Hộ kinh doanh cần thêm thời gian thích ứng với chính sách thuế mới

Hộ kinh doanh chịu sức ép kép từ thị trường và yêu cầu tuân thủ

Hộ kinh doanh đang giữ vị trí quan trọng trong hệ thống phân phối và tạo sinh kế cho một bộ phận lớn người dân. Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, khu vực này hiện sử dụng khoảng 10 triệu lao động, trong đó 96,7% hộ được khảo sát cho biết nguồn thu từ hoạt động kinh doanh là thu nhập chính của gia đình.

Không chỉ trực tiếp cung ứng hàng hóa, dịch vụ tới người tiêu dùng, hộ kinh doanh còn là mắt xích phân phối của nhiều doanh nghiệp và tập đoàn, trải rộng từ đô thị đến khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Ông Đậu Anh Tuấn ví đây như “hệ thống dẫn máu” của nền kinh tế, bởi khi hộ kinh doanh suy giảm hoạt động, doanh thu bán lẻ của nhiều doanh nghiệp cũng có thể bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, bức tranh kinh doanh hiện nay đang cho thấy nhiều dấu hiệu đáng lưu ý. Khảo sát của VCCI hồi tháng 4/2026 với hơn 1.000 hộ tại ba thành phố lớn cho thấy 81,5% hộ bị giảm doanh thu. Trong số này, 33% dự kiến thu hẹp hoặc tạm ngừng hoạt động, còn tỷ lệ có kế hoạch mở rộng chỉ ở mức 1,8%.

Sức ép đến từ nhiều phía, gồm sức mua yếu, sự cạnh tranh của hệ thống siêu thị, thương mại điện tử, hàng nhập khẩu và những thay đổi trong phương thức quản lý thuế. Việc bãi bỏ thuế khoán từ năm 2026, cùng yêu cầu sử dụng hóa đơn điện tử và kết nối máy tính tiền đối với hộ có doanh thu trên 1 tỷ đồng theo Nghị định số 70/2025/NĐ-CP, đang buộc nhiều hộ vốn quen với cách kinh doanh truyền thống phải thay đổi.

Ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), cho biết cả nước có trên 5 triệu hộ kinh doanh. Đây là lực lượng có tính linh hoạt, khả năng thích nghi cao và tham gia vào nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Tuy nhiên, số lượng lớn và quy mô nhỏ khiến khu vực này nhạy cảm trước những thay đổi chính sách.

Theo ông Bùi Anh Tuấn, một quy định có thể không tạo ra tác động quá lớn đối với doanh nghiệp quy mô lớn nhưng khi áp dụng cho hàng triệu hộ kinh doanh lại có thể trở thành áp lực đáng kể. Vì vậy, chính sách cần được tính toán thận trọng để tránh tạo ra những “cú sốc” trong quá trình chuyển đổi.

Thực tế, vấn đề không nằm ở việc hộ kinh doanh không muốn tuân thủ. Điều khiến nhiều người lo ngại là khả năng thực hiện đúng các yêu cầu mới khi cùng lúc phải tiếp cận nhiều quy định về thuế, hóa đơn, kế toán và công nghệ.

Đơn giản hóa thủ tục để chi phí không trở thành rào cản

Tại hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 21/8/2026 tại Hà Nội, chi phí tuân thủ được xác định là một trong những điểm cần tháo gỡ để chính sách mới đi vào thực tế.

Ông Trần Văn Quân, Chủ tịch Công ty TNHH Tư vấn Việt Nam Laws, dẫn trường hợp một hộ kinh doanh điện thoại trên sàn thương mại điện tử có doanh thu khoảng 1,5 tỷ đồng/năm nhưng phải chi hơn 20 triệu đồng mỗi năm cho gói hóa đơn điện tử. Với những hộ có lượng giao dịch lớn, khoản chi này có thể trở thành gánh nặng đáng kể.

Từ đó, ông Quân đề xuất nghiên cứu cho phép hộ kinh doanh sử dụng bảng kê trong trường hợp người mua là người tiêu dùng cuối cùng, thay vì phải phát hành hóa đơn riêng cho từng giao dịch. Theo ông, cách làm này có thể giảm chi phí tuân thủ mà không ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế.

Ông Đậu Anh Tuấn cũng cho rằng chi phí hóa đơn cần được quan tâm, nhất là với những hộ có tỷ suất lợi nhuận thấp. Khi chi phí tuân thủ tăng, hiệu quả kinh doanh sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.

Bên cạnh hóa đơn, ông Trần Văn Quân đề xuất cải thiện việc liên thông dữ liệu giữa các cơ quan. Theo đó, mã định danh cá nhân có thể được sử dụng để kết nối thông tin về thuế, tiền lương, bảo hiểm xã hội và các dữ liệu liên quan. Việc này sẽ giúp giảm những loại chứng từ không cần thiết, đồng thời hạn chế nhân lực và nguy cơ sai sót.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng hộ kinh doanh cần có đủ thời gian để thích nghi với phương thức quản lý mới. Bà đề xuất miễn xử phạt vi phạm hành chính trong hai năm đầu đối với hộ chuyển từ thuế khoán sang kê khai. Theo bà, phương án này không đồng nghĩa với miễn nghĩa vụ thuế, bởi hộ kinh doanh vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về số thuế phải nộp và tiền chậm nộp theo quy định.

“Để chính sách đi vào cuộc sống, cần tập trung giảm chi phí tuân thủ thay vì chỉ đặt thêm yêu cầu”, bà Hà cho hay.

Hội Tư vấn thuế Việt Nam cũng đề nghị nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập lên mức tương đương doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực thương mại. Với giao dịch trên các nền tảng số đã thực hiện khấu trừ, nộp thay thuế và cung cấp đầy đủ dữ liệu cho cơ quan thuế, Hội kiến nghị nghiên cứu miễn trách nhiệm xuất hóa đơn riêng cho từng giao dịch.

Đối với nhóm hộ vừa vượt ngưỡng doanh thu chịu thuế, chính sách hỗ trợ cũng cần được thiết kế phù hợp. Một trong những đề xuất được đưa ra là nghiên cứu cơ chế không chịu thuế GTGT đối với 1 tỷ đồng doanh thu đầu tiên của các hộ đã vượt ngưỡng.

Ở góc độ quản lý, bà Cao Thị Thanh Lan, Cục Quản lý, Giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính), cho biết ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng đã được nâng lên 1 tỷ đồng theo Nghị định số 141/2026/NĐ-CP, áp dụng từ ngày 01/01/2026.

Hiện có khoảng 2,7 triệu hộ và cá nhân đang nộp thuế. Trong đó, 96,23% có doanh thu dưới 1 tỷ đồng; 2,84% từ 1-3 tỷ đồng; 0,73% từ 3-10 tỷ đồng và 0,14% trên 10 tỷ đồng. Bộ Tài chính đang nghiên cứu nâng ngưỡng lựa chọn phương pháp thuế đơn giản từ 1-3 tỷ đồng lên 3-10 tỷ đồng/năm.

Theo bà Cao Thị Thanh Lan, phương án này có thể giúp giảm thời gian, thủ tục và chi phí liên quan đến thuế, kế toán, hóa đơn; đồng thời chuyển từ 4 sổ kế toán xuống 1 sổ, không yêu cầu hạch toán chi phí đầu vào, qua đó hạn chế sai sót và tạo điều kiện để hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.

Cùng với cải cách thuế, bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), cho biết Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội đã đặt ra nhiều nhóm giải pháp về cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, hỗ trợ tài chính, tín dụng, khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Đáng chú ý, doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ được hỗ trợ tiếp cận miễn phí phần mềm kế toán, phần mềm số dùng chung và các chương trình đào tạo về quản trị doanh nghiệp, quản trị thuế, kế toán và nhân lực. Cách thức hỗ trợ cũng được định hướng chuyển sang mô hình dựa trên nhu cầu, thông qua “Voucher” và số hóa quá trình xét chọn.

TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng CIEM, cho rằng cải cách đối với hộ kinh doanh không nên chỉ tập trung vào việc điều chỉnh ngưỡng thuế. Quan trọng hơn là thay đổi cách nhìn về khu vực này. Theo ông, hộ kinh doanh là một hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh hợp pháp, không phải mô hình “quá độ” hay “doanh nghiệp chưa chín” cần xóa bỏ. Việc chuyển đổi cũng không nên dựa vào chỉ tiêu, mệnh lệnh hành chính hay sức ép thanh tra, kiểm tra.

“Lực hút” thay vì “lực đẩy”mới là cách tạo chuyển đổi thực chất. Người dân sẽ tự lựa chọn mô hình doanh nghiệp khi lợi ích nhận được lớn hơn chi phí và rủi ro tuân thủ. Vì vậy, Nhà nước cần làm cho việc trở thành doanh nghiệp an toàn hơn, chi phí thấp hơn và thuận lợi hơn trong tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ và thị trường.

Về dài hạn, dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa dự kiến dành nhóm chính sách riêng cho quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh, tập trung vào việc giảm chi phí tuân thủ khi chuyển đổi và vận hành. Cùng với đó là nghiên cứu mô hình công ty TNHH một thành viên dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ do một cá nhân làm chủ, với bộ máy quản trị và phương pháp tính thuế đơn giản.

Những đề xuất tại hội thảo cho thấy cải cách đối với hộ kinh doanh cần được triển khai đồng thời ở cả chính sách thuế, thủ tục hành chính, hóa đơn, kế toán và số hóa. Khi các yêu cầu được thiết kế đơn giản hơn, chi phí thấp hơn và có thời gian thích ứng phù hợp, hộ kinh doanh sẽ có thêm điều kiện duy trì hoạt động, đầu tư và mở rộng quy mô.

Trong mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng từ 10% trở lên, việc tháo gỡ các điểm nghẽn đối với khu vực đang tạo sinh kế cho khoảng 10 triệu lao động không chỉ có ý nghĩa về thuế. Đây còn là cách khơi thông sức mua, bán lẻ, phân phối hàng hóa và tạo thêm động lực cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững.