Lộ trình chuyển đổi sang xăng sinh học E10 đang được thúc đẩy với tốc độ nhanh hơn dự kiến, khi các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu đồng loạt khẳng định đã cơ bản hoàn tất các điều kiện cần thiết để triển khai trên diện rộng. Tuy nhiên, trong bức tranh tổng thể, bài toán nguồn cung ethanol và cách điều hành trong giai đoạn chuyển tiếp vẫn là những yếu tố then chốt có thể ảnh hưởng đến tiến độ.
Tại hội nghị triển khai Chỉ thị 09 về chuyển đổi nhiên liệu sinh học diễn ra ngày 26/3, nhiều doanh nghiệp cho biết việc kinh doanh xăng E10 có thể bắt đầu ngay trong tháng 4. Một số đơn vị thậm chí lên kế hoạch triển khai sớm hơn so với dự kiến ban đầu.
Đại diện Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam cho hay hệ thống pháp lý phục vụ pha chế đã hoàn thiện, các cơ sở phối trộn đều được cấp chứng nhận đủ điều kiện. Dù vậy, quá trình nâng cấp hạ tầng vẫn đang tiếp diễn và có thể kéo dài sang đầu tháng 5 do một số thiết bị chưa kịp bàn giao, khiến công suất cung ứng giai đoạn đầu chưa đạt mức tối đa.
Ở góc độ thị trường, nguồn xăng nền được đánh giá là tương đối ổn định, song ethanol - thành phần quan trọng trong phối trộn E10 vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu. Sản lượng trong nước hiện chỉ đạt khoảng 25.000 m3 mỗi tháng, tương đương 25% nhu cầu, trong khi tổng nhu cầu ước tính lên tới 100.000 m3. Riêng Petrolimex cần khoảng 45.000-50.000 m3 ethanol mỗi tháng, phần lớn phải nhập từ nước ngoài.
Trong khi đó, Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PV OIL) cho biết đã có sự chuẩn bị từ sớm thông qua chương trình thí điểm triển khai xăng E10 tại nhiều địa phương và đô thị lớn từ năm 2025. Gần 100 cửa hàng tham gia thí điểm cho thấy sản phẩm được thị trường đón nhận, không phát sinh vấn đề đáng kể trong quá trình sử dụng.
Hiện doanh nghiệp này đã được cấp phép 13 điểm pha chế trên toàn quốc, trong đó có 7 cơ sở đủ khả năng vận hành liên tục với công suất lớn, đạt khoảng 300.000 m3 mỗi tháng và dự kiến nâng lên 350.000-380.000 m3 vào cuối năm 2026. Dung tích bồn chứa ethanol cũng đang được mở rộng lên khoảng 40.000 m3.
Theo kế hoạch, PV OIL có thể triển khai bán E10 trên diện rộng từ trung tuần đến cuối tháng 4. Với nhu cầu ethanol khoảng 20.000 m3 mỗi tháng khi vận hành đồng bộ, doanh nghiệp khẳng định đã xây dựng phương án cung ứng tương ứng. Cùng thời điểm, Saigon Petro dự kiến đưa E10 ra toàn hệ thống ngay từ đầu tháng 4 và sẽ mở rộng quy mô trong tháng 5 nếu thị trường tăng trưởng. Một doanh nghiệp khác là Anh Phát cũng lên kế hoạch tham gia từ giữa tháng 4 sau khi hoàn tất các điều kiện kỹ thuật.
Dữ liệu từ Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho thấy tổng năng lực pha chế của các doanh nghiệp hội viên hiện đạt khoảng 965.000 m3 mỗi tháng, đủ đáp ứng nhu cầu xăng sinh học trên phạm vi cả nước. Hạ tầng phối trộn, kho chứa và hệ thống phân phối đang được tăng tốc đầu tư để phục vụ giai đoạn chuyển đổi. Tuy nhiên, theo ông Trịnh Quang Khanh, Tổng thư ký Hiệp hội, đặc thù của xăng sinh học là cần thời gian pha chế, không thể xuất bán ngay như xăng khoáng. Vì vậy, nếu việc điều hành thiếu linh hoạt trong thời điểm chuyển đổi đồng loạt, nguy cơ thiếu hụt cục bộ vẫn có thể xảy ra dù tổng nguồn cung không thiếu.
Không chỉ đối mặt với bài toán vận hành, thị trường còn đứng trước áp lực lớn về nguồn ethanol. Ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, cho biết nhu cầu ethanol cho E10 ước khoảng 92.000-100.000 m3 mỗi tháng. Trong khi đó, dù tổng công suất thiết kế của 6 nhà máy trong nước đạt khoảng 41.000 m3, thực tế mới chỉ có 3 nhà máy hoạt động, đưa sản lượng thực tế xuống còn khoảng 25.000 m3, tương đương 25-27% nhu cầu. Ngay cả khi vận hành tối đa toàn bộ hệ thống, mức đáp ứng cũng chỉ đạt khoảng 41%.
Điều này buộc Việt Nam phải tính đến phương án nhập khẩu ethanol từ các thị trường lớn như Mỹ và Brazil. Tuy nhiên, yếu tố thời gian và sự cạnh tranh nguồn cung quốc tế có thể khiến chi phí tăng cao nếu doanh nghiệp không chủ động kế hoạch từ sớm. Cảnh báo về rủi ro này, ông Tuấn cho rằng việc chậm chân trong nhập khẩu có thể khiến doanh nghiệp trong nước không đảm bảo đủ nguồn hàng hoặc phải mua với giá bất lợi.
Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam kiến nghị điều chỉnh chi phí kinh doanh định mức đối với xăng E10 theo hướng cao hơn so với xăng khoáng, nhằm bù đắp các chi phí phát sinh trong pha chế, vận chuyển và đầu tư hạ tầng. Đồng thời, đề xuất áp dụng mức thuế tiêu thụ đặc biệt thống nhất 7% được xem là giải pháp tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia mạnh mẽ hơn.
Ở phía người tiêu dùng, tâm lý dè dặt với xăng sinh học vẫn hiện hữu, đặc biệt đối với nhóm sử dụng ô tô. Các chuyên gia cho rằng cần sớm công bố thông tin rõ ràng về khả năng tương thích của E10 với từng dòng xe, qua đó giảm bớt lo ngại và thúc đẩy quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi hơn.
