phục vụ sản xuất công nghiệp.

Nhập khẩu tăng mạnh, cán cân thương mại vẫn nhập siêu

Ở chiều ngược lại, nhu cầu nhập khẩu phục vụ sản xuất tiếp tục tăng nhanh hơn xuất khẩu. Trong tháng 5, kim ngạch nhập khẩu đạt 52,14 tỷ USD, tăng 4,3% so với tháng trước và tăng tới 33,8% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 5 tháng đầu năm, nhập khẩu đạt 229,46 tỷ USD, tăng 30,8%. Trong đó, khu vực doanh nghiệp trong nước nhập khẩu 64,26 tỷ USD, tăng 22,7%, còn khu vực FDI đạt 165,2 tỷ USD, tăng 34,3%.

Cơ cấu nhập khẩu cho thấy phần lớn hàng hóa được đưa vào phục vụ sản xuất. Nhóm tư liệu sản xuất đạt 215,99 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Riêng nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng chiếm 55,7%, còn nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu chiếm 38,4%. Nhóm hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%.

Trong nửa cuối tháng 5, nhập khẩu đạt khoảng 25,43 tỷ USD, tăng gần 5% so với kỳ trước. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục là mặt hàng nhập khẩu lớn nhất với giá trị khoảng 10,63 tỷ USD. Đáng chú ý, nhập khẩu điện thoại và linh kiện tăng hơn 41%, trong khi máy móc, thiết bị và phụ tùng tăng trên 10%, phản ánh xu hướng mở rộng sản xuất và đầu tư công nghệ của doanh nghiệp.

Một số nhóm nguyên liệu đầu vào cũng tăng mạnh. Nhập khẩu đậu tương tăng gần 170%, cho thấy nhu cầu phục vụ ngành chăn nuôi và sản xuất nhiên liệu sinh học đang gia tăng. Trong khi đó, nhập khẩu xăng dầu giảm hơn 32% và khí đốt hóa lỏng giảm trên 63%, phản ánh sự điều chỉnh trong cơ cấu tiêu thụ năng lượng.

Về thị trường, Hoa Kỳ tiếp tục là đối tác xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 69,6 tỷ USD. Ngược lại, Trung Quốc vẫn là nguồn cung hàng hóa lớn nhất với kim ngạch nhập khẩu đạt 92,6 tỷ USD. Trong 5 tháng đầu năm, Việt Nam xuất siêu 60,4 tỷ USD sang Hoa Kỳ và 18,1 tỷ USD sang EU. Tuy nhiên, nhập siêu từ Trung Quốc lên tới 62,5 tỷ USD, từ Hàn Quốc 21,1 tỷ USD và từ ASEAN khoảng 8,6 tỷ USD.

Mặc dù cán cân thương mại trong nửa cuối tháng 5 đã đảo chiều sang xuất siêu khoảng 446,7 triệu USD nhờ xuất khẩu tăng nhanh hơn nhập khẩu, bức tranh tổng thể của 5 tháng đầu năm vẫn ghi nhận mức nhập siêu 13,8 tỷ USD. Trong đó, khu vực doanh nghiệp trong nước nhập siêu 20,76 tỷ USD, còn khu vực FDI xuất siêu gần 7 tỷ USD.

Những con số này cho thấy hoạt động thương mại của Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào khu vực đầu tư nước ngoài cũng như nguồn nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do được xem là những yếu tố then chốt để cải thiện chất lượng tăng trưởng xuất nhập khẩu trong thời gian tới.