Đặc sản trên “đảo Ngọc” Cát Bà
Từ khu vực trung tâm đảo Cát Bà thuộc đặc khu Cát Hải, TP Hải Phòng, theo tuyến đường dài chừng 10 km hun hút, ngoắt nghéo với đầy rẫy khúc cua, đèo dốc, là đến thôn Liên Minh ở xã Trân Chân, huyện Cát Hải (cũ). Thôn Liên Minh nằm trọn trong thung lũng với những dãy núi đá bao quanh có hình dáng chẳng khác nào chiếc mũ đội đầu được lật ngược.
Hiện cả thôn Liên Minh mới có hơn 20 nóc nhà với chừng 100 nhân khẩu. Ngoài làm du lịch, người dân nơi đây vẫn sống với công việc đồng áng và chăn nuôi gắn bó với rừng như cách ông cha họ đã làm từ hàng trăm, hàng nghìn năm trước. Đặc biệt, gia đình nào cũng nuôi giống gà bản địa quý mang tên gọi địa danh nơi đây: Gà Liên Minh với đặc trưng là dáng vóc săn chắc, đôi chân và cặp đùi dài, thon thả chẳng khác gì giới siêu mẫu.
Gà Liên Minh nổi tiếng thịt thơm, dai chắc, có vị ngọt tự nhiên và tốt cho sức khỏe, nhất là những người già yếu, trẻ nhỏ, người mới khỏi ốm. Loài gà quý này hiện là một trong số hơn 20 nông sản đặc sản của TP Hải Phòng được chứng nhận đăng ký nhãn hiệu chỉ dẫn địa lý.
Trong số những hộ nuôi nhiều gà nhất của thôn Liên Minh có gia đình anh Đỗ Quang Trọng. Theo anh Trọng, về nguồn gốc của giống gà bản địa, địa phương còn lưu truyền một số câu chuyện. Có người cho rằng, giống gà quý này là kết quả của quá trình lai tạo giữa gà nhà với gà rừng từ hàng nghìn năm trước.
Tuy nhiên, cũng có người tin rằng, xưa người dân nơi đây đưa giống gà ta từ nơi khác về nuôi. Hợp khí hậu, thổ nhưỡng, thêm nguồn thức ăn phong phú, bổ dưỡng, trải qua quá trình chọn lọc tự nhiên mà hình thành giống gà quý như hiện nay.
Giữ gìn, bảo vệ giống gà quý
Bao năm qua, người dân thôn Liên Minh rất có ý thức giữ gìn, bảo vệ nguồn gen quý. Cả thôn chỉ nuôi duy nhất giống gà Liên Minh để tránh lai tạp với các giống gà khác dẫn đến thoái hóa giống. Đây là “quy tắc bất thành văn” mà bao đời nay, các thế hệ trong thôn Liên Minh đều tự nguyện tuân theo.
Đến nay, nhiều gia đình ở thôn Liên Minh vẫn nuôi thả gà theo cách truyền thống, tự nhiên. Sáng, gà rời vườn đi kiếm tìm thức ăn ở thung lũng và trong rừng. Tối tự tìm về vườn, nhảy lên cành cây ngủ. Người nuôi chỉ cho ăn thêm ngô hạt hoặc cám gạo nấu với thân cây chuối băm nhỏ.
Được thị trường ưa chuộng, gà Liên Minh được thương lái, người tiêu dùng săn lùng tìm mua, nhất là dịp giáp Tết để làm quà biếu, với mức giá trung bình 200 - 250 nghìn đồng/kg, gấp 2-3 lần so với giá gà ta loại ngon trên thị trường. Được ưa chuộng, nhưng nguồn cung gà Liên Minh vẫn không đáp ứng được nhu cầu. Nguyên nhân chủ yếu gà lớn rất chậm do người nuôi không cho ăn thức ăn công nghiệp.
Bên cạnh đó, mỗi năm gà mái chỉ đẻ 2 lứa, mỗi lứa 10-12 quả, tỷ lệ nở thành gà con đạt 70 - 80%. Quá trình nuôi đến khi xuất bán kéo dài từ 10 tháng đến 1 năm. Khi này, những con gà trống có trọng lượng lên tới 4 - 5 kg.
Theo thông tin từ chính quyền địa phương, do hiệu quả kinh tế cao, nông dân một số địa phương nhập gà Liên Minh về nuôi nhưng không thành công do giống gà này chỉ hợp với điều kiện địa lý, khí hậu ở đảo.
Hiện ngoài thôn Liên Minh, giống gà quý được nhân rộng ra các khu vực xung quanh. Cả đảo Cát Bà ước tính có khoảng hơn 10.000 con gà Liên Minh, trong đó, riêng thôn Liên Minh có hơn 3.000 con.
Để bảo tồn và phát triển giống gà quý Liên Minh, thời gian qua, TP Hải Phòng và huyện Cát Hải (nay là đặc khu Cát Hải) có nhiều dự án, chương trình hỗ trợ. Trong đó, có thể kể đến các dự án: “Sản xuất thử nghiệm gà Liên Minh tại Hải Phòng và một số tỉnh lân cận”, “Xác định mức protein và năng lượng thích hợp trong chăn nuôi gà Liên Minh thương phẩm” của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ TP Hải Phòng.
Gần đây, nhiều đàn gà nuôi tại một số gia đình có dấu hiệu thoái hóa giống do được nuôi chung với các giống gà khác để tăng hiệu quả kinh tế.
Trước thực trạng này, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân không nuôi gà Liên Minh cùng các giống gà khác để tránh lai tạp làm thoái hóa giống. Đồng thời, thực hiện việc chọn nuôi những con gà trưởng thành đẹp, thuần chủng rồi cho đẻ, ấp ứng cung cấp gà giống cho người dân địa phương cũng như nhân rộng các mô hình gia trại chăn nuôi gà Liên Minh thuần chủng.
