Với hệ thống đảo phong phú, cảnh quan thiên nhiên độc đáo, giá trị sinh thái nổi bật cùng hạ tầng ngày càng hoàn thiện, Cát Hải được xem là điểm nhấn quan trọng trong bức tranh du lịch Hải Phòng hiện đại. Nằm ở phía Đông Nam thành phố Hải Phòng, Đặc khu Cát Hải bao gồm đảo Cát Hải, quần đảo Cát Bà và quần đảo Long Châu. Đây là khu vực sở hữu hàng trăm hòn đảo lớn nhỏ giữa vùng biển Đông Bắc Việt Nam. Riêng quần đảo Cát Bà có khoảng 366 đảo lớn nhỏ, tạo nên một quần thể thiên nhiên kỳ vĩ với núi đá vôi, rừng nguyên sinh, bãi biển, hang động và các vịnh biển xanh ngọc bích.
Lợi thế nổi bật nhất của Đặc khu Cát Hải chính là giá trị di sản thiên nhiên đặc biệt. Năm 2004, quần đảo Cát Bà được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới. Đến năm 2023, quần thể Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà tiếp tục được UNESCO ghi danh là Di sản Thiên nhiên Thế giới. Đây là di sản liên tỉnh đầu tiên của Việt Nam, khẳng định giá trị toàn cầu về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học và cảnh quan thiên nhiên.
Sự kết hợp hài hòa giữa rừng và biển đã tạo cho Cát Hải những sản phẩm du lịch độc đáo mà ít nơi nào có được. Du khách có thể khám phá những bãi tắm nổi tiếng như Cát Cò 1, Cát Cò 2, Cát Cò 3; chèo kayak giữa các đảo đá vôi trên vịnh Lan Hạ; tham quan làng chài cổ Việt Hải; hoặc trekking xuyên rừng tại Vườn quốc gia Cát Bà. Những trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên đang trở thành xu hướng du lịch được nhiều du khách trong và ngoài nước yêu thích.
Một trong những yếu tố làm nên sức hấp dẫn của Đặc khu Cát Hải là hệ sinh thái đa dạng và quý hiếm. Vườn quốc gia Cát Bà là nơi sinh sống của hàng nghìn loài động thực vật, trong đó có nhiều loài đặc hữu. Đặc biệt, voọc Cát Bà hay còn gọi là voọc đầu trắng là một trong những loài linh trưởng quý hiếm nhất thế giới, chỉ còn số lượng rất nhỏ trong tự nhiên. Việc bảo tồn thành công loài động vật này đã góp phần nâng cao vị thế của Cát Bà trên bản đồ du lịch sinh thái quốc tế.
Bên cạnh du lịch sinh thái, Cát Hải còn có tiềm năng lớn trong phát triển du lịch nghỉ dưỡng cao cấp. Những năm gần đây, nhiều dự án du lịch hiện đại được đầu tư tại Cát Bà, tạo nên diện mạo mới cho vùng đảo. Hệ thống khách sạn, khu nghỉ dưỡng, dịch vụ vận chuyển và các sản phẩm vui chơi giải trí ngày càng được nâng cấp, đáp ứng nhu cầu của du khách trong nước và quốc tế. Điều này giúp kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của khách du lịch.
Hạ tầng giao thông phát triển mạnh mẽ cũng là động lực quan trọng giúp Cát Hải bứt phá. Việc đưa vào sử dụng cầu vượt biển Tân Vũ - Lạch Huyện, tuyến cáp treo Cát Hải - Phù Long cùng hệ thống cảng biển hiện đại đã rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển từ trung tâm Hải Phòng và các tỉnh lân cận đến Cát Bà. Nhờ đó, lượng khách du lịch đến khu vực này liên tục tăng trưởng trong những năm gần đây.
Không chỉ sở hữu tài nguyên thiên nhiên phong phú, Đặc khu Cát Hải còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của cư dân vùng biển. Các lễ hội truyền thống như lễ hội đua thuyền rồng, lễ hội cầu ngư, cùng những làng chài lâu đời đã tạo nên nét riêng cho văn hóa biển đảo nơi đây. Du khách đến Cát Hải không chỉ được ngắm cảnh mà còn có cơ hội tìm hiểu đời sống, phong tục và nghề truyền thống của ngư dân địa phương.
Theo thống kê của ngành du lịch Hải Phòng, trong quý I năm 2025, quần đảo Cát Bà đã đón gần nửa triệu lượt khách du lịch, trong đó lượng khách quốc tế chiếm tỷ lệ đáng kể. Điều này cho thấy sức hút ngày càng lớn của Cát Hải đối với thị trường du lịch toàn cầu.
Trong định hướng phát triển tương lai, Hải Phòng xác định Cát Hải là trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và thể thao biển mang tầm quốc tế. Thành phố ưu tiên phát triển du lịch xanh, du lịch chất lượng cao gắn với bảo tồn thiên nhiên và phát huy giá trị di sản. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển bền vững của ngành du lịch thế giới hiện nay.
Tuy nhiên, để giữ vững vị thế là điểm đến hấp dẫn, Đặc khu Cát Hải cũng đối mặt với nhiều thách thức như áp lực môi trường, quá tải du khách vào mùa cao điểm và yêu cầu bảo tồn hệ sinh thái nhạy cảm. Việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên là nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương.
Có thể khẳng định rằng, với vị trí chiến lược, tài nguyên thiên nhiên đặc sắc, giá trị di sản được quốc tế công nhận cùng hệ thống hạ tầng ngày càng hoàn thiện, Đặc khu Cát Hải đang trở thành động lực tăng trưởng mới của ngành du lịch Hải Phòng. Không chỉ là “viên ngọc xanh” giữa biển khơi, Cát Hải còn là biểu tượng cho sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa thiên nhiên và con người. Trong tương lai, nơi đây hứa hẹn sẽ tiếp tục tỏa sáng như một trung tâm du lịch biển đảo hàng đầu Việt Nam, góp phần đưa Hải Phòng trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch khu vực và thế giới.
