Trong bối cảnh nhu cầu kết nối liên vùng ngày càng gia tăng, TP.HCM đang đẩy mạnh công tác chuẩn bị đầu tư nhiều tuyến đường sắt đô thị mới, hướng tới mở rộng mạng lưới giao thông công cộng hiện đại và tạo động lực phát triển cho toàn vùng Đông Nam Bộ.
Theo ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR), cho biết trong giai đoạn 2026 - 2030, thành phố ưu tiên triển khai một loạt dự án metro trọng điểm. Trong đó có tuyến đường sắt đô thị số 1 (đoạn Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên), tuyến đường sắt đô thị số 2 (đoạn Thành phố Thủ Dầu Một - TP.HCM), tuyến số 3 kết nối Vũng Tàu - Bà Rịa - Phú Mỹ và tuyến đường sắt đô thị số 6 (Vành đai trong).
Các dự án này được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian phát triển của mạng lưới đường sắt đô thị, tăng cường kết nối với các đầu mối giao thông quan trọng như sân bay, cảng biển, đồng thời thúc đẩy quá trình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng.
Trong số các dự án đang được xúc tiến, tuyến đường sắt đô thị số 1 kéo dài từ Thành phố mới Bình Dương đến Suối Tiên được xem là một mắt xích quan trọng trong việc kết nối TP.HCM với khu vực Bình Dương trước đây. Tuyến có chiều dài khoảng 33 km, gồm 19 nhà ga trên cao và depot Phú Chánh đặt tại trung tâm Thành phố mới Bình Dương.
Khi đi vào vận hành, tuyến sẽ kết nối trực tiếp với metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên, tạo thành trục vận tải công cộng khối lượng lớn giữa trung tâm TP.HCM và khu vực phía Bắc của vùng đô thị.
Hiện, MAUR đã báo cáo UBND TP.HCM về phương án hướng tuyến, đồng thời triển khai các thủ tục lựa chọn đơn vị tư vấn để lập Báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế FEED cho dự án.
Đối với tuyến đường sắt đô thị số 2 kết nối Thành phố Thủ Dầu Một với TP.HCM, quy hoạch ban đầu xác định chiều dài tuyến khoảng 23,3 km, kết nối từ ga thuộc tuyến metro số 1 đến khu vực giáp ranh TP.HCM trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính. Tuy nhiên, nhằm tăng tính liên thông của toàn mạng lưới, UBND TP.HCM đã chấp thuận chủ trương mở rộng phạm vi nghiên cứu, kéo dài tuyến đến ga Tao Đàn để kết nối trực tiếp với metro số 2 Bến Thành - Tham Lương.
Sau điều chỉnh, tổng chiều dài tuyến dự kiến đạt khoảng 35,06 km với 24 nhà ga, gồm 12 ga trên cao và 12 ga ngầm. Depot của tuyến được quy hoạch tại phường Hiệp Bình.
Ở hướng Đông Nam, tuyến đường sắt đô thị số 3 kết nối Vũng Tàu - Bà Rịa - Phú Mỹ được xác định là dự án có ý nghĩa đặc biệt trong việc nâng cao khả năng liên kết vùng. Tuyến có chiều dài khoảng 56 km, được thiết kế đi trên cao và giao cho MAUR thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư cũng như đảm nhận vai trò chủ đầu tư dự án.
Khi hoàn thành, tuyến sẽ góp phần rút ngắn thời gian di chuyển giữa khu vực Vũng Tàu, Bà Rịa với trung tâm TP.HCM, đồng thời tăng khả năng tiếp cận Cảng hàng không quốc tế Long Thành - đầu mối giao thông hàng không quan trọng của khu vực phía Nam trong tương lai.
Theo ông Phan Công Bằng, MAUR đã báo cáo thành phố xem xét chủ trương nghiên cứu phương án kết nối trực tiếp tuyến metro này với sân bay Long Thành. Hiện Sở Xây dựng đang chủ trì lấy ý kiến các cơ quan, đơn vị liên quan để hoàn thiện phương án.
Theo quy hoạch phát triển hệ thống đường sắt đô thị, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thành 6 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 187 km trong giai đoạn 2025 - 2030.
Đến năm 2035, thành phố dự kiến đưa vào khai thác 14 tuyến với tổng chiều dài khoảng 462 km. Xa hơn, vào năm 2045, mạng lưới đường sắt đô thị được định hướng hoàn thiện với 19 tuyến, tổng chiều dài khoảng 700 km.
Trên cơ sở quy hoạch này, Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM được giao làm chủ đầu tư 10 dự án đường sắt đô thị. Bên cạnh đó, đơn vị cũng đảm nhận công tác chuẩn bị đầu tư và triển khai dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ, một dự án được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian phát triển về phía Nam thành phố trong những năm tới.
