Trong nỗ lực tăng cường liên kết hạ tầng và thúc đẩy thương mại xuyên biên giới, Việt Nam đang khẩn trương triển khai quy hoạch hai tuyến đường sắt quan trọng kết nối trực tiếp với Trung Quốc. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng gửi Chính phủ, tuyến Hà Nội – Đồng Đăng với chiều dài 156 km và tuyến Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái dài 187 km đang đạt những bước tiến đáng kể trong quá trình chuẩn bị. Cả hai tuyến đều được định hướng xây dựng theo tiêu chuẩn đường đôi, khổ 1.435 mm và dự kiến hoàn thành đầu tư trước năm 2030.
Quá trình lập quy hoạch được thúc đẩy mạnh mẽ từ cuối năm 2025, khi các chuyên gia đến từ đơn vị tư vấn đường sắt hàng đầu của Trung Quốc sang Việt Nam để phối hợp khảo sát thực địa. Các đoàn chuyên môn đã tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng các khu vực tuyến đi qua nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả đầu tư. Theo kế hoạch, báo cáo đầu kỳ sẽ được hoàn thiện vào tháng 4 tới, làm cơ sở để hoàn tất toàn bộ hồ sơ quy hoạch ngay trong năm.
Hiện nay, Việt Nam đã có hai tuyến đường sắt liên vận quốc tế kết nối với Trung Quốc thông qua các cửa khẩu trọng điểm. Tuyến Hà Nội - Đồng Đăng nối với ga Bằng Tường (Quảng Tây) qua cửa khẩu quốc tế Đồng Đăng, sử dụng hệ thống đường khổ lồng cho phép vận hành cả tàu khổ 1.000 mm và 1.435 mm. Nhờ đó, tàu khách và tàu hàng có thể di chuyển trực tiếp từ ga Gia Lâm (Hà Nội) đến các đô thị lớn như Nam Ninh mà không cần trung chuyển.
Trong khi đó, tuyến Hà Nội - Lào Cai kết nối với ga Hà Khẩu Bắc (Vân Nam) chủ yếu sử dụng khổ đường 1.000 mm. Do khác biệt tiêu chuẩn, hàng hóa từ Việt Nam khi sang Trung Quốc thường phải thực hiện chuyển tải tại ga Hà Khẩu Bắc để tiếp tục hành trình trên mạng lưới đường sắt khổ tiêu chuẩn của nước bạn. Điều này phần nào làm tăng chi phí và thời gian vận chuyển.
Chính vì vậy, việc phát triển các tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn hiện đại đang trở thành ưu tiên hàng đầu trong chiến lược hạ tầng. Một trong những dự án tiêu biểu là tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, dài gần 420 km, với tổng mức đầu tư hơn 203.000 tỷ đồng. Công trình đã được khởi công vào cuối năm 2025 và đặt mục tiêu hoàn thành chậm nhất vào năm 2030. Tuyến này có tốc độ thiết kế tối đa 160 km/h trên trục chính, trong khi các đoạn nhánh và khu vực đô thị đạt từ 80 đến 120 km/h.
Phát biểu tại cuộc làm việc ở ga Đồng Đăng (Lạng Sơn) ngày 19/3, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh vai trò then chốt của các tuyến đường sắt kết nối Việt Nam - Trung Quốc trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Theo đó, hệ thống này không chỉ giúp cắt giảm chi phí logistics mà còn rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa, đồng thời giảm áp lực ùn tắc tại các cửa khẩu đường bộ.
Bên cạnh tác động trực tiếp đến thương mại biên giới, việc hoàn thiện mạng lưới đường sắt liên vận còn mở ra cơ hội hình thành các trung tâm logistics quy mô lớn dọc hành lang vận tải. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế vùng, đặc biệt tại các địa phương có tuyến đi qua.
Ở tầm nhìn dài hạn, hệ thống đường sắt kết nối với Trung Quốc còn đóng vai trò cầu nối giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới vận tải Á - Âu. Việc đa dạng hóa phương thức vận chuyển không chỉ giảm phụ thuộc vào đường biển mà còn gia tăng tính linh hoạt cho chuỗi cung ứng trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang có nhiều biến động. Điều này càng trở nên cấp thiết khi các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần tối ưu hóa chi phí và thời gian giao hàng để duy trì lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
