Đưa thị trường carbon từ chính sách vào thực tiễn một cách minh bạch, hiệu quả

Trong bối cảnh sàn giao dịch carbon trong nước đã bước vào giai đoạn thí điểm, những vấn đề về thể chế, hạ tầng kỹ thuật, chất lượng tín chỉ, dữ liệu và năng lực của các chủ thể đang trở thành những điều kiện quan trọng quyết định hiệu quả của thị trường.

Phát biểu tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động” , Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, thời điểm này có ý nghĩa quan trọng đối với lộ trình phát triển thị trường carbon tại Việt Nam. Đây cũng là cơ hội để các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, chuyên gia và các tổ chức tài chính, công nghệ cùng trao đổi về những yêu cầu đặt ra trong quá trình đưa thị trường carbon vào vận hành thực tế.

Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Kết luận nhấn mạnh nhiệm vụ chủ động tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế về tài chính khí hậu, chuyển giao công nghệ, phát triển thị trường carbon và thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu.

Cùng với đó, yêu cầu kiểm soát chặt chẽ phát thải khí nhà kính được đặt ra ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư dự án, trong toàn bộ vòng đời sản phẩm và hoạt động tiêu dùng của xã hội. Hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm phát thải khí nhà kính cũng cần tiếp tục được hoàn thiện theo tiêu chuẩn quốc tế; hoạt động trao đổi tín chỉ carbon được quản lý chặt chẽ, đồng thời từng bước xây dựng tiêu chuẩn tín chỉ carbon trong nước tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế.

Đến nay, khung pháp lý về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon cơ bản đã được hình thành và tiếp tục hoàn thiện. Đây là nền tảng để Việt Nam triển khai các hoạt động hợp tác quốc tế về tín chỉ carbon, thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), huy động thêm nguồn lực cho giảm phát thải và chuyển đổi xanh, đồng thời từng bước hình thành thị trường carbon trong nước gắn với quá trình hội nhập quốc tế.

Một bước tiến quan trọng trong quá trình này là ngày 29/6/2026, sàn giao dịch carbon trong nước chính thức đi vào vận hành thí điểm, tạo nền tảng cho việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Việc chuyển sang vận hành thí điểm đặt ra yêu cầu kiểm nghiệm khả năng hoạt động của thị trường trong thực tế, từ cơ chế giao dịch đến hệ thống dữ liệu và năng lực của các bên tham gia. Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, thị trường carbon có thể tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp lựa chọn các giải pháp giảm phát thải với chi phí phù hợp, đồng thời thích ứng với các yêu cầu xanh ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Để yêu cầu này trở thành hiện thực, nền tảng vận hành của thị trường cần tiếp tục được củng cố. Theo Thứ trưởng, trong quá trình triển khai thí điểm, các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, hạ tầng kỹ thuật, hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định và quản trị dữ liệu.

Đây là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tín chỉ carbon và độ tin cậy của thị trường. Dữ liệu phát thải và kết quả giảm phát thải cần được đo lường, báo cáo và thẩm định theo các yêu cầu thống nhất, qua đó tạo cơ sở cho việc xác lập giá trị tín chỉ và thực hiện giao dịch minh bạch.

Quá trình thí điểm cũng là thời gian để nhận diện những khoảng trống trong chính sách và những khó khăn phát sinh từ thực tế. Vì vậy, cơ quan quản lý sẽ tăng cường tham vấn, lắng nghe nhu cầu của doanh nghiệp và các chủ thể tham gia để từng bước điều chỉnh, hoàn thiện cơ chế vận hành.

Cùng với thể chế và hạ tầng, khả năng phát triển thị trường carbon phụ thuộc lớn vào mức độ tham gia thực chất của doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp trong những lĩnh vực xuất khẩu, năng lượng, nông nghiệp và lâm nghiệp đang ngày càng quan tâm đến tín chỉ carbon, đồng thời chủ động tiếp cận và phát triển các dự án giảm phát thải. Xu hướng này gắn với yêu cầu thực hiện các mục tiêu giảm phát thải trong nước, cũng như những tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao từ các thị trường quốc tế.

Điều đó đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong việc nhận diện nghĩa vụ, cơ hội và rủi ro liên quan đến thị trường carbon. Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, nâng cao nhận thức và năng lực cho cơ quan quản lý cũng như cộng đồng doanh nghiệp về các quy định pháp lý trong nước và quốc tế là nhiệm vụ quan trọng.

Bên cạnh năng lực trong nước, khả năng tiếp cận nguồn lực quốc tế cũng có ý nghĩa đối với chất lượng và quy mô của các dự án giảm phát thải. Việt Nam cần tăng cường kết nối với các đối tác, tổ chức quốc tế để thúc đẩy hợp tác về tài chính, công nghệ, nâng cao năng lực và phát triển các dự án giảm phát thải có chất lượng.

Đáng chú ý, trong cấu trúc của thị trường, mỗi chủ thể sẽ đảm nhận một vai trò khác nhau. Nhà nước kiến tạo thể chế và bảo đảm tính minh bạch; tổ chức tài chính cung cấp nguồn lực; tổ chức công nghệ cung cấp giải pháp; chuyên gia và tổ chức tư vấn góp phần nâng cao chất lượng dự án và năng lực thị trường.

Ở trung tâm của quá trình này là doanh nghiệp - nơi trực tiếp triển khai các giải pháp giảm phát thải và tạo ra nhu cầu đối với các công cụ của thị trường carbon. Thay vì chỉ nhìn giảm phát thải như một nghĩa vụ phải thực hiện, doanh nghiệp cần chuyển sang tư duy chủ động tạo ra giá trị từ hoạt động giảm phát thải. Theo Thứ trưởng, đây là sự thay đổi rất quan trọng về tư duy trong quá trình phát triển thị trường carbon.

Khi thị trường bước vào giai đoạn thí điểm, yêu cầu đặt ra không dừng ở việc hình thành cơ chế giao dịch. Một thị trường có thể vận hành hiệu quả cần đồng thời bảo đảm chất lượng tín chỉ, độ tin cậy của dữ liệu, tính minh bạch trong giao dịch và khả năng tiếp cận nguồn lực của các dự án giảm phát thải.

Hơn hết, đây cũng là cơ sở để Việt Nam từng bước nâng cao khả năng kết nối với các cơ chế carbon quốc tế, đồng thời tạo thêm nguồn lực cho giảm phát thải và chuyển đổi xanh.

Từ góc độ đó, giai đoạn thí điểm có ý nghĩa như một bước kiểm nghiệm toàn diện đối với thị trường carbon Việt Nam. Những vấn đề phát sinh trong thực tế sẽ là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực thực thi và tạo dựng một thị trường minh bạch, hiệu quả, có khả năng phát triển bền vững trong dài hạn.