Việc nắm giữ công nghệ lõi - yếu tố cốt lõi quyết định giá trị và năng lực cạnh tranh của sản phẩm đang dần không còn là “vùng cấm” với doanh nghiệp Việt. Theo thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ tại cuộc họp Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, nhiều doanh nghiệp trong nước đã đạt mức làm chủ từ 65% đến 85% công nghệ lõi ở các lĩnh vực quan trọng như 5G, trí tuệ nhân tạo và thiết bị bay không người lái.
Bức tranh này cho thấy sự chuyển biến rõ nét khi doanh nghiệp Việt không chỉ dừng ở vai trò tham gia chuỗi giá trị mà đã tiến tới kiểm soát các công nghệ nền tảng - yếu tố quyết định chất lượng, tính năng và giá trị gia tăng của sản phẩm công nghệ cao. Đây cũng là bước tiến quan trọng giúp giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, đồng thời tạo tiền đề cho việc phát triển các sản phẩm mang thương hiệu Việt.
Trong lĩnh vực AI Camera, các doanh nghiệp như BKAV, CMC và VNPT đã đạt mức làm chủ khoảng 65% công nghệ lõi, với tỷ lệ nội địa hóa vượt 50%. Những con số này phản ánh năng lực nghiên cứu, phát triển đã được nâng lên đáng kể. Đáng chú ý, ở mảng viễn thông, Viettel đã làm chủ khoảng 85% công nghệ lõi mạng 5G và sẵn sàng cho giai đoạn thương mại hóa, đánh dấu bước tiến lớn trong việc tự chủ hạ tầng số.
Không chỉ dừng lại ở đó, lĩnh vực thiết bị bay không người lái (UAV) cũng ghi nhận sự bứt phá. Các doanh nghiệp như Realtime Robotics, Viettel và CT Group đã làm chủ trên 70% công nghệ lõi, đồng thời đầu tư xây dựng tổ hợp sản xuất trong nước. Một số sản phẩm đã bước đầu tiếp cận thị trường quốc tế, bao gồm cả những thị trường khó tính như Mỹ, cho thấy năng lực cạnh tranh ngày càng được nâng cao.
Song song với phần cứng, hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo cũng đang được đẩy mạnh phát triển. Các doanh nghiệp như FPT, Zalo, Viettel, VNPT và CMC đã đầu tư hơn 4.200 GPU để phục vụ nghiên cứu và triển khai các mô hình AI. Trên nền tảng mã nguồn mở, nhiều mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt đã được xây dựng, góp phần thúc đẩy sự phát triển của các ứng dụng AI “Make in Vietnam”.
Theo Luật Công nghệ cao 2025, công nghệ lõi được xác định là nền tảng quyết định khả năng phát triển và làm chủ các sản phẩm chiến lược. Việc từng bước làm chủ các công nghệ này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh công nghệ quốc gia.
Trước đó, trong Chương trình phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ làm chủ tối thiểu 80% công nghệ lõi, đồng thời nâng tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa lên 60% trong giá bán sản phẩm. Các sản phẩm công nghệ chiến lược cũng được kỳ vọng đáp ứng ít nhất 30% nhu cầu trong nước và hướng tới xuất khẩu. Danh mục ưu tiên bao gồm sáu nhóm chính như mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, AI Camera xử lý tại biên, robot tự hành, thiết bị mạng 5G, hạ tầng blockchain và UAV.
Dù đạt được những kết quả tích cực, báo cáo cũng chỉ ra nhiều thách thức cần vượt qua. Nổi bật là tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, khi tốc độ đào tạo và thu hút nhân lực chưa theo kịp nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cho các công nghệ lõi vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và dự kiến sẽ được ban hành trong năm 2026.
Về tổng thể, cả nước hiện có 1.458 nhiệm vụ liên quan đến phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong số này, 862 nhiệm vụ đã hoàn thành, 481 nhiệm vụ đang được triển khai đúng tiến độ, trong khi 77 nhiệm vụ bị quá hạn. Khối lượng công việc lớn phản ánh nỗ lực của các bộ, ngành và địa phương, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu tăng cường kỷ luật và đẩy nhanh tiến độ thực hiện.
Ở cấp địa phương, nhiều mô hình đổi mới sáng tạo đang được triển khai mạnh mẽ. Hà Nội, Hải Phòng và Đà Nẵng đã thí điểm cơ chế “sandbox”, trong khi TP.HCM tập trung nâng cấp sàn giao dịch công nghệ. Cùng với đó, nhiều địa phương đẩy mạnh phát triển doanh nghiệp khoa học - công nghệ, đầu tư vào phòng thí nghiệm và các mô hình STEM Lab nhằm tạo nền tảng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, dù các nhiệm vụ đã được triển khai đồng bộ, phần lớn vẫn đang ở giai đoạn chuẩn bị và cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn trong thời gian tới. Bộ đặt mục tiêu hoàn thiện danh mục công nghệ chiến lược trước ngày 30/4/2026, ban hành cơ chế chính sách trong tháng 5 và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia vào tháng 6. Xa hơn, năm 2026 sẽ là mốc hoàn thiện các nền tảng số và cơ sở dữ liệu quan trọng, tạo nền móng cho giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế số.
