Tháo gỡ rào cản gia nhập thị trường cho hộ kinh doanh
Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 diễn ra chiều 6/10, đại diện Bộ Tài chính đã thông tin về định hướng hoàn thiện chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, với nhiều cơ chế được thiết kế nhằm giảm chi phí và nghĩa vụ tuân thủ trong giai đoạn đầu hoạt động.
Theo bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, dự thảo không chỉ kế thừa các chính sách tư vấn, đào tạo và hướng dẫn thủ tục chuyển đổi mà còn bổ sung những hỗ trợ trực tiếp để doanh nghiệp mới hình thành có điều kiện ổn định hoạt động, từng bước mở rộng sản xuất, kinh doanh.
Cụ thể, thời gian cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp được đề xuất rút ngắn xuống còn 1 ngày làm việc. Cùng với đó, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh có thể được miễn một số khoản phí, lệ phí ban đầu và tiếp cận các chương trình hỗ trợ phần mềm, nền tảng số, dịch vụ kế toán.
Trong 36 tháng đầu sau chuyển đổi, doanh nghiệp dự kiến được áp dụng chế độ thuế, kế toán, biểu mẫu và báo cáo theo hướng tối giản. Đây là khoảng thời gian có ý nghĩa đối với các cơ sở kinh doanh vốn quen với phương thức quản lý gọn nhẹ, chưa có bộ phận chuyên trách về tài chính, kế toán hoặc quản trị doanh nghiệp.
Việc chuyển sang mô hình doanh nghiệp thường kéo theo yêu cầu cao hơn về tổ chức quản lý, thực hiện nghĩa vụ thuế và lưu trữ hồ sơ. Do đó, đơn giản hóa thủ tục và hỗ trợ nghiệp vụ được kỳ vọng giúp giảm áp lực chi phí, hạn chế những khó khăn phát sinh khi hộ kinh doanh bắt đầu hoạt động theo khuôn khổ pháp lý mới.
Một điểm mới khác trong dự thảo là cơ chế quản trị dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ. Theo đề xuất, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do một cá nhân làm chủ, nếu đáp ứng điều kiện về quy mô doanh nghiệp siêu nhỏ, có thể không bắt buộc phải có Chủ tịch công ty và kế toán trưởng. Việc tổ chức công tác kế toán cũng được định hướng theo hướng phù hợp với đặc điểm hoạt động và quy mô thực tế.
Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải duy trì bộ máy quản trị cồng kềnh ngay từ khi mới thành lập, trong khi doanh thu và nguồn lực còn hạn chế. Với những cơ sở kinh doanh có quy mô nhỏ, việc giảm bớt chi phí nhân sự và thủ tục hành chính có thể tạo thêm dư địa để tập trung nguồn lực cho hoạt động kinh doanh cốt lõi.
Bên cạnh hỗ trợ thủ tục và quản trị, dự thảo còn đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Chính sách này, nếu được thông qua và triển khai theo quy định cụ thể, sẽ bổ sung động lực tài chính cho các cơ sở kinh doanh cân nhắc thay đổi mô hình hoạt động.
Mở rộng cơ hội tiếp cận chính sách thuế và nguồn lực phát triển
Liên quan đến phương pháp tính thuế, Bộ Tài chính cho biết hộ kinh doanh muốn áp dụng cơ chế khấu trừ thuế giá trị gia tăng cần xem xét chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp theo quy định. Đây cũng là một trong những vấn đề được quan tâm khi các hộ kinh doanh phát triển đến quy mô doanh thu lớn hơn và có nhu cầu tổ chức hoạt động chuyên nghiệp.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết Bộ đang cố gắng tạo điều kiện thuận lợi để hộ kinh doanh thực hiện các quy định pháp luật về thuế. Đối với những hộ đã phát triển đủ lớn và nhận thấy việc chuyển đổi đem lại lợi ích tốt hơn, việc kết hợp thay đổi mô hình với các chính sách hỗ trợ sẽ tạo thêm điều kiện để quá trình này diễn ra thuận lợi. “Đây là hướng mà Bộ Tài chính ủng hộ. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ các hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi lên doanh nghiệp”, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết.
Không chỉ dừng lại ở nhóm hộ kinh doanh chuyển đổi, dự thảo Luật còn đề xuất điều chỉnh chính sách tính thuế theo hướng đơn giản hóa nghĩa vụ thực hiện. Theo nội dung được Bộ Tài chính thông tin, ngưỡng doanh thu đến 10 tỷ đồng có thể được áp dụng để hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản, theo cách tính thuế suất nhân với doanh thu.
Chính sách này được định hướng có thể triển khai ngay khi Luật có hiệu lực. Theo tính toán được đưa ra tại họp báo, khoảng 99,86% hộ, cá nhân kinh doanh và 81% doanh nghiệp có thể áp dụng thủ tục nộp thuế đơn giản theo cơ chế đề xuất.
Các nội dung trên hiện nằm trong định hướng xây dựng chính sách, cần được phân biệt với quy định đã có hiệu lực. Phạm vi đối tượng, điều kiện hưởng ưu đãi và thời điểm thực hiện sẽ phụ thuộc vào nội dung pháp luật được ban hành chính thức.
Theo bà Trịnh Thị Hương, định hướng xuyên suốt của dự thảo là chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang tập trung vào nhu cầu thực tế và từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Chính sách được thiết kế theo lộ trình, từ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, doanh nghiệp siêu nhỏ phát triển thành doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp nhỏ tiến lên quy mô vừa và doanh nghiệp vừa có cơ hội mở rộng thành doanh nghiệp lớn.
Theo đó, hiệu quả hỗ trợ không chỉ được đánh giá bằng số lượng doanh nghiệp thụ hưởng mà còn thông qua khả năng phát triển, nâng cao năng suất và hấp thụ nguồn lực sau khi nhận hỗ trợ. Công tác quản lý cũng được định hướng chuyển từ chú trọng quy trình, thủ tục sang sử dụng dữ liệu, kết quả thực hiện và trách nhiệm giải trình, đồng thời đẩy mạnh số hóa việc tiếp nhận, xử lý và theo dõi chính sách.
Một thay đổi quan trọng khác là vai trò của Nhà nước trong phát triển doanh nghiệp. Thay vì trực tiếp cung cấp mọi hình thức hỗ trợ, cơ quan quản lý hướng tới xây dựng hệ sinh thái kết nối chuyên gia, đơn vị tư vấn, cơ sở ươm tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo, trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư, hiệp hội và doanh nghiệp lớn. Doanh nghiệp sẽ có thêm quyền chủ động lựa chọn nội dung cũng như đơn vị hỗ trợ phù hợp với nhu cầu. Các phương thức như phiếu hỗ trợ doanh nghiệp, đặt hàng và giao nhiệm vụ được định hướng sử dụng để gắn nguồn lực công với nhu cầu thực tế của thị trường.
Về phạm vi ưu tiên, dự thảo dự kiến duy trì nhóm hỗ trợ chung nhằm tháo gỡ những khó khăn về vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường; đồng thời tập trung nguồn lực cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị, doanh nghiệp kinh doanh bền vững và doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh.
Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng đặt ra yêu cầu nâng cao vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, việc giảm chi phí gia nhập thị trường và đơn giản hóa nghĩa vụ tuân thủ được kỳ vọng tạo thêm động lực để các hộ kinh doanh phát triển theo hướng bài bản hơn. Tuy nhiên, hiệu quả chính sách sẽ phụ thuộc vào tính khả thi của các quy định, khả năng tiếp cận hỗ trợ và mức độ phù hợp giữa ưu đãi với nhu cầu của từng nhóm doanh nghiệp.
Về dài hạn, việc chuyển đổi không chỉ nhằm thay đổi hình thức pháp lý mà còn hướng tới nâng cao năng lực quản trị, mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và thị trường. Nếu được thiết kế và triển khai hiệu quả, các cơ chế hỗ trợ mới có thể giúp hộ kinh doanh giảm bớt rào cản khi chuyển đổi, đồng thời tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển ổn định và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của nền kinh tế.
