Độc đáo “Lễ đón tiếng sấm” của một dân tộc chỉ có hơn 400 người

UBND xã Nga My đã tổ chức lễ đón nhận Chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với “Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu”, đồng thời kỷ niệm 20 năm thành lập bản Văng Môn – nơi sinh sống tập trung đông nhất của đồng bào Ơ Đu tại Nghệ An.

Người Ơ Đu là một trong 5 dân tộc ít người nhất Việt Nam, với dân số chỉ hơn 400 người và hiện chỉ cư trú duy nhất tại tỉnh Nghệ An. Dù cộng đồng dân cư ít ỏi, người Ơ Đu vẫn lưu giữ được nhiều giá trị văn hóa truyền thống độc đáo, trong đó có Lễ đón tiếng sấm đầu năm (Lễ Chăm Phtrong).

Đối với đồng bào Ơ Đu, tiếng sấm đầu tiên trong năm mang ý nghĩa linh thiêng, được xem là tín hiệu của đất trời chuyển mùa và mở đầu năm mới. Thần sấm được coi là vị thần tối cao bảo hộ mùa màng, cuộc sống và sự bình yên của cộng đồng dân bản. Vì vậy, lễ đón tiếng sấm được xem là cái Tết lớn nhất trong năm của người Ơ Đu, thường kéo dài từ 3 đến 5 ngày với nhiều nghi thức và hoạt động văn hóa đặc sắc.

Theo phong tục, ngay sau khi nghe tiếng sấm đầu tiên, sáng hôm sau người dân trong bản sẽ mang các vật dụng sinh hoạt như nồi niêu, mâm bát, dao, gùi… ra suối Nậm Ngân để thực hiện nghi thức “rửa xui”. Đồng bào tin rằng dòng nước ở “suối thiêng” sẽ cuốn trôi những điều không may của năm cũ, mang lại may mắn và bình an cho năm mới.

Không chỉ rửa đồ dùng, người dân còn rửa mặt, chân tay, vuốt nước lên tóc để cầu mong sức khỏe, tinh thần tươi mới. Phụ nữ rửa trứng gà bằng nước suối với ước vọng sinh sôi, phát triển; đàn ông lội ngược dòng nước để cầu sức khỏe dẻo dai, thuận lợi trong lao động và đi rừng.

Sau nghi thức tại suối thiêng, dân bản tập trung thực hiện các lễ cúng đầu năm gồm lễ cúng bản, cúng thần sấm, cúng tổ tiên và cúng vía cho dân bản. Kết thúc phần nghi lễ, thầy mo và các già làng nâng chén rượu chúc phúc cho mọi người. Người dân cũng thực hiện nghi thức buộc chỉ đen vào cổ tay cho nhau với ý nghĩa cầu mong sức khỏe, bình an.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa tập quán xã hội và tín ngưỡng “Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu” tại xã Nga My vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2192/QĐ-BVHTTDL.

Theo già làng Lo Văn Cường ở bản Văng Môn, từ xa xưa khi chưa có lịch tính thời gian, tổ tiên người Ơ Đu sinh sống dọc hai bên sông Nậm Nơn – thượng nguồn sông Lam – đã lấy tiếng sấm làm dấu mốc bắt đầu năm mới. Trải qua hàng trăm năm, nghi lễ này vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ và trở thành nét văn hóa tâm linh đặc sắc của cộng đồng.

Việc “Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu” được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học của nghi lễ truyền thống này mà còn góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa độc đáo của một trong những dân tộc ít người nhất Việt Nam giữa dòng chảy hiện đại./