Xây dựng nền tảng bảo tồn lâu dài cho di sản đặc biệt của dân tộc
Tham dự buổi làm việc có đại diện Văn phòng UBND tỉnh, các sở: Tài chính, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường; lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng Bắc Ninh số 2 cùng lãnh đạo các địa phương Trí Quả, Song Liễu, Thuận Thành, Mão Điền và Trạm Lộ.
Tại hội nghị, Bảo tàng Bắc Ninh số 2 trình bày dự thảo báo cáo kết quả khai quật khảo cổ và định hướng quy hoạch tổng thể vùng Luy Lâu. Theo các nghiên cứu, Thành cổ Luy Lâu là một trong những trung tâm đô thị, chính trị, kinh tế và văn hóa hình thành sớm nhất trên lãnh thổ Việt Nam, gắn với nhiều dấu mốc quan trọng trong tiến trình lịch sử dân tộc.
Nằm trên địa bàn xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành trước đây (nay thuộc phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh), Luy Lâu từng là trị sở quận Giao Chỉ và trung tâm cai trị của chính quyền đô hộ phương Bắc trong nhiều thế kỷ. Tuy nhiên, các kết quả khảo cổ học cho thấy vùng đất này đã là nơi cư trú đông đúc của cư dân Việt cổ thuộc không gian văn hóa Đông Sơn từ rất sớm.
Những phát hiện này khẳng định Luy Lâu không đơn thuần là sản phẩm của thời kỳ Bắc thuộc mà còn là sự kế thừa và phát triển trên nền tảng văn hóa bản địa lâu đời của người Việt.
Trong suốt hơn tám thế kỷ, Luy Lâu giữ vai trò trung tâm chính trị, quân sự, kinh tế và văn hóa của vùng Giao Chỉ, đồng thời là đầu mối giao thương quan trọng, nơi diễn ra quá trình giao lưu và tiếp biến giữa nhiều nền văn minh. Đặc biệt, nơi đây còn được xem là một trong những trung tâm Phật giáo sớm nhất của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.
Lãnh đạo Sở Nông nghiệp &Môi trường tỉnh thảo luận tại hội nghị.
Từ năm 1968 đến năm 2025, khu vực Thành cổ Luy Lâu đã trải qua 23 cuộc khảo sát, thám sát và khai quật khảo cổ do nhiều cơ quan nghiên cứu trong và ngoài nước thực hiện. Hệ thống di tích, di vật được phát hiện đã góp phần làm sáng tỏ diện mạo lịch sử của Luy Lâu, đồng thời khẳng định những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, khảo cổ học và kiến trúc của khu di tích.
Hướng tới xây dựng “Bản sao số Di sản Thành Luy Lâu”
Tại hội nghị, các đại biểu đều thống nhất đánh giá Thành cổ Luy Lâu là di sản có giá trị đặc biệt đối với lịch sử dân tộc và cần sớm xây dựng quy hoạch tổng thể nhằm xác định rõ các khu vực bảo vệ, phát huy giá trị cũng như các giải pháp bảo tồn lâu dài gắn với phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Kết luận buổi làm việc, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Mai Sơn nhấn mạnh, Thành cổ Luy Lâu là trung tâm đô thị, chính trị, kinh tế và văn hóa quan trọng của người Việt cổ; là di sản quý giá không chỉ của Bắc Ninh mà còn của cả quốc gia. Vì vậy, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di tích cần được triển khai bài bản, khoa học, đồng bộ và có tầm nhìn lâu dài.
Lãnh đạo tỉnh giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp thu các ý kiến đóng góp, hoàn thiện báo cáo để tham mưu UBND tỉnh làm việc với các bộ, ngành Trung ương, từng bước triển khai quy hoạch tổng thể và quy hoạch chi tiết khu di tích theo từng giai đoạn. Đồng thời, nghiên cứu tổ chức các hội thảo khoa học chuyên sâu làm cơ sở đề xuất công nhận Thành cổ Luy Lâu là Di tích quốc gia đặc biệt trong thời gian tới.
Trước mắt, tỉnh sẽ tập trung ghi nhận đầy đủ hiện trạng di tích, xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học về vị trí, kích thước, cấu trúc và mối quan hệ không gian của các dấu tích khảo cổ nhằm phục vụ công tác bảo vệ khẩn cấp và lâu dài.
Bên cạnh đó, Bắc Ninh sẽ xây dựng bản đồ phân vùng bảo vệ, vùng đệm cảnh quan, vùng dự trữ khảo cổ và các khu vực có tiềm năng khảo cổ chưa được khai quật; thực hiện mô hình hóa 3D thành nội cùng các đoạn thành còn nổi; số hóa các hố khai quật tiêu biểu và hiện vật khảo cổ quan trọng; đồng thời hình thành hệ thống ảnh flycam định kỳ và ngân hàng dữ liệu viễn thám phục vụ công tác quản lý, giám sát di tích.
Đáng chú ý, tỉnh định hướng xây dựng “Bản sao số Di sản Thành Luy Lâu” nền tảng quan trọng phục vụ bảo tồn, quản lý rủi ro, nghiên cứu khoa học và phát huy giá trị di sản theo xu hướng chuyển đổi số.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh cũng yêu cầu các sở, ngành tăng cường phối hợp trong quá trình triển khai nhiệm vụ; các địa phương liên quan nâng cao hiệu quả quản lý đất đai trong khu vực quy hoạch, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân cùng tham gia bảo vệ di tích, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi lấn chiếm hoặc tác động làm ảnh hưởng đến di sản.
Ngay sau hội nghị, đoàn công tác đã khảo sát thực địa tại khu vực Thành cổ Luy Lâu nhằm đánh giá hiện trạng và xác định các nhiệm vụ ưu tiên trong thời gian tới.
Việc đẩy mạnh quy hoạch và khảo cổ vùng Luy Lâu không chỉ góp phần bảo tồn một di sản đặc biệt của dân tộc mà còn mở ra cơ hội phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, du lịch của địa phương. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm gìn giữ và lan tỏa những giá trị đặc sắc của một trong những cái nôi văn minh lâu đời của người Việt.
