Xanh hóa logistics: Từ lựa chọn thành điều kiện bắt buộc
Theo Hội đồng Tài nguyên Thế giới (WRI), vận tải đường bộ hiện đóng góp khoảng 12,2% tổng lượng phát thải khí nhà kính trên phạm vi toàn cầu. Trong khi đó, Hội đồng Phát thải Logistics Toàn cầu (GLEC) ước tính, toàn bộ chuỗi logistics và vận tải tạo ra khoảng 8% lượng phát thải khí nhà kính, với xu hướng gia tăng nhanh chóng khi nhu cầu vận chuyển hàng hóa có thể gần như tăng gấp đôi vào năm 2050.
Những con số này phản ánh một thực tế: nếu không có sự điều chỉnh mạnh mẽ về công nghệ và chính sách, logistics sẽ trở thành rào cản lớn đối với mục tiêu trung hòa carbon của nhiều nền kinh tế.
Tại Việt Nam, khoảng 75% khối lượng hàng hóa hiện được vận chuyển bằng đường bộ – phương thức linh hoạt nhưng cũng phát thải cao nhất. Các chuyên gia cho rằng, tới 95% lượng phát thải từ vận chuyển hàng hóa xuất phát từ chính vận tải đường bộ, tạo áp lực không nhỏ lên mục tiêu tăng trưởng xanh.
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, yêu cầu xanh hóa logistics không còn dừng lại ở các cam kết mang tính hình thức. Hàng hóa xuất khẩu sang EU, Mỹ, Nhật Bản hay các thị trường phát triển khác ngày càng phải chứng minh dấu chân carbon thấp trong toàn bộ chuỗi cung ứng, bao gồm cả hoạt động vận tải nội địa.
Điều này khiến bài toán giảm phát thải trong logistics trở thành vấn đề kinh tế – thương mại thực sự. Doanh nghiệp không đáp ứng được yêu cầu xanh hóa có nguy cơ mất đơn hàng, giảm năng lực cạnh tranh và bị loại khỏi các chuỗi cung ứng giá trị cao.
Theo Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), việc chuyển đổi sang các phương tiện tiết kiệm năng lượng, sử dụng nhiên liệu sạch là bước đi không thể trì hoãn nếu ngành logistics Việt Nam muốn duy trì vị thế trong dòng chảy thương mại toàn cầu.
Trên thế giới, điện hóa đội xe vận tải đang diễn ra mạnh mẽ, trong đó xe tải điện được xem là giải pháp trọng tâm cho vận chuyển hàng hóa chặng ngắn và đô thị. Nghiên cứu của Hội đồng Quốc tế về Giao thông vận tải sạch (ICCT) cho thấy, xe tải điện có thể giúp giảm từ 63–80% lượng phát thải trong suốt vòng đời sử dụng, tùy theo nguồn điện của từng quốc gia.
Không chỉ mang lại lợi ích môi trường, xe tải điện còn giúp doanh nghiệp logistics giảm chi phí vận hành dài hạn, hạn chế rủi ro trước các chính sách môi trường ngày càng nghiêm ngặt và nâng cao uy tín thương hiệu trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tại nhiều quốc gia, xe tải điện đã rời khỏi giai đoạn thí điểm để bước vào vận hành thương mại, đặc biệt trong vận chuyển đô thị – nơi yêu cầu về giảm phát thải và tiếng ồn ngày càng cao.
Tại Việt Nam, quá trình điện hóa vận tải đang dần được hiện thực hóa. Tập đoàn logistics toàn cầu Maersk mới đây công bố kế hoạch đưa xe tải điện vào vận hành tại thị trường Việt Nam từ quý I/2026, phục vụ hoạt động vận chuyển container nội địa.
Theo kế hoạch, đội xe này sẽ đảm nhiệm việc vận chuyển hàng hóa giữa Kho gom hàng lẻ (CFS) của Maersk và các cảng lớn tại khu vực phía Nam như Cát Lái, Bình Dương và Đồng Nai. Cùng với đó, hệ thống trạm sạc điện cũng được đầu tư nhằm đảm bảo hoạt động ổn định, lâu dài.
Động thái này cho thấy các doanh nghiệp logistics toàn cầu không chỉ yêu cầu đối tác “xanh hóa” trên lý thuyết, mà đang trực tiếp triển khai các giải pháp giảm phát thải tại thị trường Việt Nam.
Bài toán chi phí và năng lực cạnh tranh
Ở chiều ngược lại, thị trường nội địa cũng bắt đầu xuất hiện những sản phẩm phục vụ điện hóa vận tải. VinFast chính thức giới thiệu mẫu xe tải điện chở hàng cỡ nhỏ EC Van – dòng xe hướng đến phân khúc giao hàng đô thị.
Với thiết kế gọn, khoang hàng dung tích lớn và khả năng di chuyển khoảng 150 km mỗi lần sạc, EC Van được kỳ vọng sẽ đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa nội đô, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh.
Chia sẻ với phóng viên tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh, ông Nguyễn Thanh Hải (Hải Kar), chuyên gia ô tô cho rằng đây là bước đi mang tính chiến lược của VinFast. “VinFast có lợi thế về hệ sinh thái xe điện và hạ tầng sạc, trong khi xe tải điện lại phù hợp với xu hướng phát triển logistics đô thị xanh. Nếu được khai thác tốt, dòng xe này có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể về chi phí vận hành và phát thải”, ông nhận định.
Một trong những rào cản lớn nhất của xe tải điện hiện nay là chi phí đầu tư ban đầu. Tuy nhiên, các phân tích kinh tế cho thấy, khi xét trên toàn bộ vòng đời, xe tải điện có thể mang lại hiệu quả tài chính tốt hơn nhờ chi phí nhiên liệu thấp, bảo dưỡng đơn giản và tuổi thọ cao.
PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, Giám đốc chương trình đào tạo kỹ thuật ô tô – Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng xe tải điện sẽ dần tạo ra chuẩn mực mới cho dịch vụ vận chuyển hàng hóa đô thị. “Trong tương lai gần, yếu tố phát thải thấp và minh bạch carbon sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng, thậm chí là điều kiện để tham gia thị trường”, ông nhận định.
Từ góc độ kinh tế – giao thương, điện hóa vận tải không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là bước đi chiến lược giúp logistics Việt Nam thích ứng với các rào cản xanh ngày càng gia tăng trong thương mại quốc tế.
Từ xu hướng toàn cầu đến những chuyển động ban đầu tại Việt Nam, xe tải điện đang dần rời khỏi vai trò thử nghiệm để trở thành một phần tất yếu của hệ sinh thái logistics hiện đại – nơi hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững phải song hành./.
