Về thăm cái nôi của phong trào cách mạng vùng Duyên hải Bắc Bộ

Chúng tôi tìm về Di tích quốc gia đình Kim Sơn ở xã Kiến Hưng, TP Hải Phòng, một sớm cuối năm. Khoảng sân trước đình nhộn nhịp quang cảnh tháo dỡ phông bạt, thu dọn bàn ghế phục vụ lễ tất niên trước khi bước sang năm mới Bính Ngọ 2026.

Trao đổi với phóng viên, ông Đặng Bá Hùng, Trưởng làng văn hóa Kim Sơn, cho biết, theo tài liệu lịch sử và các bậc cao niên trong vùng, đình Kim Sơn được xây dựng vào cuối thời Hậu Lê. Trải qua sự tàn phá của chiến tranh và thời gian, đình Kim Sơn bề thế trước kia không còn, chỉ còn 3 gian hậu cung. Sau đó, trải qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo, đình mới có tầm vóc như hiện nay.

Đình Kim Sơn bố cục theo kiểu chữ “Đinh” với lối kiến trúc chồng diêm 2 tầng mái đao cong, lợp ngói mũi, bộ khung làm bằng gỗ lim xanh. Trong đình còn lưu giữ nhiều di vật, hiện vật hàng trăm năm tuổi.

Trong khuôn viên Đình Kim Sơn hiện trưng bày hiện vật gắn liền với cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc ta. Đó là phần khung chiếc máy bay của giặc Mỹ bị quân và dân ta bắn trúng và rơi xuống khu vực cánh đồng làng Kim Sơn.

Vị thành hoàng làng được thờ phụng tại đình Kim Sơn là Đông Hải Đại vương Thiên quan Vũ Muối. Tương truyền, ngài có công giúp người dân làng Kim Sơn khai hoang lấn biển, lập làng xóm trù phú, sầm uất. Để dân làng có kế sinh nhai ngoài đi biển, làm ruộng, ngài còn dạy nghề làm muối. Vì thế, khi ngài mất, dân làng lập đình thờ và suy tôn làm thành hoàng làng cũng như ông tổ nghề làm muối.

Với nhiều giá trị văn hóa, lịch sử quý giá, năm 2005, đình Kim Sơn được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích cấp quốc gia.

Theo ông Hùng, xã Tân Trào, huyện Kiến Thụy (cũ), nay được sáp nhập thành xã Kiến Hưng, có 3 lễ hội nổi tiếng trong vùng. Đó là các lễ hội: Rước lợn Ông Bồ ở thôn Kỳ Sơn, Rước cá sủ vàng ở thôn Ngọc Tỉnh và Vật cầu ở thôn Kim Sơn. Các lễ hội này diễn ra 3 năm một lần kế tiếp nhau.

Trong đó, Lễ hội Vật cầu được tổ chức tại sân đình Kim Sơn vào ngày mồng 6 tháng Giêng. Các họ trong thôn được chia thành 3 giáp: Đượng, Nam và Bắc. Mỗi giáp gồm 5 chàng trai chưa vợ, khỏe mạnh.

Sới vật cầu có hình con nhạn. Lỗ cầu cái đào ở giữa sân chính rốn con nhạn. Quả cầu được làm từ củ chuối hột, cỡ bằng cái thúng khảo (đường kính 30 - 40cm), nặng khoảng 20kg. Quả cầu được bọc bằng giấy hồng điều có gắn hình tứ linh đặt trên mâm bồng trong kiệu.

Thi vật cầu gồm 3 hiệp, mỗi hiệp 3 phút. Khi giáp nào thắng cuộc (đưa cầu nhiều lần về sân nhà nhất), tiếng hò reo lại vang dậy như sấm. Kết thúc lễ hội, quả cầu được ném xuống hồ bán nguyệt trước cửa đình.

Cùng với Lễ hội Vật cầu, người dân làng Kim Sơn rất tự hào về ngôi đình làng to đẹp nhất vùng. Tại đình Kim Sơn, ngày 12/7/1945, Ủy ban Cách mạng lâm thời - chính quyền cách mạng đầu tiên của vùng Duyên hải Bắc Bộ, chính thức ra mắt. Đó là Ủy ban Cách mạng lâm thời huyện Kiến Thụy.

“Từ tiếng trống “Kim Sơn kháng Nhật”, phong trào cách mạng lan rộng ra khắp vùng Duyên hải Bắc Bộ góp phần vào thắng lợi cuối cùng của cuộc Tổng khởi nghĩa của dân tộc ta trong mùa thu tháng Tám lịch sử năm 1945.

Sau này, tượng đài “Kim Sơn kháng Nhật” được dựng tại trung tâm huyện Kiến Thụy (nay là xã Kiến Thụy, TP Hải Phòng - PV) ghi lại sự kiện quan trọng của quê hương và được bảo tồn, gìn giữ đến ngày nay”, ông Đặng Bá Hùng, Trưởng làng văn hóa Kim Sơn, nói với vẻ đầy tự hào.