Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) vừa công bố Bảng tổng hợp ý kiến, tiếp thu và giải trình góp ý đối với dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 119/2020/TT-BTC về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán.
Trong quá trình xây dựng dự thảo, cơ quan soạn thảo đã lấy ý kiến 53 cơ quan, tổ chức và cá nhân, nhận được 31 ý kiến bằng văn bản và email. Các nội dung liên quan đến thời điểm triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được nhiều thành viên thị trường quan tâm.
Theo giải trình, kế hoạch triển khai CCP cho thị trường chứng khoán cơ sở đã được công bố từ tháng 7/2025, dự kiến chính thức vận hành trong quý I/2027. Trước đó, trong quý III và quý IV/2026, các công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký đủ điều kiện có thể nộp hồ sơ đề nghị UBCKNN cấp giấy chứng nhận cung cấp dịch vụ bù trừ, thanh toán.
Khi CCP vận hành, giữa CCP và thành viên bù trừ sẽ áp dụng cơ chế bù trừ đa phương, qua đó xác định nghĩa vụ thanh toán tiền và chứng khoán thuần của từng thành viên theo ngày thanh toán. Trong khi đó, nhà đầu tư vẫn phải có đủ chứng khoán trên tài khoản trước khi đặt lệnh bán; nghĩa vụ chuyển giao và nhận chứng khoán được hạch toán riêng trên từng tài khoản.
Cơ quan soạn thảo cũng khẳng định việc vận hành CCP không đồng nghĩa với triển khai ngay cơ chế bán chứng khoán chờ về và giao dịch trong ngày. Thời điểm áp dụng hai cơ chế này sẽ được UBCKNN xem xét dựa trên điều kiện thực tế của thị trường.
VCB và HSBC đề xuất CCP nên được triển khai ít nhất 6 tháng sau khi các quy định và quy chế liên quan được ban hành, nhằm tạo thời gian để các tổ chức cung cấp dịch vụ và nhà đầu tư quốc tế chuẩn bị hệ thống, quy trình và nguồn lực.
Theo kế hoạch, Thông tư thay thế Thông tư 119/2020/TT-BTC dự kiến được ban hành vào tháng 9/2026, trong khi các quy chế của VSDC phục vụ CCP dự kiến có hiệu lực từ thời điểm cơ chế này chính thức vận hành.
Cùng với cơ chế bù trừ, phương thức xác định ký quỹ là nội dung quan trọng trong quá trình chuẩn bị CCP. Theo giải trình, VSDC dự kiến sử dụng phương pháp MVaR (Modified VaR) để xác định tỷ lệ ký quỹ cho từng mã chứng khoán, với độ tin cậy không thấp hơn 99%.
Nghĩa vụ ký quỹ được xác định theo giá trị tối đa giữa hai chiều mua thuần và bán thuần, thay vì chỉ tính theo chiều mua ròng. Cách tính này nhằm cân bằng giữa yêu cầu an toàn của hệ thống và mục tiêu tối ưu chi phí vốn cho thành viên bù trừ.
Đối với nhà đầu tư nước ngoài, VBF, Citibank và HSBC đề nghị tiếp tục duy trì cơ chế NPF khi CCP vận hành. Cơ quan soạn thảo cho biết nhà đầu tư tổ chức nước ngoài vẫn được áp dụng cơ chế này như hiện nay, theo đó công ty chứng khoán đánh giá rủi ro thanh toán để xác định mức tiền phải có khi đặt lệnh mua.
Như vậy, CCP sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể trong hoạt động hậu giao dịch, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về tài chính, công nghệ và quản trị rủi ro đối với các thành viên thị trường. Với mốc vận hành dự kiến trong quý I/2027, thời gian còn lại của năm 2026 được xem là giai đoạn then chốt để hoàn tất công tác chuẩn bị.
