“Khoảng trống” trong quy chuẩn kỹ thuật
Theo QCVN 04:2021/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhà chung cư đang áp dụng, hiện chưa có bất kỳ khái niệm chính thức nào về “điểm sạc”, “trụ sạc” hay “trạm sạc xe điện”. Quy chuẩn mới chỉ dừng ở các yêu cầu về diện tích chỗ đỗ xe, chưa đề cập đến đặc thù kỹ thuật của thiết bị sạc và pin năng lượng, trong khi đây là các yếu tố tiềm ẩn nguy cơ phát nhiệt và cháy nổ cao nếu vận hành không đúng tiêu chuẩn.
Luật Nhà ở 2023 và các văn bản liên quan đã đặt ra yêu cầu đối với chung cư hạng 1 (chung cư cao cấp) phải có tiện ích đỗ xe và điểm sạc cho xe điện. Tuy nhiên, các quy định cụ thể về tỷ lệ, số lượng điểm sạc cũng như tiêu chí kỹ thuật chi tiết vẫn đang chờ văn bản dưới luật và quy chuẩn quốc gia bổ sung. Do đó, phần lớn các khu chung cư trung cấp và bình dân hiện nay không bắt buộc phải tính toán hạ tầng sạc ngay từ giai đoạn thiết kế.
Một “khoảng trống” đáng chú ý khác là yêu cầu về vị trí bố trí điểm sạc. Hiện chưa có quy định về khoảng cách an toàn tối thiểu, mối liên hệ với lối thoát hiểm, hệ thống kỹ thuật hay khu vực ưu tiên trong tầng hầm. Trong khi đó, tầng hầm chung cư thường có không gian hẹp, mật độ phương tiện lớn, nhiều vật liệu dễ cháy, đòi hỏi tiêu chuẩn cụ thể nhằm hạn chế nguy cơ lan truyền cháy nếu xảy ra sự cố pin điện.
Đặc biệt, quy chuẩn hiện hành cũng chưa tách riêng yêu cầu về thông gió, thoát khói cho khu vực có xe điện sạc pin. So với xe chạy xăng truyền thống, pin lithium-ion khi cháy phát sinh lượng khói độc và nhiệt lớn hơn, hiện tượng “cháy nhiệt” khó kiểm soát. Tuy vậy, QCVN 04:2021/BXD mới chỉ đưa ra quy định chung về thông gió tầng hầm, chưa có yêu cầu riêng cho khu vực sạc xe điện.
Lúng túng trong quản lý, vận hành
Không chỉ thiếu hướng dẫn về bố trí không gian, hệ thống điện phục vụ sạc xe điện cũng là bài toán khó với nhiều chung cư. Việc sạc xe điện đòi hỏi nguồn điện ổn định, dây dẫn chịu tải lớn, hệ thống bảo vệ riêng và các giải pháp chống quá dòng, quá nhiệt. Đối với các chung cư đang vận hành, việc cải tạo hạ tầng điện là thách thức không nhỏ, trong khi quy chuẩn hiện hành chưa có hướng dẫn cụ thể làm căn cứ triển khai.
Bên cạnh đó, các yêu cầu về hệ thống giám sát và phòng ngừa sự cố như cảm biến nhiệt, cảm biến khói phù hợp với đặc tính cháy của pin điện, camera giám sát khu vực sạc hay phương án cắt điện khẩn cấp cũng chưa được quy định bắt buộc. Điều này khiến việc triển khai điểm sạc trong chung cư thiếu nền tảng kỹ thuật cần thiết để bảo đảm an toàn.
Trên thực tế, nhiều chung cư buộc phải “tự xoay xở”. Có nơi bố trí khu vực sạc ngoài trời, lắp đặt biển báo và thiết bị an toàn; có nơi lại đưa ra quy định cấm sạc, thậm chí cấm gửi xe điện tại tầng hầm do lo ngại nguy cơ cháy nổ.
Ghi nhận tại chung cư Dolphin Plaza (phố Nguyễn Hoàng, Hà Nội), nhiều cư dân cho biết xe máy điện, ôtô điện đang được sử dụng ngày càng phổ biến, song việc sạc pin hiện vẫn mang tính tự phát, thiếu hướng dẫn thống nhất.
Anh Nguyễn Minh H., một cư dân sinh sống tại đây, cho biết gia đình anh đã chuyển sang sử dụng xe máy điện hơn một năm nay vì chi phí vận hành thấp và thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, mỗi lần sạc xe tại tầng hầm, anh vẫn không khỏi lo lắng.
“Ban quản lý cho phép sạc nhưng không có khu vực riêng, mỗi hộ tự kéo dây, cắm ổ điện. Mình cũng lo nguy cơ quá tải hoặc chập cháy, nhưng nếu không sạc ở đây thì cũng không biết sạc ở đâu”, anh H. chia sẻ.
Theo nhiều cư dân, ban quản lý tòa nhà cũng rơi vào tình thế khó khăn khi vừa phải đáp ứng nhu cầu chính đáng của người dân, vừa lo ngại rủi ro về an toàn cháy nổ. “Nếu có quy chuẩn rõ ràng, có yêu cầu kỹ thuật cụ thể thì cả cư dân lẫn ban quản lý đều yên tâm hơn”, anh H. kiến nghị.
Trước những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, Bộ Xây dựng cho biết đang lấy ý kiến sửa đổi QCVN 04:2021/BXD, trong đó bổ sung các quy định liên quan đến trạm sạc và trạm đổi pin cho xe điện tại chung cư. Dự thảo dự kiến được hoàn thiện và trình cấp có thẩm quyền trong quý I/2026.
Dự thảo quy chuẩn mới sẽ rà soát, cập nhật các yêu cầu kỹ thuật đối với chỗ đỗ cho phương tiện mới, khu vực sạc, trạm đổi pin, quy định xây lắp trong gara ôtô, đồng thời bổ sung các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy và thoát nạn. Các tiêu chí kỹ thuật này sẽ được tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế và điều kiện thực tế trong nước.
Khi quy chuẩn được ban hành, đây được kỳ vọng sẽ trở thành cơ sở pháp lý quan trọng để thống nhất thiết kế, nghiệm thu và quản lý vận hành, đảm bảo an toàn cho cư dân, đồng thời tạo nền tảng thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang phương tiện xanh tại các đô thị lớn./.
