Tái phân bổ nguồn lực tài chính, ưu tiên hạ tầng trọng điểm và vùng khó

Trong khuôn khổ thảo luận tại hội trường về Kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm giai đoạn 2026 - 2030 cùng kế hoạch vay, trả nợ công, nhiều đại biểu Quốc hội đã tập trung phân tích yêu cầu phân bổ lại nguồn lực theo hướng hiệu quả hơn, đồng thời nhấn mạnh vai trò của kỷ luật tài khóa trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đang được đặt ra cho giai đoạn tới.

Đáng chú ý, các ý kiến cho rằng việc thúc đẩy tăng trưởng không thể tách rời khỏi một chiến lược tài chính tổng thể, có tính dài hạn và được phối hợp đồng bộ giữa các chính sách. Đại biểu Phạm Thúy Chinh (Hải Phòng) nhận định, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần nhìn nhận bài toán nguồn lực trong mối quan hệ tổng thể của nền kinh tế thay vì chỉ dựa vào đầu tư công. Theo bà, tổng vốn đầu tư toàn xã hội dự kiến ở mức khoảng 40% GDP, trong đó khu vực công chỉ chiếm khoảng 20%, phần còn lại phụ thuộc lớn vào khu vực tư nhân và dòng vốn nước ngoài.

Từ thực tế này, cải thiện môi trường đầu tư được xem là yếu tố then chốt. Đại biểu đề xuất Chính phủ cần cụ thể hóa các mục tiêu cải cách thể chế bằng hệ thống chỉ số rõ ràng, đồng thời phân công trách nhiệm cụ thể cho từng bộ, ngành trong việc cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Việc xây dựng cơ chế báo cáo riêng về mức độ cải thiện môi trường đầu tư cũng được đề xuất nhằm tạo cơ sở cho Quốc hội giám sát thường xuyên và hiệu quả hơn.

Bên cạnh cải cách thể chế, chính sách thu ngân sách cũng cần được điều chỉnh theo hướng mở rộng cơ sở thu, đặc biệt ở các lĩnh vực mới nổi như kinh tế số hay tài sản. Song song đó, việc ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược được nhiều đại biểu nhấn mạnh, bao gồm các công trình có tính dẫn dắt như đường sắt tốc độ cao, hạ tầng số và năng lượng tái tạo, nhằm tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

Một vấn đề khác được đặt ra là phát triển thị trường vốn để giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Theo các ý kiến thảo luận, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo hướng minh bạch và kỷ luật hơn, đồng thời thúc đẩy các kênh huy động vốn mới như tài chính xanh hay thị trường carbon.

Đối với các địa phương, đặc biệt là những đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng và Đà Nẵng, việc áp dụng linh hoạt các công cụ tài chính hiện đại được xem là giải pháp quan trọng để khai thác nguồn lực tại chỗ. Các mô hình như phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) hay phát hành trái phiếu chính quyền địa phương được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa đầu tư cho hạ tầng.

Đánh giá về bức tranh tài khóa, đại biểu Trần Hoàng Ngân (TP. Hồ Chí Minh) ghi nhận những kết quả tích cực trong giai đoạn trước khi nợ công đã giảm đáng kể, từ mức 43% GDP xuống còn khoảng 34% GDP, qua đó tạo dư địa cho các chính sách phát triển. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong giai đoạn tới cần đi kèm với các nguyên tắc cốt lõi như đảm bảo tính thực chất, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, sử dụng hiệu quả nguồn lực và hướng đến nâng cao chất lượng sống của người dân.

Áp lực cân đối ngân sách cũng được cảnh báo khi cả thu và chi đều có xu hướng gia tăng, trong khi bội chi dự kiến quay lại mức trên 5% GDP. Trước bối cảnh này, việc kiểm soát chặt chẽ các chỉ tiêu an toàn tài chính là cần thiết, đồng thời ưu tiên nguồn lực cho các dự án trọng điểm, các khu vực còn khó khăn và những lĩnh vực có khả năng lan tỏa cao.

Liên quan đến điều hành ngân sách, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn (Vĩnh Long) cho rằng trong trường hợp các chính sách thuế làm giảm nguồn thu, cần có cơ chế điều tiết linh hoạt để đảm bảo cân đối ngân sách. Đồng thời, Chính phủ nên tạo điều kiện để các địa phương chủ động khai thác các nguồn lực hợp pháp khác, qua đó duy trì đà phát triển ổn định và bền vững.

Đối với nguồn vốn vay nước ngoài, đặc biệt là ODA, nhu cầu huy động trong giai đoạn tới được dự báo tăng mạnh, có thể gấp 7-9 lần so với trước, chủ yếu phục vụ các dự án hạ tầng quy mô lớn. Tuy vậy, hiệu quả giải ngân vẫn là điểm nghẽn khi tỷ lệ trong giai đoạn trước chỉ đạt khoảng 52,7%. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục rà soát, hài hòa thủ tục giữa trong nước và nhà tài trợ, tránh tình trạng một dự án tồn tại hai quy trình gây kéo dài tiến độ.

Cùng quan điểm, đại biểu Trần Anh Tuấn (TP. Hồ Chí Minh) nhấn mạnh việc xây dựng kế hoạch vay nợ cần gắn chặt với tiến độ từng dự án cụ thể, nhằm đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục tiêu, hạn chế tình trạng dàn trải. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả đầu tư công mà còn bảo đảm nguồn vốn thực sự phát huy vai trò trong việc bổ sung nguồn lực và thúc đẩy triển khai các công trình trọng điểm.

Các ý kiến tại nghị trường đều thống nhất rằng việc phân bổ nguồn lực trong giai đoạn 2026–2030 cần được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, đồng thời đi kèm với cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn và kiểm soát chặt chẽ kỷ luật tài khóa, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.