Nhằm siết chặt kỷ luật quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 365/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025. Nghị định này quy định đầy đủ về công tác giám sát, kiểm tra, đánh giá, xếp loại, báo cáo và công khai thông tin trong quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, tạo ra một khuôn khổ thống nhất áp dụng trên phạm vi cả nước.
Một điểm đáng chú ý của Nghị định là việc thiết lập hệ thống tiêu chí và phương pháp đánh giá rõ ràng đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ toàn bộ vốn điều lệ, đồng thời mở rộng áp dụng cho các doanh nghiệp có tỷ lệ vốn nhà nước chi phối. Thông qua đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu có thêm công cụ cụ thể để theo dõi mức độ hoàn thành nhiệm vụ, hiệu quả sản xuất kinh doanh cũng như trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo toàn và phát triển vốn nhà nước.
Đối với doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, việc đánh giá và xếp loại được thực hiện dựa trên các chỉ tiêu kế hoạch do cơ quan đại diện chủ sở hữu giao, bảo đảm phù hợp với lĩnh vực hoạt động, ngành nghề và đặc thù sản xuất kinh doanh của từng đơn vị. Trọng tâm của quá trình đánh giá xoay quanh năm nhóm chỉ tiêu then chốt, phản ánh cả kết quả tài chính lẫn việc thực hiện nhiệm vụ được giao. Các chỉ tiêu này bao gồm doanh thu, lợi nhuận sau thuế, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, giá trị thực hiện hoặc giải ngân các dự án đầu tư và mức độ hoàn thành các nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công, cũng như nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh.
Trên cơ sở kết quả đánh giá, doanh nghiệp được xếp loại theo ba mức A, B hoặc C. Cách phân loại này thể hiện mức độ hoàn thành các chỉ tiêu đã được giao, đồng thời làm căn cứ quan trọng cho công tác giám sát, khen thưởng, xử lý trách nhiệm và điều chỉnh chiến lược quản lý vốn nhà nước.
Với các doanh nghiệp hoạt động chủ yếu theo cơ chế kinh doanh, kết quả xếp loại gắn trực tiếp với việc thực hiện các chỉ tiêu về doanh thu, lợi nhuận, khả năng sinh lời và đầu tư. Doanh nghiệp chỉ được xếp loại A khi đồng thời đáp ứng yêu cầu ở cả ba chỉ tiêu trọng yếu là doanh thu, lợi nhuận và tỷ suất sinh lời. Ngược lại, doanh nghiệp bị xếp loại C nếu không đạt từ ba chỉ tiêu trở lên hoặc cùng lúc không hoàn thành chỉ tiêu doanh thu và lợi nhuận. Những trường hợp còn lại được xếp loại B, phản ánh mức độ hoàn thành nhiệm vụ ở mức trung bình.
Đối với doanh nghiệp có nhiệm vụ chính là cung ứng sản phẩm, dịch vụ công hoặc thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, việc đánh giá không chỉ dựa vào các chỉ số tài chính mà còn đặt trọng tâm vào mức độ hoàn thành nhiệm vụ được giao. Theo đó, doanh nghiệp đạt loại A khi doanh thu, tỷ suất sinh lời và việc thực hiện nhiệm vụ đều đáp ứng yêu cầu; bị xếp loại C nếu không đạt từ ba chỉ tiêu trở lên hoặc không hoàn thành đồng thời chỉ tiêu doanh thu và nhiệm vụ được giao. Các trường hợp còn lại được xếp loại B.
Bên cạnh nhóm doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, Nghị định cũng quy định rõ cách thức đánh giá đối với doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 100% vốn điều lệ. Việc xếp loại trong trường hợp này dựa trên bốn yếu tố chính, gồm kết quả thực hiện kế hoạch kinh doanh hằng năm đã được cơ quan quản lý nội bộ thông qua, mức độ hoàn thành nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công và các nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh, hiệu quả hoạt động tổng thể của doanh nghiệp sau khi loại trừ các yếu tố đặc thù và tác động khách quan, cùng với kết quả giám sát, kiểm tra việc quản lý và đầu tư vốn nhà nước.
Theo quy định, hằng năm người đại diện phần vốn nhà nước phải lập báo cáo đánh giá kết quả hoạt động của doanh nghiệp trong năm trước và gửi cơ quan đại diện chủ sở hữu trước ngày 15/8. Trên cơ sở báo cáo này, cơ quan đại diện chủ sở hữu sẽ đối chiếu giữa kết quả thực hiện và kế hoạch đã được phê duyệt, đồng thời căn cứ các quy định của Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp để đưa ra đánh giá cuối cùng.
Việc ban hành Nghị định 365/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ góp phần chuẩn hóa công tác đánh giá, tăng cường trách nhiệm giải trình, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực vốn nhà nước trong bối cảnh yêu cầu đổi mới và tái cơ cấu doanh nghiệp ngày càng đặt ra cấp thiết.
