Tăng tốc hạ tầng logistics, Việt Nam đối mặt sức ép chi phí và biến động chuỗi cung ứng toàn cầu

Trong bối cảnh thương mại quốc tế liên tục biến động bởi các yếu tố địa chính trị và giá năng lượng, ngành logistics Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn vừa nhiều cơ hội mở rộng, vừa không ít thách thức về cấu trúc vận hành. Hạ tầng được cải thiện nhanh chóng đang giúp Việt Nam khẳng định vai trò ngày càng rõ nét trong bản đồ sản xuất khu vực, tuy nhiên áp lực về chi phí logistics cao và sự đứt gãy tiềm ẩn trong chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận, từ tối ưu vận tải đến đa dạng hóa mô hình hoạt động.

Theo đánh giá từ giới chuyên gia, Việt Nam đang ghi nhận một làn sóng đầu tư mạnh vào hệ thống cảng biển, sân bay và cao tốc. Những dự án quy mô lớn như sân bay quốc tế Long Thành được kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt trong năng lực trung chuyển hàng hóa hàng không, đưa Việt Nam tiến gần hơn đến vai trò trung tâm logistics của khu vực Đông Nam Á. Cùng với đó, hoạt động tại các cảng container cũng cho thấy sự tăng trưởng tích cực, với mức tăng hai chữ số trong năm 2024, phản ánh rõ nét nhu cầu vận chuyển hàng hóa ngày càng lớn.

Song song với đó, hơn một trăm khu công nghiệp mới đang được triển khai trên cả nước, nhiều khu được quy hoạch gắn liền với các tuyến giao thông huyết mạch. Điều này giúp cải thiện đáng kể khả năng kết nối giữa nơi sản xuất, cảng biển và sân bay, tạo điều kiện hình thành một mạng lưới logistics tích hợp hơn so với trước đây. Từ góc nhìn doanh nghiệp quốc tế, những chuyển động này thể hiện rõ cam kết dài hạn của Việt Nam trong việc xây dựng nền tảng hạ tầng phục vụ chuỗi cung ứng hiện đại, đồng thời củng cố niềm tin của các nhà đầu tư vào vị thế sản xuất chiến lược của quốc gia.

Tuy vậy, sự phát triển hạ tầng vẫn chưa đủ để giải quyết bài toán chi phí logistics vốn được xem là điểm nghẽn lớn của Việt Nam so với nhiều nền kinh tế phát triển. Các doanh nghiệp cho rằng nguyên nhân không nằm ở hiệu suất vận hành đơn lẻ mà xuất phát từ cấu trúc hệ thống chưa đồng bộ. Việc kết nối giữa các phương thức vận tải như đường biển, đường sắt, đường thủy nội địa và các khu công nghiệp vẫn chưa hoàn thiện, khiến vận tải đường bộ đường dài vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Điều này kéo theo chi phí vận hành cao và làm giảm hiệu quả tổng thể của chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, thị trường logistics trong nước còn phân mảnh với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ, khiến việc tối ưu hóa công suất vận tải và quản trị mạng lưới trở nên khó khăn hơn. Đây là yếu tố khiến chi phí khó giảm mạnh dù hạ tầng đã có sự cải thiện đáng kể trong những năm gần đây.

Ở góc độ quốc tế, chuỗi cung ứng toàn cầu lại đang chịu tác động mạnh từ những biến động địa chính trị kéo dài. Các điểm nóng như Trung Đông, cùng với sự gián đoạn tại những tuyến hàng hải chiến lược, đã làm gia tăng chi phí vận chuyển, bảo hiểm và kéo dài thời gian giao hàng, đặc biệt trên tuyến thương mại Á - Âu. Những thay đổi lộ trình vận tải, chẳng hạn việc tàu phải đi vòng qua các tuyến đường dài hơn, đang khiến toàn bộ hệ thống logistics toàn cầu chịu áp lực lớn về chi phí và năng lực vận hành.

Dù vậy, nhiều doanh nghiệp logistics quốc tế vẫn duy trì được sự ổn định nhờ hệ thống mạng lưới toàn cầu và các phương án dự phòng linh hoạt. Một số đơn vị cho biết các tuyến vận tải chính vẫn được vận hành tương đối thông suốt, chỉ điều chỉnh cục bộ ở một số khu vực bị ảnh hưởng. Điều này giúp giảm thiểu tác động lan rộng, dù không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro biến động chi phí.

Trong bức tranh đó, Việt Nam vẫn được đánh giá là một trong những thị trường có tiềm năng tăng trưởng thương mại cao nhờ dòng vốn đầu tư nước ngoài ổn định, vị trí địa lý thuận lợi và quá trình cải thiện hạ tầng liên tục. Những yếu tố này tạo nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp xuất khẩu giảm bớt tác động từ các cú sốc bên ngoài, đồng thời duy trì đà tăng trưởng trong dài hạn.

Trước thực tế đó, xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng đang trở thành chiến lược then chốt của các doanh nghiệp toàn cầu. Thay vì phụ thuộc vào một tuyến vận tải hoặc một thị trường duy nhất, các doanh nghiệp được khuyến nghị xây dựng mô hình linh hoạt hơn, kết hợp nhiều phương thức vận chuyển như đường biển và hàng không để tăng khả năng thích ứng. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ theo dõi thời gian thực và phân tích dự báo cũng đang trở thành công cụ quan trọng giúp nâng cao khả năng ra quyết định trong quản trị chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh rủi ro toàn cầu vẫn tiếp tục hiện hữu, các chuyên gia cho rằng việc chủ động thiết kế lại chuỗi cung ứng theo hướng linh hoạt, đa tầng và có khả năng dự phòng cao sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây cũng là hướng đi được nhiều tập đoàn logistics lớn triển khai, thông qua việc mở rộng mạng lưới, tối ưu lộ trình vận chuyển và cân bằng giữa chi phí, tốc độ và độ tin cậy trong toàn bộ hệ thống vận hành.