Thị trường xăng dầu chuyển sang cơ chế doanh nghiệp tự định giá

Việc xây dựng Nghị định mới về quản lý kinh doanh xăng dầu đang mở ra một bước ngoặt lớn trong điều hành giá, khi doanh nghiệp được quyền kê khai và tự quyết giá bán, còn cơ quan quản lý Nhà nước chuyển vai trò sang giám sát, hậu kiểm nhằm đảm bảo thị trường vận hành minh bạch, ổn định.

Theo thông tin được đưa ra tại hội nghị ngày 16/1, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết Chính phủ sẽ ban hành một Nghị định mới thay thế các quy định hiện hành về kinh doanh xăng dầu. Điểm thay đổi đáng chú ý nhất là việc trao quyền điều hành và quyết định giá bán cho thương nhân đầu mối cũng như các cửa hàng bán lẻ, thay vì cơ chế điều chỉnh tập trung như trước đây.

Trong mô hình mới, các doanh nghiệp sẽ chủ động xây dựng giá bán trên cơ sở kê khai công khai, minh bạch. Các bộ, ngành liên quan không can thiệp trực tiếp vào việc hình thành giá, mà tập trung vào công tác kiểm tra, hậu kiểm, xây dựng kế hoạch quản lý và giám sát thị trường. Bộ Công Thương sẽ ban hành danh sách thương nhân đủ điều kiện, quy định cụ thể về kê khai giá và phối hợp với các cơ quan chức năng trong việc quản lý Quỹ bình ổn xăng dầu.

Lãnh đạo Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, khi doanh nghiệp được trao quyền tự quyết giá, yêu cầu về minh bạch sẽ được đặt lên hàng đầu. Các hành vi không niêm yết giá, không kê khai hoặc kê khai không trung thực sẽ bị xử phạt nghiêm khắc. Song song với đó, cơ quan quản lý đang xây dựng một ứng dụng bản đồ hạ tầng thương mại, dựa trên dữ liệu do doanh nghiệp và thương nhân báo cáo.

Ứng dụng này sẽ tích hợp thông tin tọa độ của khoảng 17.200 cửa hàng xăng dầu trên toàn quốc. Thông qua bản đồ số, người tiêu dùng có thể dễ dàng xác định khu vực xung quanh có bao nhiêu cây xăng, mức giá bán tại từng điểm, tình trạng còn hay hết xăng, cũng như lựa chọn lộ trình di chuyển phù hợp. Theo ông Trần Hữu Linh, đây sẽ là một công cụ quan trọng để xã hội cùng tham gia giám sát việc kê khai và thực hiện giá của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai chữ số trong năm nay, vấn đề đảm bảo nguồn cung xăng dầu tiếp tục được xác định là nhiệm vụ then chốt. Bộ Công Thương đã giao tổng nguồn cung tối thiểu cho thị trường năm nay ở mức 31,7 triệu m3/tấn. Các thương nhân kinh doanh xăng dầu có trách nhiệm tổ chức sản xuất, nhập khẩu và phân phối đầy đủ cho toàn bộ hệ thống bán lẻ.

Cùng với nghĩa vụ đảm bảo tổng nguồn tối thiểu, doanh nghiệp còn phải thực hiện nghiêm quy định về dự trữ bắt buộc, không để xảy ra tình trạng gián đoạn nguồn cung. Lãnh đạo Bộ Công Thương cũng đề nghị các địa phương phối hợp chặt chẽ trong việc tạo điều kiện cho vận chuyển, lưu thông xăng dầu, theo dõi sát diễn biến cung cầu trên địa bàn và tăng cường kiểm tra việc tuân thủ quy định của các doanh nghiệp.

Một nội dung khác đang thu hút nhiều ý kiến từ phía doanh nghiệp là việc triển khai phối trộn và cung ứng xăng E10 trên phạm vi toàn quốc từ ngày 1/6 tới. Đây là loại xăng sinh học có đặc tính dễ bay hơi, trong quá trình bảo quản và lưu thông có thể làm giảm tỷ lệ ethanol, khiến sản phẩm thực tế có thể trở thành E7 hoặc E8. Trong trường hợp đối chiếu cứng nhắc theo quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành, các loại xăng bị bay hơi này có nguy cơ bị xem là không đạt chuẩn, thậm chí bị quy kết là “hàng giả”.

Theo ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, đây là vấn đề khiến nhiều doanh nghiệp trong ngành lo ngại. Ông cho rằng việc áp dụng quy chuẩn kỹ thuật chưa tính đến đặc thù của xăng sinh học sẽ gây bất lợi cho doanh nghiệp, dù họ không có hành vi gian lận. Hiệp hội đã kiến nghị Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, điều chỉnh đồng bộ hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn.

Phản hồi về kiến nghị này, đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia cho biết cơ quan quản lý đã tiếp thu ý kiến của doanh nghiệp và đang nghiên cứu phương án xử lý trong thời gian tới, nhằm hài hòa giữa yêu cầu quản lý chất lượng và điều kiện thực tế của thị trường.

Nhìn lại năm 2025, thị trường xăng dầu trong nước đã trải qua 54 kỳ điều chỉnh giá, với các đợt tăng giảm đan xen. Đến cuối năm, giá các mặt hàng xăng dầu cơ bản đều thấp hơn 6-17% so với đầu năm. Cụ thể, xăng E5 RON 92 giảm 8,1%, xăng RON 95 giảm 8,8%, dầu diesel giảm 8% và dầu mazut giảm tới 17,11%. Những con số này cho thấy mức độ biến động lớn của thị trường, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về một cơ chế điều hành linh hoạt, minh bạch hơn trong giai đoạn tới.