Trong bối cảnh thị trường carbon Việt Nam từng bước chuyển từ xây dựng khung chính sách sang triển khai thực tế, yêu cầu đối với các dự án giảm phát thải ngày càng cao. Giá trị của một dự án không còn được nhìn nhận đơn thuần qua số lượng tín chỉ có thể phát hành, mà phụ thuộc vào chất lượng, tính minh bạch, hiệu quả kinh tế và khả năng duy trì trong dài hạn.
Tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động”, các chuyên gia, nhà đầu tư cho rằng doanh nghiệp cần chuẩn bị dự án theo hướng đáp ứng đồng thời yêu cầu của thị trường, nhà đầu tư và các quy định pháp lý liên quan.
Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), doanh nghiệp không nên coi bán tín chỉ carbon là mục tiêu chính của dự án. Giá trị quan trọng hơn nằm ở việc tạo ra tín chỉ có chất lượng, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp chứng minh kết quả giảm phát thải, thực hiện cam kết Net Zero và thu hút nguồn lực cho chuyển đổi xanh.
Từ góc độ nhà đầu tư, ông Nguyễn Ngọc Tùng, CFA, Quỹ VinaCarbon (VinaCapital), cho biết chất lượng tín chỉ carbon là yếu tố đầu tiên cần được xem xét. Nhà đầu tư quan tâm tín chỉ được tạo ra như thế nào, có đáp ứng các tiêu chuẩn hay không, được đánh giá và xác minh độc lập ra sao, có đủ điều kiện giao dịch hay không.
Thứ nhất, chất lượng tín chỉ carbon. Nhà đầu tư quan tâm tín chỉ được tạo ra như thế nào, có đáp ứng các tiêu chuẩn hay không, được đánh giá và xác minh độc lập ra sao, có đủ điều kiện giao dịch hay không; đồng thời cần làm rõ khả năng kết nối với thị trường carbon trong nước và quốc tế.
Thứ hai, hiệu quả và tính bền vững của dự án. Với những dự án như xử lý rác, nhà đầu tư sẽ xem xét nguồn doanh thu chính có đủ để dự án duy trì hoạt động hay không. Tín chỉ carbon được xem là nguồn thu bổ sung.
Nếu không còn doanh thu từ tín chỉ carbon, dự án vẫn phải có khả năng vận hành và tạo hiệu quả kinh tế. Đối với các dự án carbon từ rừng, nhà đầu tư sẽ quan tâm nhiều đến quyền sử dụng đất, quyền sở hữu và chia sẻ doanh thu tín chỉ carbon, cũng như tác động đối với cộng đồng và môi trường.
Thứ ba, khả năng sinh lời. Nhà đầu tư phải tính toán toàn bộ chi phí, bao gồm phần chia sẻ lợi ích với người dân, chủ rừng và các cơ quan liên quan, để xác định phần doanh thu còn lại có đủ hấp dẫn để đầu tư và duy trì dự án lâu dài hay không.
Thứ tư, năng lực triển khai của doanh nghiệp. Một dự án có thể rất tốt trên giấy, nhưng hiệu quả thực tế phụ thuộc vào năng lực quản lý, tổ chức thực hiện và khả năng duy trì việc kiểm chứng, giám sát chất lượng sau khi dự án đi vào vận hành.
Theo ông Tùng, các yếu tố này cần được xem xét tổng thể, từ chất lượng tín chỉ, hiệu quả kinh tế, tính bền vững đến khả năng sinh lời và duy trì dự án lâu dài. Bên cạnh đó, quy mô dự án cũng rất quan trọng.
Ông Tùng dẫn chứng với dự án carbon từ rừng, VinaCarbon đánh giá quy mô tối thiểu khoảng 5.000 ha mới có thể đạt hiệu quả kinh tế. “Doanh nghiệp không nên chỉ nhìn tín chỉ carbon như một nguồn thu, mà cần xây dựng dự án có nền tảng kinh tế vững chắc, khả năng mở rộng và duy trì lâu dài,” ông cho hay.
Với dự án canh tác lúa giảm phát thải trên quy mô hơn 80.000 ha, áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD), ông Phan Tiến Thành, Quản lý Phát triển Kinh doanh, Công ty TNHH Green Carbon Japan Vietnam, cũng nhấn mạnh chất lượng tín chỉ là tiêu chí hàng đầu.
Theo ông Thành, để bảo đảm chất lượng và tính toàn vẹn của tín chỉ, công tác khảo sát và thu thập dữ liệu đường cơ sở giữ vai trò quan trọng. Dữ liệu đầu vào cần được chuẩn hóa, kết hợp với hệ thống số hóa công tác đo đạc - báo cáo - thẩm định (MRV).
Đây là nền tảng giúp tín chỉ carbon đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, tăng tính minh bạch và giá trị thương mại khi đưa ra thị trường.
