Chạm vào dấu tích ngàn năm dưới những chân ngõ cổ
Bước chân vào làng Đông Sơn, cảm giác đầu tiên là sự tĩnh lặng đến lạ kỳ, một sự tĩnh lặng đầy sức sống. Ngôi làng này không giống bất kỳ nơi nào khác, bởi nó là một trong mười làng cổ đẹp nhất Việt Nam, nơi hội tụ dấu ấn văn hóa liên tục từ thời các vua Hùng. Tôi bắt đầu hành trình khám phá bằng cách đi xuyên qua những con ngõ nhỏ lát đá ong. Những bức tường đá nâu trầm, bám đầy rêu xanh như những chứng nhân lịch sử, che chở cho những nếp nhà gỗ đã tồn tại qua bao đời.
Điểm thú vị nhất khi trải nghiệm Tết ở đây chính là việc được tự do "check-in" tại các di tích lịch sử và những ngôi nhà cổ vẫn còn nguyên vẹn kiến trúc của vùng quê Bắc Bộ. Không có sự dàn dựng gượng ép, mọi thứ đều tự nhiên như hơi thở. Tôi dừng chân bên một ngôi nhà cổ, nơi chủ nhà đang tất bật quét tước khoảng sân gạch, chuẩn bị đón con cháu về sum họp.
Ở Đông Sơn, Tết bắt đầu từ những việc nhỏ nhặt nhất như thế. Du khách có thể vãn cảnh chùa Thông (Đông Sơn cổ tự) nằm ngay sát khu vực chợ quê. Tiếng chuông chùa vang lên giữa không gian cổ kính, mùi nhang trầm phảng phất trong gió xuân khiến lòng người bỗng chốc trở nên nhẹ tênh. Việc đi dạo qua những con ngõ Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng trong ngày cuối năm không chỉ là tham quan, mà là một cách để chúng ta sống chậm lại, cảm nhận cái hồn cốt của cha ông đang hiển hiện trong từng viên đá, kẽ lá.
Không chỉ là những nếp nhà cổ, Đông Sơn còn lưu giữ nhiều lớp trầm tích văn hóa đặc biệt. Từng viên đá ong, từng mái ngói phủ rêu đều như kể lại câu chuyện về một vùng đất từng là cái nôi của nền văn hóa cổ xưa bên dòng sông Mã. Giữa nhịp sống hiện đại đang lan rộng, sự hiện diện nguyên vẹn của một ngôi làng cổ khiến người ta có cảm giác như thời gian ở đây trôi chậm hơn, đủ để mỗi bước chân kịp lắng nghe quá khứ.
Đứng từ triền núi Rồng nhìn xuống, toàn cảnh làng hiện ra với những mái ngói nâu xếp lớp, xen giữa là vườn cau, giàn trầu và những khoảng sân gạch đỏ au. Những cành hoa rung rinh trước làn gió xuân tạo nên một bức tranh vừa thanh bình vừa cổ kính. Tết ở Đông Sơn không ồn ào, không phô trương, mà thấm dần vào lòng người bằng sự mộc mạc và bền bỉ như chính ngôi làng ngàn năm tuổi này.
Phiên chợ quê - Nơi lưu giữ phong vị của đất và người
Rời những con ngõ nhỏ, tôi hòa mình vào không gian "Tết xưa làng cổ". Đây chính là linh hồn của những ngày giáp Tết, nơi mà hoạt động chợ quê được tái hiện một cách chân thực nhất. Không gian chợ mộc mạc với những gian hàng lợp lá cọ, tre nứa, bày bán toàn những sản vật "cây nhà lá vườn".
Cái hay của chợ quê Đông Sơn là sự xuất hiện của những sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương được bày biện rất đỗi bình dị. Tôi bị thu hút bởi gian hàng bán những nải chuối vàng ươm, những xấp lá dong xanh mướt và những rổ khoai, rổ sắn còn vương dấu đất mới đào từ vườn nhà. Các bà, các chị trong trang phục truyền thống đon đả mời khách. Ở đây, người ta không mặc cả gay gắt, người bán bán cái tâm, người mua mua cái tình.
Trải nghiệm thực tế tại chợ mang đến nhiều cung bậc cảm xúc. Tôi dừng chân xem hội thi nấu bánh chưng – một hoạt động sôi nổi nhất phiên chợ. Những đôi bàn tay thoăn thoắt xếp lá, đổ gạo, tra nhân... mùi gạo nếp mới thơm lừng cả một góc sân. Rồi hình ảnh ông đồ già tỉ mẩn mài mực, phóng bút viết những chữ "An", "Phúc", "Lộc" trên giấy đỏ gợi nhắc về một thời kỳ vàng son của đạo học. Nhiều bạn trẻ hào hứng xin chữ, mong cầu một năm mới bình an, may mắn.
Không chỉ có phần nhìn, phần "vị" của chợ quê cũng khiến người ta nhớ mãi. Nem chua, nước mắm truyền thống – những đặc sản nức tiếng của xứ Thanh – được bày bán trang trọng nhưng gần gũi. Những món ẩm thực dân dã được chế biến tại chỗ, nóng hổi, khói nghi ngút, đánh thức mọi giác quan của người đi hội. Bà Lê Thị Thanh, Phó Chủ tịch UBND phường Hàm Rồng chia sẻ, hoạt động này diễn ra từ ngày 25 tháng Chạp đến hết mùng 5 Tết để du khách có đủ thời gian trải nghiệm trọn vẹn không gian Tết Bắc Bộ xưa.
Đi chợ Tết ở Đông Sơn, tôi thấy mình như đứa trẻ được trở về với miền ký ức xa xăm. Ở đó có tiếng cười của trẻ thơ xúng xính áo mới, có ánh mắt hiền hậu của cụ già bên chén trà xanh, và có cả niềm tự hào về một làng cổ ngàn năm tuổi vẫn đang bền bỉ giữ gìn bản sắc dân tộc giữa dòng chảy thời gian. Những trò chơi, trò diễn dân gian được tổ chức ngay tại sân đình không chỉ để giải trí, mà còn là cách để thế hệ hôm nay hiểu và trân quý hơn giá trị của tổ tiên.
Rời làng cổ, rời xa những mái ngói rêu phong, tôi nhận ra rằng, cái giá trị lớn nhất của "Tết xưa làng cổ" không nằm ở những món đồ ta mua được, mà nằm ở cảm giác bình yên và sự kết nối vô hình với quá khứ. Đông Sơn vẫn thế, giản dị, trầm mặc nhưng tràn đầy sức sống, luôn mở rộng vòng tay đón những ai muốn tìm về với cội nguồn, với hồn quê giữa những ngày xuân đang cận kề.
